Izarren Hautsa: zientzia eta beste

Gaur arte uste nuen ordenadoreetako birusak, troiarrak eta gainerako malwarea software-elementuak zirela, baina Scientific American aldizkariaren abuztuko aleko orrialdeetan hardware gaiztoa ere egon daitekeela ikasi dut.

Izan ere, zirkutu integratuak fabrikatzen direnean funtzio gaiztoren bat egiteko diseinatuta dagoen parteren bat ezar daiteke. Adibidez, eredu jakin bateko telefono mugikor guztiak une jakin batean 'izoztuta' gelditzea, teklei aginduei jaramonik ez egitea eta erabilezin bihurtzea. Hori telefonoen jabeentzat arazo gogaikarria izateaz gain, galera ekonomiko handiak eragin ditzake. Eta mutur batera joanik, koordinatuki hondatzen dena auto-eredu baten balaztak kontrolatzen duen txipa bada?

Zirkuitu integratuak konplexuago bihurtu ahala, diseinua ere halakoxea egin da. Lehen ingeniari-talde batek kontrola zezakeen diseinu osoa. Egun horrelakorik ez da gertatzen eta zirkuituak ingeniari-talde desberdinek diseinatzen dituzte bakoitzak atal bat egiten duelarik. Gainera, ingeniari horiek enpresa eta estatu desberdinetan egon daitezke. Gero zati guztiak bateratzen dituzte. Zirkuituak horren konplexuak dira oso zaila dela horiek sakonki testatzea. Beraz, helburu gaiztoz, baten batek har bat jarriko balu txiparen kodean nekeza izango litzateke detektatzea.

Informatika-alorreko segurtasunean dihardutenak arrisku handiagoa ikusten omen dute orain hardwareari eragingo dioten erasoetan softwareari eragiten diotenei baino. Estrategiak diseinatzen dihardute horrelako erasoen arriskua minimizatzeko eta horietako bat, DARPA izenekoa, Pentagonoak lideratzen du.

Horrelakoen aurrean kezka pizten zait beti ea otsoaren ipuinaren aurrean ote gauden eta arriskuak ez ote diren puztutzen helburu ez horren egoki batzuen mesedetan.

Berria hor duzue behintzat. Ingelesezko Wikipedian artikulu hau aurkitu dut: http://en.wikipedia.org/wiki/Hardware_Trojan_%28computing%29. Artikulu originala, tamalez, ez dago Internetez doan eskuratzerik.

Egun hauetan iritsi da nire eskuetara Europako Parlamentuko 70 bat kidek, kolore gehienetakoek bidenabar, joan den ekainean sinatu duten adierazpena non finantzen alorrean bankuen eta antzekoen jarrerei kontrapuntua jarriko dien eta bestelako iritzia landuko du(t)en GKEak sor daitezen aldarria egiten du.

Honatx testua euskaraz jaso bezala emana:

“Geu, Europako kargu hautatu gisa, finantza merkatu eta bankuak arautzeko eginkizunarekin, egunero igartzen dugu finantza eta banku industriak egiten duen presioa sektore hori arautzen duten legeetan eragiteko.

Enpresa horiek haien ikuspegia entzunaraztea eta legegileekin eztabaidatzea ez da harritzekoa. Baina, gure iritziz, lobbying jarduera horren ahalmena eta horren aurkako esperientzia faltaren artean dagoen desoreka arrisku nabaria da demokraziarentzat. Egiaz, lobbying jarduera hori beste batzuenarekin orekatu beharko litzateke.

Ingurugiro eta osasun publikoan, gobernutik kanpoko erakundeek (GKE) berezko esperientzia garatu dute, korporazioek dutenaren aurrean ikuspegi ezberdina ematen duena. Gauza bera gertatzen da politika sozialetan eta industria harremanetan, enplegugileen ahotsa sindikatuek orekatzen dutelarik. Eztabaida hauek ikuspegi ezberdinak entzuteko aukera ematen diete kargu publikoei. Baina finantza jardueran ez da horrelakorik gertatzen. Ez sindikatuek eta ez GKEek ez dute garatu bankuen esperientziari aurka egiteko gai den ezer.

Hori dela eta, gaur egun ez dago gizarte zibilean kontrabotere nahikorik.

Hutsune honek ez du baztertzen guk geuk gure berezko esperientzia gara dezagun, sektorearengandik autonomoa dena, ez eta gure lana egin dezagun, baina desoreka hau, gure ustez, arrisku nabaria da demokraziarentzat.

Desoreka hau elite politiko eta finantzarioen artean dagoen lotura eta hurbiltasun handian kokatu behar da.

