Katu-saldoa

Ezaguna da euskaldunok Europako herririk zaharrena garela. Askoren ustez, franko-kantabriar herriaren oinordeko zuzenak gara. Hortaz, gure arbasoen artean munduko lehen margolan artistikoak burutu ziren, hala Santimamiñen nola Altamiran edo Lascauxen. Ez da kultura unibertsalari egindako ekarpen bakarra, munduko lehen txirula Isturitzen topatu baita. Arkeologiak orain harro egoteko beste arrazoi bat erakutsi digu: Zaragozako Unibertsitateko ikerlari talde batek Europako lehen mapa aurkitu du Nafarroako Arraitz herriko Abauntz kobazuloan. Pilar Utrilla (biografia erdaraz hemen) buru duen taldeak errekak, mazelak eta pasabideak harri batean zizelkaturik ikusi ditu, horretaz gain basahuntzak eta oreinak, ehiza planak prestatzeko edo.

Hortaz, zure GPSrekin euskal mapak marraztera ateratzen zarenean, goi paleolitotik datorkigun ohiturari eusten diozula esan dezakezu.

Maparen deskribapen ederra hemen dago:
Abauntzeko mapa, irudiak eta kokapena

Eta Luistxo Fernandezen esku, Aintzinateko (agiango) beste mapa batzuk, non Europako maparik zaharrenean Taurus konstelazioa dagerrela dioen.

Jatorrizko artikuluak hemen:

• A palaeolithic map from 13,660 calBP: engraved stone blocks from the Late Magdalenian in Abauntz Cave (Navarra, Spain) / P. Utrilla; C. Mazo; M. C. Sopena; M. Martínez-Bea; R. Domingo in Journal of Human Evolution 57 (2009), pp. 99-111
• Ríos, montañas y charcas: una representación de paisaje en el bloque 1 de la cueva de Abauntz / María del Pilar Utrilla Miranda, C. Mazo; María Cruz Sopena Vicién; R. Domingo; Manuel Martínez Bea en Veleia: Revista de prehistoria, historia antigua, arqueología y filología clásicas, ISSN 0213-2095, Nº 24-25, 1, 2007‑2008 (Alearen gaia:: Homenaje a Ignacio Barandiarán Maestu / koordinatz. : Javier Fernández Eraso, Juan Santos Yanguas; Ignacio Barandiarán Maestu (hom.)) , orri. 229-260

Hasi baino lehen aitortu behar dut Monty Hallek ez zuela paradoxa hau proposatu. Monty Hall Let's Make a Deal izeneko telebista saioaren aurkezlea zen. Nik ez dut inoiz ikusi, baina antzeko erabakiak hartu behar zituzten nire garaian jokalariek Un, dos, tres, ... responda otra vez telesaioan. Imaginatu jokatzen ari zarela, eta kotxea irabazteko zein ateren atzean dagoen asmatu behar duzula. Hiru ate daude, biren atzean kuia besterik ez duzu topatuko, eta bestearen atzean amestu duzun kotxe liluragarria dago. Noren atzean ezin jakin, ordea. Aztarnarik ez. Kiko Legardek ate bat  hautatzeko eskatzen dizu. Zure barneko ahotsaren aholkua entzunda, ate bat hautatzen duzu. Ate hori ireki baino lehen, Kikok zera diotsu: "Lagunduko dizut piska bat", eta beste ate bat irekitzen dizu, non kuia bat dagerren. Eta orduan galdetzen dizu: "Zure lehen aukerari eutsi nahi al diozu?".

Zer egingo zenuke? Hautatutako atea mantendu, edo bestea hartu oraingoan?

Jende gehienak berdin dela pentsatzen dut. Aukeratutakoari eutsi, edo iritzia aldatu berdin dela, itxita dauden ateen atzean kotxea eta kuia daude eta kokapena ekiprobablea delako. Eta horrela pentsatuta, askok eutsiko liokete lehen aukerari. Steve Selvinek plazaratu zuen paradoxa hau 1975an, baina ezaguna egin zen C. F. Whitaker-rek Marilyn vos Savant-i (garai batean munduko pertsonarik azkarrena) galdetu zionean 1990. Vos Savantek ondo erantzun zuen bere Paradeko zutabean: egokiena beste atea hartzea da.

