Eskolarako liburu eta koaderno zaharrak

Erakusketa interesgarria bisita daiteke EHUren Leioako kanpusean maiatzaren 18ra arte. Batetik XX. mendean erabili ziren euskal testuliburuen bilduma zabala dago (Xabiertxo bezalako gerraurreko klasikoak, Franco hil osteko Saioka proiektukoak, baita gaur egungo argitalpenak ere), bestetik irakasleek klasea prestatzeko erabiltzen zituzten koadernoak, batez ere Espainian zehar bilduak.

Koadernoen artean zenbait bitxikeria ikus litezke. Adibidez altxamendu frankistak harrapatu zuen irakasle errepublikar baten koadernoko azken orria, bere despedidako klaserako errepublikaren aldeko poema bat zekarrena. Eta ondoren koaderno hartako segidako orrialde zuriak ikus litezke, irakasleak izan zuen patuaren seinale agian.

Euskarazko testuliburuetan imajinatu ezin daitekeen aberastasuna jasotzen du bildumak. Xabiertxo ospetsuaz gain gerraurreko beste liburu asko ere badira: Txomin Ikasle, Martin Txilibitu, Umearen Laguna, Pisia, Kimia… Horietako batzuk gerraurreko gaiak landu ditugunoi ezagunak zaizkigu, beste batzuk, neuri behintzat, guztiz berriak egin zaizkit. Eta politena erakusketak eskaintzen duen aukera da liburuok fisikoki bisualizatzeko, beren jatorrizko edizio txiki, txukun eta zainduetan. Alde horretatik frankismo garaiko euskarazko lehen testuliburuekin alderatuta, gerraurrekoak estetikoki erakargarriagoak ziren, garai hobeen isla balira bezala. Nolanahi ere, frankismoan barrena euskal testuliburuetan bilakaera bat gertatu zen, erakusketan antzeman daitekeena, azkenean trantsizioko saio ausartetara igarotzeko, eta azkenik egungo liburu askotarikoetara.

Erakusketa bi unibertsitatetako ikerketa taldeen elkarlanaren emaitza da. EHUtik Garaian eta Araka ikerketa taldeak daude antolatzaileen artean, azken hauek izanik euskarazko testuliburuak biltzeaz arduratu direnak. Bestalde, Salamancako unibertsitateko CeMuPe ikerketa taldekoek bildu dituzte irakasleen koaderno gehienak.

Hain zuzen Araka taldeko kideak dira, hau da, Begoña Bilbao, Gurutze Ezkurdia eta Karmele Perez Urraza, erakusketa gidatzeaz arduratzen direnak, goizeko 11etatik eguerdiko 2etara, doan, EHUko Leioako kanpuseko Irakasle Eskolan (eraikin berrian, Arte Ederren fakultate ondoan). Kartelak maiatzaren 13ra arte iraungo duela dioen arren erakusketa astebete luzatu da eta beraz ez galdu azken aukera ikusteko.

Ingelesaren lekua EHko unibertsitateetan

Aspalditik bueltaka dabilen debatea da. Zer leku izan behar du ingelesak Euskal Herriko unibertsitateetan? Auziak hainbat aurpegi ditu. Hemen ohar batzuk baino ez ditut egingo, Historialari Euskaldunen V. Topaketetan entzundakoaren haritik.

Ingelesaren alde

Zenbait hizlarik aipatu zuten euskaldun historialariok (eta berdin beste arloetako unibertsitario euskaldunek)
ingelesez gehiago idatzi beharko genukeela. Izatez Euskal Herriko unibertsitateetako arduradunek eta ebaluazio
agentziek bide hori bultzatzen dute gero eta gehiago: ekoizpen akademikoak inpaktua
izan dezan nazioarteko prestigio handieneko aldizkarietan argitaratu
beharra dago, eta aldizkari prestigiotsuenak ingelesezkoak dira. Zientzia ingelesez dator eta atzean geratu nahi ez badugu gurdi horretara igo beharra daukagu. Hori da mezuetako bat.