Gauza jakina da Estatu Batuetan Goldman Sachs eta gobernuaren artean dauden harreman eta loturak. Baina hurbiltasun hori ez da txikiagoa Europan. Hurbiltasun honen ondorioz, finantza sektorearen argumentuei norabide bakarreko arreta sor daiteke eta erabakiak influentzietatik aske hartzeko politikoen gaitasuna nabarmen oztopatzen da. Egiaz, finantza egituren krisialdiari eman beharreko erantzun politiko egokiaren faltak populismoa elika dezake, emozioetan oinarritutakoa, arrazoietan baino gehiago.

Hori dela eta, finantza eta bankuen araupenaz arduratu behar diren hautaturiko Europako kargu gisa, dei egiten diogu gizarte zibilari (GKEak, sindikatuak, ikertzaile akademikoak, think-tanks, …) gobernutik kanpoko erakunde bat edo batzuk sortzeko asmoz antola dadin. Honen helburua, eragile handiek (bankuek, aseguru erakundeek, hedge funds, etab. …) finantza merkatuetan dituzten jardueretan expertise alternatiboa garatzea izango litzateke. Bai eta azterketa hau modu egokian komunikabideei jakinaraztea.

Ildo politiko ezberdinetako hautatutako ordezkariak izanik, iritzi ezberdinak izan ditzakegu hartu beharreko neurriei buruz.

Hala ere, bat etortzen gara iritzi publikoan sortarazi nahi dugun arreta handiago honetan demokraziaren kalitaterako arrisku honi buruz.

Europako Parlamentuko kide guztiak eta parlamentu nazionaletako kideak gonbidatzen ditugu gure dei honekin bat egiteko.

 

2010eko Ekaina.

Hautsak harrotu dira Gipuzkoako hainbat eragileen artean eta Gipuzkoako zenbait prentsan Tecnaliaren egoitzaren kokaera dela eta. 'Gipuzkoan, Donostian, Miramonen behar du' izan da aldarria bardulian. Eta Gipuzkoako gizarteak zer dio? Auskalo!

Bizkaia vs Gipuzkoa klasikoaren beste bertsio bat. 'Zatitu eta irabaziko duzu' esapidearen beste urrats bat.

Nire ustez egoeraren muinak ez luke izan behar EAEko zein lurraldetan ordainduko dituen zergak Tecnaliak, baizik eta ea erakunde horrek egiten duen I+Ga nola transferitzen den egokien EAEko industria-ehunera enplegua eta aberastasuna sortzeko.

Autoan etxe aldera nentorrenean Euskadi irratiko iluntzeko 8etako albistegia entzuten etorri naiz. Neroni haserretzea lortu dute esatariek. 'Nueva Yorken gertatutako…' hasi da albistegietako esatari nagusiak, 'New Yorken…' esanez jarraitu zaio estudioetako lankideak eta 'New Yorken…' bertan duten korrespontsalak. Saltsak eta inkoherentziak ez dira horrekin bukatu. Thailandiara abiatu gara eta esatari nagusiak 'alkandora gorriak' izan ditu mintzagai eta estudioko lankideak 'kamixa gorriak'. Tori! Irratia itzali egin dut tupustean, beste behin ere!

Inkoherentzia dei dakioke horri, baina zabarkeria da adjektiborik egokiena. Ez da gaurkoa eta, tamalez, antzekoetara ohituta (?) gauzkate Euskadi irratiko hainbat esatarik. Profesionaltasun eskasa bestetik.

Euskararen normalizazioari mesede gutxi, nahiz eta horren kontura bizi.

Astelehenean errugabe izendatu zituzten Egunkariako lagunak. Gaur, bi egun geroago, antza denez Thieryren paper zaharretatik berriz ere tiraka Batasunaren inguruko abokatu batzuk eta beste jende bat atxilotu dituzte fanfarre handiarekin. Neroni eta inguruko batzuoi azkar bururatu zaigu bigarrena lehenaren oihartzuna estaltzeko  erabili ote den.

Andrew Wakefield medikua ez da oso pertsonaia ezaguna gure artean. Alabaina, Britainia Handian eragin handia izan du txerto hirukoitz birikoak autismoa eragin dezakeela defenditzen duelako. Komunikabideek toki asko eman ohi diote tamalez, eta ondorioz sozietate britainiarrean txerto hirukoitz birikoa beren umeei jartzea errefusatzen duten gurasoen proportzioak kezkagarri gora egin du.

Zientziaren emaitzetan 'oinarrituta' defendatzen du Wakefieldek tesi hori berak 1998an The Lancet aldizkari ospetsuan argitaratutako artikulu bat oinarri hartuta. Gerora frogatu izan da artikulu hark eta atzean omen zuen ikerketak zientifikotik gutxi duela.