Nahiz eta ondo erantzun, hika-mika handia zabaldu zuen. 10etatik 9 ez ziren ados Vos Savanten erantzunarekin, unibertsitateko irakasleak eta ikerlariak barne. Ulertzeko baldintzazko probabilitatea ulertu behar da. Hasieran, asmatzeko probabilitatea heren bat da. Baina oker bazaude, Kikok emandako informazioarekin, iritziz aldatuz gero, asmatuko duzu beti. Zuzen bazaude, aldatuz gero erreka joko duzu, noski. Hortaz, aldatzeko politikarekin zure kotxea lortzeko probabilitatea bi herenekoa da.

Azalpen grafikoa hemen duzue ingelesez. Estatu Batuetako telesaioan ahuntzak erabiltzen zituzten. Beste lekuren batean Perseo, bi gorgoiak eta printzesa bat erabili izan dira paradoxa hau adierazteko.

Paradoxaren dotorezia albo batera utzita, erabaki konplexuetan gaizki ulertzen ditugun jazoerak ekiprobableak direla pentsatzeko isuria dugula gogorazi nahi dut honetan. Hauteslearen isuriak kontuan hartu behar dira egoera askotan. Eta informazio berriarekin berriz pentsatu behar ditugu aukerak. Ez dadila izan dena "sostenella y no enmendalla".

Nafarroako Proiektuen Kudeaketarako Jakinmin Bereziko Taldearen bigarren bileran parte izan dut gaur, CEINen. Oraingoan ere hiru pilula partitu ditugu:

• CEINeko Carlos Urtasunek proiektuetan hain garrantzitsua den alde psikologikoak jorratu ditu. DeMarco-ren bi liburu oinarri, Adrenaline Junkies and Template Zombies eta Peopleware, lankideak sailkatzeko eta beraiekiko harremanak kudeatzeko aholkuak eztabaidatu ditugu. Usain bezalako jende iaioa, saltsa bologniarrari eta prozedimenduei ken diezaiekeguna, ataza aunitz batera egiteagatiko errendimendu galerak eta lantaldearen inplikazioa kide berrien hautaketan izan ditugu mintzagai.
• CEINeko Raúl Sanz de Acedok proiektuen kudeaketarako softwarezko tresna bat nola hautatu zuten kontatu digu. Azkenean software libreko Redmine aukeratu dute, web bitartez erabiltzen den tresna bat. Finaleko galtzailea TeamWork izan zuten.
  
• Thomson-Reuterseko Ángel Sanzek PMIko ziurtagiriak nola lortzen diren azaldu digu. CAPM eta PMP eskaintzen ditu erakunde honek.
  

Finean, bilera probetsugarria berriz ere.

Herenegun Navarpartyn Maria Ángeles Bueno web erabilerraztasunaz aritu zitzaigun. "Buenas prácticas para la creación de web accesibles" izan zen hitzaldiaren izenburua. Hasieran ebanjelizazio modua "ON" piztu zuen, eta gero ohar nahiko garbia bota zigun: Espainian 1494/2007 errege-dekretua eta 49/2007 arau-hauste legea atera dira; 2010an betetzen ez dituen webgunea isunak jasotzeko zorian dago.

Web erabilerraztasuna lantzeko arrazoien artean, legea ez da nagusia. Erabilerraztasuna norbanakoak pairatzen dituen gabeziak gainditzen ditu, eta hori ez da ahuntz gauerdiko eztula. Gainera, testu-ingurutik eratorritako murrizketak ere estaltzen ditu, terminal mugikor ahulak edo argiztapen exkaxa kasu.

Erabilerraztasuna zabaltzeko asmoz W3C erakundeak WAI ekimena bultzatu du. Bere baitan ATAG, WCAG eta UAAG arauak daude.

Hitzaldia WCAG arauaren inguruan ibili zen. Lehen bertsioan 3 maila zeuden, eta espainiar legediak 2-AA maila betetzera behartzen du. Zehazki, UNE 139803:2004 egiaztapen araua aipatzen du legeak.

Ordutik WCAG 2.0 argitaratu dute (2008ko abenduaren 11ean), zeinek hautemangarritasun, egingarritasun, ulergarritasun eta sendotasun oinarriak azpimarratzen dituen.