Ingelesaren kontra

“Kontra” esan dut, baino zehatzagoa litzateke esatea “ingelesaren hedapenarekiko arduratuta”. Topaketetan azaldu ziren halako zalantza batzuk: Euskal Herriko unibertsitateetan ingelesa bultzatuz gero ez ote da lehendik ere normaldu gabe dagoen euskara gehiago baztertuko? Izan ere, bereziki gradu gorenetan (master eta gisakoetan) gaztelaniazko eskaintza unibertsitarioa badago Euskal Herrian, ingelesezkoa ere bai, baina euskarazkorik apenas. Topaketan EHUko ikasle batek aipatu zuen EHU “Euskal Herriko Unibertsitatea” dela, ez “Ingalaterrako Unibertsitatea”, eta beraz zerbait bermatzekotan euskarazko irakaskuntza bermatu beharko litzatekeela bertan, ez ingelesezkoa.

Euskara-ingeles proportzioen auzia

Jakina, guztia ez da alde ala kontra. Topaketetan ingelesaren alde mintzatu zirenek euskarak ere leku bat izan zezala nahi zuten etorkizuneko unibertsitatean. Eta “kontrakoek” aitortzen zuten ingelesa ezinbesteko tresnetako bat dela eta izango dela unibertsitate munduan. Debatea beraz proportzioei eta hizkuntza politikei dagokio. Zein toki izan behar du euskarak etorkizuneko unibertsitatean? Ingelesak baino handiagoa? parekoa? txikiagoa? Militantzian oinarritu behar ote da euskarazko jarduera unibertsitarioa? ala erakundeek berek sustatu eta babestu behar dute?

Entzundakoa hausnartuz nik bi ondorio atera nituen:

1) Unibertsitatea gizartearen zerbitzura dago, ez gizartea unibertsitatearen zerbitzura. Lehentasunak gizarteak ezarri behar ditu, kontuan hartuz, jakina, unibertsitate munduko beharrak, baina azken hitza gizarteari dagokiola. Ez du balio esateak, adibidez, zientziak eskatzen duela unibertsitateko eskolak ingelesez izan behar dutela, eta gizarteak, nahi zein ez, horri men egin behar diola. Unibertsitateak ez ditu sortu “nazioarteko zientzia” abstraktu batek, eta ustezko zientzia abstraktu horrek ere ez ditu finantzatzen. Gizarte jakin bat izaten da (kasu honetan euskal gizartea) unibertsitate bat sortu eta bere diruz sostengatzen duena, eta unibertsitateari dagokio gizarte horren beharrak asetzea. Beraz gizarteak eskatzen badu unibertsitatean eskolak euskaraz (ere) eman behar direla, unibertsitatearen egitekoa da horixe bermatzea eta kalitatez egitea (ez utziz guztia konpromiso eta militantzia indibidualaren esku). Ez dut honekin esaten ingelesak ez duenik unibertsitatean tokirik izan behar, baizik ezin direla lehentasunak ezarri ustezko zientzia unibertsalaren izenean.

2) “Zientzia zientziagatik” egitekotan ez dugu Euskal Herrian unibertsitaterik behar. Hori da, nire ustez, batzuk darabilten logikaren azken ondorioa (nahiz ez duten azken ondorio hori kontsekuenteki aplikatzen). Izan ere, unibertsitateen helburua mundu mailako zientzia unibertsala egitea baldin bada, berdin du unibertsitate hori Euskal Herrian, AEBn edo Txinan egon. Kasu horretan zertarako xahutu dirua mundu mailan prestigio urria duten EHU edo NUP bezalako unibertsitateetan edo horietan ingelesa sustatzen? Ez ote litzateke merkeagoa, efikazagoa eta hobea (“zientziarentzat”, “gizateriarentzat”, baita euskal ikasle beraien karrera akademikoentzat ere) euskal administrazioek diru publikoak eta euskal ikasleak zuzenean bideratzea Harvard edo Cambridge bezalako unibertsitate ospetsuetara (beka, hitzarmen eta halakoen bidez)?

XV-XIX. mendeen artean, Euskal Herrian ganorazko unibertsitaterik ez zegoenean, euskal ikasleak Salamanca moduko unibertsitate (orduan) prestigiotsuetara joaten ziren. Bertan karrera egiten zuten, behar izanez gero talde gisa antolatuz eta beren interesak defendituz (“nacion vizcaina” eta gisako izenekin). Alde horretatik, “zientziarentzat” eta baita euskal norbanakoen interesentzat sistema ona zen. Unibertsitatearen helburu nagusia nazioarteko zientzia egitea bada, zergatik ez erabili sistema bera gaur egun ere, eta euskal ikasleak mundu mailako unibertsitate ospetsuenetara bidali?