Otsailaren hasieran The Lancet aldizkariak artikulua atzera bota du eta artxiboetatik kendu egin du. Gaur jakin dut Wakefield-ek Austineko (Texas, AEB) Thoughful House ospitaleko zuzendari kargua laga egin behar izan duela.

Sobra ere gauzak bere onera etorri dira, baina hitzontzi, gezurtero eta iruzurgile horrek eginiko kalteak hor dirau, guraso gaizki informatu askoren usteetan txertatuta.

Historia oker honen kontakizun xehea duenak Ben Goldacre mediku eta dibulgatzaile britainiarraren Bad Science liburua irakur dezake edo www.badscience.net/ webgunean kuxkuxeatu.

Gipuzkoako berripaper batek lehen orrialdeko titular nagusi bihurtu du Garmendia Espainiako Zientzia eta Berrikuntza ministro anderearen hitz hauek: 'Una ciencia más eficiente sirve para avanzar en la cohesión social'.

Egia esateko hitzak banan-bana hartuta entenditzen ditut, esaldian josiak, ordea, ez. Etxekoek ere ez dituzte ulertu. Dena dela, 'zientzia eraginkorra' da nik uste guztiaren gakoa. Akaso, ministro anderea teknologia-enpresen nagusia delako otu zait hori. Izan ere, enpresak etekinak eman behar dio nagusiari eta horretarako eraginkorra izan behar.

Zientziari ez zaio 'eraginkor' adjektiboa komeni; baldartu egiten du. Historiari erreparatu. Eraginkortasunaren ikuspegitik ederra Darwinena! Ebidentziak begien aurrean izanik, ideia bere buruan borobildua eta makina bat urte behar izan zituen eboluzioaren teoria lau haizetara barreiatzeko. Iraultza sorrarazi zuen hala ere. Eraginkortasuna esan dakioke Planck-ek kuantua postulatzean egin zuenari?

Zientzia-sistemaren eraginkortasuna izan zezakeen Garmendiak gogoan hitz horiek esan zituenean eta horri bai eskatu behar zaiola eraginkorasuna. Baina sistema ez da zientzia eta zientzia horren zati bat baino ez da. Sistema partez bada I+Grako jartzen diren baliabide publikoen tamaina eta Espainiako gobernuak jartzen dituenak nekez hobetuko dute sistemaren eraginkortasuna.

Enfin, litekeena da ministroak politikariek horren beste maite duten jokoa besterik ez egitea, hots, bost ogerleko hitzak batu inork konprenitzen ez dituen esaldi ponposoak osatuz.

1980ko hamarkadan sortutako kontzeptua da berau; gerra hotzaren garaikoa. Laburtuz, bi superpotentzien arteko gerra nuklearrak Lurra inguratuko zukeen atmosferan eskegitako hautsezko geruza sortuko zukeen, bertan hainbat urte iraungo zukeena. Geruza horrek eguzki-izpikak lurrazalera iristen eragotziko zukeen, batez besteko tenperaturak negutakoetara jaitsiko ziratekeen, uztak galdu egingo ziratekeen, gosetea etorriko zatekeen, …

Arriskua gerra hotzaren urtzearekin joana zela uste nuen. Aspaldi negu nuklearraren berri ez nuen. Alabaina, Scientific American aldizkariaren urtarrileko alean publikatutako artikulu batean Alan Robock eta Owen Brian Toon klimatologoek arriskua ez dela desagertu abisua ematen dute. Izan ere, beren iritzian negu nuklearraren mamua ez zen gerra hotzaren amaierarekin uxatu.

Beren aburuz, gerra nuklear erregional batean atmosferan injektatuko litzatekeen hautsa nahikoa izango litzateke negu nuklearra planeta osora ekartzeko. Eredu klimatikoei buruz pilatu den jakintzak eta ordenadore bidezko simulazioan irabazi den kalkulu-ahalmenak modelizazioan beste faktore batzuk ere kontuan hartzea ahalbidetu dute. Emaitza argia izan omen da, ez da beharrezkoa gerra nuklear global negu nuklearra eragiteko.

Zer da gatazka nuklear erregionala? Zein neurrikoa? Ba esaterako Indiaren eta Pakistanen artekoa izan daiteke hori. Pakistanek 60 bat buru nuklear dauzka eta Indiak 50. Beren artsenal nuklearra elkarri botako baliokete nahikoa izango litzateke negu nuklear globala eragiteko. Egileen arabera hori gertatzea ez litzateke harritzekoa izango baldin eta bi estatuok gerran hasiko balira, Pakistanen indar konbentzionalak Indiarenak baino dexentez ahulagoak izanik tentatuta egon daitekeelako bere burua nuklearraren bidez defendatzeko.