Hala eta guztiz ere, Maria Ángeles irudiko, ez da funtsean aldatu araua.

Gero, hizlariak erabiltzen dituen praktika onak zerrendatu zizkigun. Ez ditut guztiak aipatuko, baina horra hor:

• ALT, TITLE eta LONGDESC atributuak erabili.
• Kontuz koloreen erabilerarekin, gizonen %10a Daltonismok jota dago eta.
• Adierazgailu semantikoak (STRONG, EM, H1, H2) erabili, eta utzi diseinua estilu-orrientzarako.
• LANG atributuak erabili.
• TABLE etiketa taula-formako datuentarako da, ez diseinua moldatzeko.
• Kontuan izan denboraren adierazleak, metadatuetan.
• Murriztu, ahal den neurrian, txertatutako interfazeak, eta alternatibak eskaini.
• Dispositibo guztietako idatzi, ahaztu "hobe zenuke nik gustoko dudan nabigatzailea erabili" bezalako mezuak.

Hitzaldi gozagarria izan genuen, lagun-giroan. Partaide batek galdetu zion:

Erabilerraztasunaren kontuan, zeintsuk dira ezagutzen dituzu webgunerik onena eta okerrena?

eta ezin diot azken erantzuna zuei xuxurlatzeko tentaldiari eutsi:

Telemadrid

Gaiaren inguruan informazio gehiago, erdaraz, Gaztela eta Leongo INTECOn.

Paradoxa itxuraz zentzugabea edo buruaren kontrakoa dela dio hiztegiak. Alta, paradoxak,  gure ustearen ustela agerian utziz, zentzu sakonagorako bideak erakusten dizkigu. Horregatik ditugu hain gustuko.

Gaurkoan ale bitxi bat ekarri nahi dizuet. Daniel Bernoulli matematikari ospetsuak plazaratu zuen, 1738an San Petersburgon emandako hitzaldi batean. Ideia, hala eta guztiz ere, bere lehengusu Nicolas Bernoulliri zor diogu.

Jo dezagun San Petersburgoko kasinoan joku berri bat asmatu dutela. Jokatzeko, sarrera ordaindu behar duzu, baina gero txanda guztiak dohainik dira.

Croupierrak txanda bakoitzean leon-kastillo botatzen du. Jokalariak kastillo (ifrentzua) ateratzen denean irabazten du, eta jokua bukatu da. Jokalariak irabazteko probabilitate osoa du, gero. Hala eta guztiz ere, saria ez da beti berdina. Lehen txandan asmatuz gero, rublo bat poltsikoratzen du. Bigarrenean, bi rublo. Hirugarrenean, lau rublo. Oro har, 2^(n-1) rublo ematen du kasinoak, n. txandan asmatuz gero.

Zenbat ordainduko zenuke sarrera gisa San Petersburgoko loteria honetan jokatzeko? Daniel Bernoullik sariaren itxaropen matematikoa erabili zuen sarrera hura kalkulatzeko. Lehendabizikoan asmatzeko probabilitatea 1/2 da, bider saria (rublo 1) berdin 1/2. Bigarren txandan asmatzeko probabilitatea 1/4 da, bider saria (2 rublo), berdin 1/2. Oro har, batuketaren termino bakoitza 1/2 da, eta hortaz sariaren itxaropen matematikoa infinitura doa. Zenbat ordainduko luke jokalari batek sartzeagatik? Daukan guztia!

Momentu bat. Sariaren itxaropen matematikoa infinitura doa, baina 1/2 probabilitatearekin rublo bakar bat irabaziko duzu. Benetan duzun guztia jokatuko zenuke? Ez, hortxe dago paradoxa. Jendeak asko jota 25 rublo jokatuko luke, baina ez duen guztia.

Paradoxa honek jendearen erabaki arrazionalak ulertzeko itxaropen matematikoa nahikoa ez dela erakusten digu.

Paradoxa konpontzeko ahaleginean Daniel Bernoullik Baliagarritasun marginal beherakorraren legea zirriborratu zuen, baina auzia ez dago guztiz itxita. Baliagarritasunaren teorian  aurrera eginez, baliagarritasuna atributu-anitza dela ebaki zuten batzuek 1970 hamarkadan. Horren ondorioz balioaren hirukia sortu zuen Atkin-ek 1990an, proiektuen kudeaketan urrezko edo altzairuzko hirukia (iron triangle) esaten dioguna.