Aukera bat da. Aukera horrek, jakina, bere ondorioak ditu: Euskal Herria bertan errotutako aditu gabe geratuko litzateke; euskal ikertzaileak mundu mailako zirkuitu akademikoan sakabanatuko lirateke; euskarak kultur hizkuntza gisa garatzeko aukera galduko luke… Ondorio horiek asumitzeko prest gaude? Hala bada, aurrera. Ostantzean beste era bateko unibertsitatea planteatu beharko dugu.

Euskal Herrian errotutako unibertsitate bat nahi badugu, bertako gizartea zerbitzeko izango da, ez mundu mailako zientzia ustez abstraktuaren interesak zerbitzeko (edo okerrago: zientzilari partikularren interes eta karrera akademikoak sustatzeko). Ez duena balio da Euskal Herrian kokatutako unibertsitate bat egitea atzerritar unibertsitate bat balitz bezala funtziona dezan (munduko rankingean maila eskasekoa izatearen handicaparekin gainera). Horretarako hobe Harvardera joatea.

Topaketen balantzea

 

Topaketen balantzea idazten ari nintzela aurrea
hartu dit Jaione Agirrek azken mezuan. Berandu ibiltzearen ajeak. Izatez lana
ere aurreztu dit eta ez ditut errepikatuko hizlari bakoitzaren ingurukoak (mila
esker Jaione!).  Soilik zertzelada
batzuk.




Historia-euskara-unibertsitatea trinomioari buelta asko eman zitzaizkion,
ikuspegi desberdinetatik. Batetik historialari euskaldunen hainbat
belaunaldiren esperientziak azaleratu ziren, argigarriak oso auziaren bilakaera
ikusteko. Nik, entzundakotik, honako eskeman bilduko nituzke historialari
euskaldun talde desberdinak (sinplifikazio bat da, baina uste dut argigarri
izan litekeela):

1) Aitzindariak. Hori litzateke Joseba Intxausti eta Manex Goihenetxeren
kasua. 1930-1940 hamarkada artean jaioak, beren gaztaroan Euskal Herrian
unibertsitaterik egon ez eta ordena erlijiosoetan formatu ziren. Ondoren, 70eko
hamarkada bueltan, kezka euskaltzale eta kulturalek bultzatuta historia arloko
formazio unibertsitarioa jaso zuten atzerrian. Unibertsitate mundutik gertu
ibili ziren biak baina zenbait zirkunstantzia tarteko, ez ziren bete-betean
bertan kokatu, nolabait ertzean arituz.

2) Bigarren taldea. 1950-1960ko hamarkadetan jaio eta jada historia
ikasketak Euskal Herriko unibertsitateren batean burutzeko aukera izan zuten,
baina artean jasotzen zituzten eskolak erdaraz izanik. Hori litzeteke adibidez
topaketetan mintzatu ziren Joseba Agirreazkuenaga, Pruden Gartzia eta Mikel
Aizpuru
ren kasua. Beren taldea izan zen 80ko hamarkadan presio egin zuena EHUn
historia eskolak euskaraz eman zitezen (baita lortu ere). Izatez beraietako
batzuk unibertsitateko historia departamentuetan sartzea lortu zuten,  nahiz irakasle erdaldunen aldean gutxiengoa
izan.

3) Hirugarren taldea. 1970eko hamarkadatik aurrera jaiotakoena. Historia
ikasketak EHUn euskaraz egiteko aukera izan zutenak (1989tik aurrera). Egoera
berriaz profitatu arren euskarazko karreraren mugak ere ezagutu dituzte (material
falta, zenbait irakasleren euskara maila eskasa, tesia euskaraz burutzeko
oztopo administratiboak…). Izatez 1990etan euskaraz ikasi zutenen
esperientziak eta une honetan 2009an historia karreran dabiltzan ikasleen
egoera apenas aldatu den (halaxe adierazi zuen entzuleetako batek). Talde honetakoek laboralki unibertsitatean sartzeko
zailtasunak dituzte, eta izango dituzte, postu gehienak jada beteta daudelako
(eta aurreko taldekoak jubilatu arte zail izango dute). Izatez historia
departamentuetan euskara une honetan estankatuta dagoela esan liteke (irakaskuntzara mugatuta, ikerketa proiektuetatik kanpo…).