Espero dezagu horrelakorik ez gertatzea, baina Rocock-ek eta Toon-ek marrazten dute aukerak armairutik atera du negu nuklerraren mamua.

Goscinny eta Tabari komikigile frantsesen pertsonaia etorri zait burura Pedro Hernandezek Eusko Jaurlaritzako Berrikuntza eta Energia sailburuorde izateari utzi eta Tecnaliara joango dela jakin dudanean. Izan ere, Iznogoud bisirrak kalifa izan nahi zuen kalifaren ordez eta PSEk Jaurlaritza hartu zuenean Pedro Industria, Berrikuntza, Merkataritza eta Turismo sailburua izango zela pentsatu zuten askok. Bere aspaldiko militantzia sozialistak, 1990ko hamarkadan Bizkaiko Foru Aldundiko Ekonomia Diputatu izanak eta EUVE enpresa teknologikoaren zuzendaritza Nagusian eginiko urte luzeak kargu horretarako predestinatzen zutela ematen zuen. Mihi gaiztoek diotenez berak ere uste hori zuen. Beraz, sailburu izan nahi zuen sailburuordea izan ei da.
Pedro Hernandezek Eusko Jaurlaritza utzi izanaren arrazoi ofiziala da, Tecnalia korporazioaren zentroen fusioa bideratzen gida dezala nahi duela Jaurlaritzak eta lagun dezala Europako bostgarren ikerketa-korporazio bihurtzen. Susmoa hartu dute batzuk, eta neronek tartean, benetako arrazoia beste bat izan dela eta zerikusi handiagoa duela sailaren barne-orekarekin eta botere-partiketekin beste ezerekin baino. Tecnaliara joatean eta berarentzako kargu berri hori sortuaz irteera duina eman nahi izango zitzaiokeen.
Tecnaliak hilabete asko daramatza fusio hori antolatzen eta bideratzean. Prozesua nahikoa aurreratua dago eta 2011ko urtarrilerako bukatuta egotea da helburua. Ezein prozesu garatzen ari denean, eta are gehiago Tecnalia osatzen duten zentroen fusioa legezko prozesu konplexu batean, supituki kanpo-elementu bat sartzea prozesua lidertzeko asmoarekin distortsio-elementua da gutxien-gutxienik. Tentsio-iturri izan daiteke eta fusio horretan ustekabeko oztopoak sor ditzake. Ene ustez, ez da ganorazko erabakia, baldin eta Tecnaliaren kupulan sortu beharko duten lanpostu berri hori lore-ontzi funtzioa baino ez duen.

Mariajek azaroaren bukaeran Cambrigdetik ekarri zidan liburua dut oheburuko. Bad Science du izenburua eta Ben Goldacre mediku eta zientzia-dibulgatzaile gazteak idatzitakoa da.

Zein da bada Benek salatzen duen zientzia txar hori? Hitz potolo eta itxurazko lengoaia zientifikoa usatuz saldu nahi izaten dizkiguten klase guztietako salgaien, terapien, gehigarri nutritiboen eta enparauen kontra egiten du suhar bereziki. Biluztu egiten du antioxidatzaileen, homeopatiaaren, omega 3ren, benecol-en eta antzekoen gibelean dagoen zientziaren zientifikotasunik eza; etsenplurako, zein trikimailu erabiltzen diren azterketa bati zientifiko itxura emateko, horrelakorik deus ez duenean. Halaber, oso argi eta klaru esplikatzen du zer diren plazebo efektu eta esperimentu itsu bikoitz moduko kontzeptuak.

Bart nutrizionistei egurra ematen dien kapitulua leitu nuen. Osasuna hobetzeko eta gaixotasunak saihesteko saldu nahi dizkiguten mirakuluzko molekula, konplexu, terapia, dieta eta antzekoen atzean normalean dagoen egia txikia eta markertin handia deskribatzen ditu. Honela bukatzen du:

'If I was writing a lifestyle book it would have the same advise on every page, and you'd know it all already. Eat lots of fruit and vegetables, and live your whole life in every way as well as you can: exercise regularly as part of your daily routine, avoid obesity, don't drink to much, don't smoke, and don't get distrated from the real, basic, simple causes of ill health.'

Oso identifikatuta sentitu nintzen esaldi horiekin, beti sortu izan baitzait barru-barrutik dieta-osagarrien, kolesterol-garbitzaileen, bitamina-hornitzaileen eta bestelako 'osasun-lagungarrien' kontrako errebeldia. Bizikletaz irtenten naizenean bidoian ur hutsa eramaten duen
horietakoa naiz kanpoko eta ingurukoen presio guztiei muzin eginez.