Katea kritikoa teknika barruan, baleko programazioa, azken finean, pentsamolde honetik datorkigu.

Beste batzuk paradoxa honen eta beste ezintasun batzuen ondorioz positibismoaren eta ekonomia neoklasikoaren kontra jo zuten, eta ikuspuntu postmodernista batetik kontsentsuaren bila abiatu ziren. Proiektuen kudeaketan erabiltzen dugun Delphi metodoa ildo honetatik datorkigu.

Keynesek arrisku erlatiboa aipatu zuen paradoxa hau konpontzeko asmoz.

Proiektuen kudeaketan arriskua nola kudeaketu, eta teknika berriak nola aplikatu jakin nahiez gero, oraintxe duzue aukera "Proiektuen kudeaketarako teknika berriak" ikastaroan.

Antza, irakurleak lortzeko Technoratin izena eman behar. Bloga aitortzeko prozeduran post bat gehitu behar duzu, hortaz nire aurreko mezua.

8xncutqzyi

Nafarroako Proiektuen Kudeaketarako Jakinmin Bereziko Taldea sortu da gaur, CEINen babespean. Aurkezpen ekitaldian hiru pilula banatu dizkigute:

• Thomson Reuterseko Juan Arraizak OPM3ri buruz hitz egin digu. Praktika onak eta gaitasunak zehazten ditu eredu honek, CMM-ren antzera, eta proiektuen kudeaketan proiektuaren, programaren eta proiektu-zorroaren dimentsioak aztertzen ditu. Dimentsio hauetaz gain erakunde-eragileak aipatu ditu.
• Indrako Carlos Monrealek administrazioarekin eramaten dituzten proiektuen berezitasunez jardun du. Barneko eta kanpoko proiektu kudeatzaileen arteko errol banaketaz, pertsonen garrantziaz (errotazioa gutxitu behar dela), arraskata neurtzeko aldeak (adibidez, bozketarako grina), hierarkiaren egonkortasunaz, arauez lotutako zuzendaritzaz eta horrelakoetaz mintzatu da, edozein proiektuan nagusiak diren arloak ahaztu gabe.
  
• Tracasako Mans Shapshak IT munduan sartu da, "Analista edo mamua" izenburupean. Bere hitzaldian software txarraren zioak gainbegiratu ditu, probatzeko metodologia kaskarra eta eragiketetako akatsak, kasu, eta diseinu alternatibak arakatzeko beharra defenditu du. Taldearen antolakuntzan The Software Design Studio/House proposatu du, arlo anitzeko teknikariak elkarrekin lanean jartzeko.
  

Talde bezala oso hasera polita izan dugu, ea gerora ere taxuzko gauzak egiten ditugun.

Pasa den ostiralean Modalidades de Aprendizaje Telemático y Resultados Interuniversitarios Extrapolables al EEES (MATRIX) liburua aurkeztu genuen Nafarroako Unibertsitate Publikoan eta Oviedoko Unibertsitatean. G9 unibertsitate-taldean emandako irakaskuntzaren gaineko ikerketa baten emaitza da liburu hau. NUPen partez HBGMIko zuzendaria den David Benitok, G-9 Unibertsitateetako Campus Birtualeko zuzendaria den Joaquín Sevillak eta ikerketaren koordinatzailea izan den Mikel Gómez Lasok hartu dute parte. Bideokonferentziaz Mieresetik konektatuta, aldiz, liburuaren koordinatzaileetako bat izan den Maria Esther del Moral-ek eta Teknologia Berrikuntzaren zuzendaria, Aquilino Juan Fuentek lagundu dute emanaldian. Partekatutako irakaskuntza telematikoa ez da oso gai jorratua, hortaz liburu interesgarria izan liteke. Idatziko dizuet gehiago, irakurtzen dudanean.

Zein da erakunde baten helburua? Ahaztu plan estrategikoak, ahaztu enpresaren xedea eta ikuspegia, ahaztu balioak. Erakunde baten helburua bertan dohainik lan egiteko arrazoian datza. Gaur egungo enpresetan militantzia eskatzen omen da. Haseran utopiko xamarra eman arren, kontuan hartzeko argudioa deritzot Julen Iturberenari.