Topaketetan zehar hizlari batek baino gehiagok aipatu zuen beharrezkoa dela
historia euskaraz lantzeko azpiegiturak izatea, unibertsitateak euskarazko
irakaskuntzan jarri baitu indarra baina ez euskarazko ekoizpenean.
Militantziaren beharraz eta horren mugez ere asko hitz egin zen, orobat
historia euskaraz lantzeko dauden arazo estrukturalez (irakurle masa nahikorik
eza, hizkuntza nagusietan ekoiztera bultzatzen duen ebaluazio sistema,
departamentuetako talde dinamika…).

Hitzaldi eta debateak oso interesgarriak izan ziren. Publiko kopuruaren aldetik,
aldiz, espero baino jende gutxiago (20 bat pertsona). Jaionerekin guztiz bat
nator. Topaketak historia fakultatean egin zirelarik zerbait ez dabil ondo eskolak
euskaraz ematen/hartzen dituzten historia irakasle/ikasle gehienek beren egoeraz
diharduen ekitaldi batekiko horren interes urria badute. Desmotibazio orokorra?
Konformismoa?

Eduki eta debate aldetik, beraz, balorazio oso positiboa; asistentzia aldetik urri xamarra. Nolanahi ere, mila esker bertan parte hartu zenuten guztioi.


Zertan dabiltza unibertsitario euskaldunak?

Aurten 20 urte bete dira EHU historia karrera euskaraz eskaintzen hasi zenetik. Zer eman du horrek? Historia lantzeko euskal biderik finkatu ote da?

              

Galdera horiei erantzun nahian eta urteurrena baliatuz UEUk Historialari Euskaldunen V. Topaketak antolatu ditu: “Historia Euskaraz: Unibertsitarioen Ibilbidea” (EHUren letren fakultatean, Gasteizen, 2009-12-3an).

Jakina denez, historia ez da iragana bera, baizik iraganaren azalpen bat, gertaeren ondoren egiten dena, iragana jada pasatu denean. Interpretazio hori historialariek egiten dute. Eta historialariek, pertsona guztiek  bezala, era guztietako baldintzapenak dituzte, beren lanean eragiten dutenak. Baldintzapen horietako bat formazioa da. Oraintsu arte Euskal Herriko historialariak erdaraz formatu dira. Erdaraz formatu eta espainiar edo frantses mundu unibertsitarioko paradigmen arabera formatu ere.

Azken bi hamarkadetan, ordea, euskaraz ikasi duen belaunaldi bat hezi da. Hezkuntza arautu hori ezarri aurretik ere egon dira zenbait historialari euskaraz idatzi eta lan egin dutenak. Horien guztien esperientziak aztertuko dira orobat.

Adibidez, Joseba Intxaustik bere ibilbidea kontatuko digu topaketetan. Berea kasu interesgarria da oso. 1936an Gipuzkoako herritxo batean sortua, frankismo betean frantziskotar bihurtu eta Jakin aldizkariaren sustatzaile nagusietakoa izan zen. 1964-1970 artean Bartzelonako unibertsitatean egin zituen historia ikasketak, eta bertan irakasle bihurtzeko aukera izan zuen. Hala ere, Euskal Herrira itzultzea hautatu zuen. Jakin zuzendu zuen berriro, ordena utzi, eta trantsizioan UZEI sortu zuen euskara unibertsitate mundura egokitzeko. Euskal Herriko historiari buruzko hainbat lan argitaratu ditu, gehienak euskaraz. Beti unibertsitate mundutik gertu ibili arren, ez da EHUko edo Euskal Herriko beste unibertsitateren bateko historia irakasle bihurtu. Zergatik? Tartean arrazoi asko egon litezke (erabaki pertsonalak, koiunturak, etab), baina susma liteke unibertsitate munduan badirela zenbait indar historialari euskaltzaleak periferian egotera bultzatzen dituenak.

Manex Goihenetxeren kasuak (1942-2004) hainbat paralelismo ditu Intxaustirenarekin, eta hari buruz ere hitz egingo da topaketetan. Goihenetxe Nafarroa Behereko nekazari familia batean sortu, ordena erlijioso batean sartu, eta gerora historia ikasi zuen Okzitaniako Tolosako unibertsitatean. Kezka politiko eta sozialek ordena erlijiosoa uztera bultzatu zuten. UEUren zuzendari izan zen 1973-1975 artean. Historiari buruzko hainbat lan ere idatzi zituen, euskaraz zein frantsesez. Goihenetxek unibertsitate munduan sartzea lortu zuen, Baionako fakultatean, baina karrera akademikoan osoki murgildu ordez unibertsitateko jarduera Iparraldeko ikastolen aldeko hainbat lanekin txandatu zuen.

Zergatik Goihenetxe eta Intxausti bezalako historialari euskaldunak ez dira Euskal Herriko unibertsitateetako historia sailen erdigunean kokatu? Nola eragin dio horrek bertan garatu diren ikerketa proiektuei, historia euskaraz lantzeko aukerei?

Agian belaunaldi berriekin gauzak aldatu egin dira. Horregatik azken hogei urteotan EHU inguruan ibili diren unibertsitarioen esperientziak ere entzun ahalko dira topaketetan, irakasle zein ikasle euskaldunenak (Joseba Agirreazkuenaga, Mikel Aizpuru, Jaione Agirre, Sergio Escribano…). Jakingarria izango da irakaskuntza arloan izan diren bizipenak ezagutzea. Dena dela, gaur egun bertan, dozentziatik kanpo, unibertsitateko historia sailek zer beste lan eremu eskaintzen dute euskaraz aritzeko? Ba al dago euskaraz burutzen den ikerketa proiekturik? Zenbat ekoizten da historia arloan euskaraz? Karmele Artetxek topaketetan datu kuantitatibo eta kualitatibo bidez historia arloko produkzioaren xehetasunak argituko ditu, bai eta kopuruen atzean dauden zenbait arazo estruktural azaleratu ere.

Ez naiz gehiago luzatuko. Galderak asko dira, eta Gasteizko ekitaldian hainbati erantzuna emango zaio. Uste dut historia arloko gorabeherak ezagutu nahi dituen mundu guztiarentzat interesgarria izango dela. Historia ez baita gauza neutral bat, iraganaren azalpen berezko bat, baizik pertsonok, gure baldintzapenen arabera osatzen dugun narrazio bat, eta narrazio horren nondikoak ulertzeko, berau kontatzen duten pertsonen nondikoak ezagutu behar dira. (Topaketen egitaraua edota matrikulatzeko aukera hemen).

Liburu berria

argitaratu dit Pamiela argitaletxeak: “Urre urdinaren lurrina. Euskal idazle galduaren bila (1810-1940)“. Gure literaturaren historiari buruzko saiotxoa.

                 

Egile naizenez ezin deskribatu produktua neutraltasunez. Nolanahi ere gustura geratu naiz emaitzarekin. Zertaz den jakin gura baduzu, hona ohar batzuk.

Lanak Volgako batelariak blogeko kontu batean du jatorria. Idazle batzuk kexu ziren euskal literaturaren historia tristeaz. Eta arrazoi zuten: gure idazleak gehienbat elizgizonak izan ziren, erlijio arloko obrak idatzi zituzten nagusiki, eta literarioki ez oso nabarmenak. Zer egin aurrekari horiekin?

Volgako kideek, soluzio gisa, apokrifoak idaztea proposatzen zuten: historian zehar faltatu zaizkigun autore eta obrak asmatzea eta antzinakoak bailiran aurkeztea. Hola, Iban Zaldua idazleak, nobela errealista apokrifo bat eskatzen zuen. Ez Txomin Agirrek idatzi zituen bezalako baserri-eleberri bat, baizik obra ez-kostunbrista bat, industria girokoa, burgesiaren istorio eta miseriak kontatuko zituena. Egile apokrifo gisa XIX. mendeko liberal bat iradokitzen zuen, antiklerikala, Emile Zola edo Perez Galdosen antzeko bat, baina euskaraz idatziko zuena. Ideia gustatu egin zitzaidan. Zer pentsa eman zidan. Eta halako autore bat, egiazki existitu ote zitekeen pentsatzen hasi nintzen. Edo zehazki nobelista ez bazen ere, garaiko korronte literarioak segituko zituena, demagun poesia arloan. Halako bat non bilatu beharko genuke?

Zenbait hautagai aztertu, zer egin zuten ikusi, eta aukera teoriko bat errealitatean gauzatu ote zen konprobatzeari ekin nion. Horixe kontatzen dut liburuan, bilaketa bat. Aztertutako egile batzuk ia guztiz ezezagunak dira. Beste batzuk entzunak. Baina haien lanean hainbat gauza daude orain arte oharkabean geratu direnak. Liburuan, beraz, 1810-1940 arteko euskal literatura berrirakurtzen da. Eta esan dezaket gure letren historian zenbait altxor egon direla gordeta, aipatzea merezi zutenak.

Nafarroako erlijio tokiak, norenak?

Gai honen inguruko jardunaldiak antolatu ditu UEUk martxoaren 26an Iruñean. Auzia, jakina denez, azken urteotan azaleratu da, Iruñeko artzapezpikutza, inori ezer esan gabe, eliz eraikinak bere izenean erregistratzen hasi denean.

Ordura arte elizak, ermitak, apaiz etxeak eta gisakoak, ez zeuden inon erregistratuta. Erabili eliztarrek erabili ohi zituzten, baina eraiki eta konpondu historian zehar herriek egin dituzte. Hortaz, ba al du eskubiderik apezpikutzak herri lanez egindako eta ordaindutako eraikinak (eta barruko arte lanak) bere izenean inskribatzeko?

Gai horixe aztertuko da Iruñean goiz beteko ekitaldian (9etatik 13.30etara). Ikuspegi desberdinen ordezkariak egongo dira bertan, bai eliz erakundeetakoak, pribatizazioaren aurkako plataformakoak, zein historialari eta juristak. Beraz ez da debatea faltako.

Zalantzarik gabe, gaian interesa izanez gero, merezi du jardunaldietara joateak (argibide gehiago hemen).

Hobsbawn historialaria Bilbon izan da

Larunbatean izan zen Hobsbawm Bilbon. Aretoa ia beteta. Solas autobiografikoa eskaini zuen, bere bizi-ibilbide pertsonala eta tarte horretan iragandako historia harilkatuz. Interesgarria, nahiz, nire iritziz, ez izugarri apasionantea. Edonola ere ez da noiznahi topatzen 92 urteko gizon bat Hobsbawm bezain buru argiarekin. Hitzaldia erraztasunez eman zuen, eta ondoko galderei ere aise erantzun zien. Zalantzarik gabe hitzaldiak merezi izan zuen.

Esandakotik ideia solte batzuk:

Lenin, Petrogradeko tren geltokira heldu zen unean (1917), munduan ez zegoen gobernu komunista bakar bat ere. Hogeita hamar urte geroago (1947) munduko biztanleen heren bat herrialde komunistetan bizi zen.

– Izugarri sendoak ziruditen erregimen komunistek urte pare bat baino ez zuten behar izan desegiteko (1989-1991).

– Hobsbawmek bere bizian zehar ikusi izan dituen proiektu inperial orok porrot egin dute: nazien mila urteko Reich proiektuak, Britainiar Inperioak, Bush administrazioaren amets inperialak… Etorkizunean saio inperial berriak ager daitezkeen arren, jalgi bezala eroriko dira.

– Lehen eta Bigarren Mundu Gerla arteko urte latzak igaro zituztenek eraiki zuten 1950-60etako ongizate estatua, iraganeko gerra, desastre eta krisiak itzul ez zitezen. Hurrengo belaunaldiek, urte katastrofiko haien bizipenik ez zutenez, aise utzi diete Thatcher bezalako neoliberalei ongizate estatua ahultzen.

– 1960ko hamarkada, gazte protestekin, rock&roll mugimenduarekin, eta kutsu libertarioko erreibindikazioekin, Hobsbawmentzat dibertigarria izan zen. Baina unean ere ez zitzaion iruditu hor, 1968 buelta hartan, egiazko iraultzarik zetorrenik. Aitzitik denborak erakutsi du (Hobsbawmen ustez) anarkismoa ezkertiar adina bihur litekeela eskuindar (norbanakoan zentraturiko kontsumismo hedonistarekin).

– Ezagun da Hobsbawm nazionalismoen kritiko gogorra izan dela (hitzaldian ez zuen utzi aipatu gabe umetan Vienan bizitzeak “nazionalismo probintzianoetatik” inmunizatzen lagundu ziola, “juduen nazionalismo probintzianoa barne”). Hala ere, hitzaldi hasieran, hizkuntzen aniztasuna oharkabea ez zaiola agertu zuen: gaztelaniaz hasi zen, desenkusatuz hitzaldia ingelesez emateagatik hizkuntza honetan erraztasun handiagoa zuelako. Eta gehitu zuen euskaraz ere ezin aritu zitekeela, hizkuntza honetan ez baitzekien mintzatzen.

Ez zen lausengurik egon, baina esango nuke kortesiagatik baino ez bazen ere, Hobsbawmek hizkuntzekiko sentiberatasun minimo bat agertu zuela. Bereziki azpimarratzeko keinua, kontuan hartuta hitzaldi ziklo hartako hurrengo gonbidatuak, Bernardo Atxagak, gaztelania hutsez hitz egin zuela bere solasa. Banekien Hobsbawmek ez zuela “euskal hiria” eraikiko. Baina beste batzuengandik gehiago espero zitekeen.

Hobsbawm historialaria Bilbora dator

Eric Hobsbawm britainiar historialari beteranoa Bilbon izango da hitzaldia ematen otsailaren 7an, larunbatez. Mundu mailako ospea duen ikertzailea da Hobsbawm. Blogaren irakurleak bertara joatera animatu nahi nituen… Tamalez honezkero sarrerak agortu dira (ni ere sarrera gabe geratu naiz!)

[ZUZENKETA: ez dira agortu, ikus beheko azalpena]

              

Nor da Hobsbawm?

Britainiar historialari marxisten taldeko kide ezagunenetakoa da. Egipton jaio zen 1917an (jada 92 urte ditu!) baina austriarra zuen ama eta ingelesa aita (xehetasunak hemen eta hemen). Laster alderdi komunistako kide egin zen, eta historialari marxisten taldeko partaide. E. P. Thompson eta beste historialari batzuekin batera “historia behetik” ikuspegia landu izan du.

Ikertu dituen gaien artean daude, besteak beste, frantses iraultza, industri iraultza, matxinoak, tradizioen asmakuntza, nazioen eraikuntza, eta mundu mailako historia.

Lastima ezin izango dudala entzun bere solasa. Antza ez da AC/DC gure artean sarrerak agortzen dituen bakarra. Irakurleren batek Hobsbawmen hitzaldira joateko aukera balu eskertuko nioke bere inpresioak kontatzea. Nolanahi ere, hitzaldiak izenbururik ez izateak susmarazten dit antolatzaileek Hobsbawmek esango duenari baino garrantzia handiagoa eman diotela pertsonaia bera ekartzeari.

Euskal mintegia Oxforden

Datorren ekainaren 9an mintegi bat egingo da Oxfordeko Unibertsitatean galeseraren eta euskararen historia soziala konparatuz: ‘Out of Paradise: Welsh and Basque Languages Facing Modernity (1800-2008)’.

Euskal Herriko zein Galesko adituak mintzatuko dira, bai historialariak, soziolinguistak zein filologoak, eta azken bi mendeotako gorabeherak aztertuko dituzte ikuspegi konparatu batean. Izatez aurten Oxforden garatzen ari naizen ikerketa proiektuaren parte da mintegi hau.

Baten batek etortzeko asmorik balu ongi etorria izango da (sarrera librea da). Ekitaldia 70 Woodstock road kaleko European Studies Centre ikerketa gunean izango da, goizeko 9etan hasita. Hona egitaraua:

9:00
– 9:30. Welcoming Remarks

9.30 – 11:00. Panel 1 – The Nineteenth and early Twenty century

Prof
Geraint Jenkins
: ‘A million or more!’
The Welsh Language and its Speakers 1801-1911’

Dr
Jurgi Kintana
: ‘Natural Selection? The Basque Language in a Comparative Perspective,
1800-1936’

11:00 – 11:30. Tea / Coffee

11:30 – 13:00. Panel 2 – The Twentieth century

Dr
Irene López-Goñi:
‘The Rebirth of the Basque
School in Navarre during Franco’s Regime, 1957-1975’

Dr
Marion Loeffler:
‘From Neglect to Promotion: The Welsh Language, 1911 to 2001’

 13:00 – 14:30. Lunch

 14:30 – 16:00. Panel 3 – The Present and the Future

Prof
Colin Williams
: ‘From Promotion to Regulation: The Prospects for Welsh in the 21
st Century’.

Dr
Jokin Aiestaran:
‘Basque in the 21st Century: Present Situation and
Challenges Ahead’

 16:00 – 16.15. Concluding remarks

 16:15.
Tea / Coffee