Galdera[1]: Zer da presidenteak, alderdi liderrek, Kongresuko kide guztiek, ekonomialari gehienek, Federal Open Market komite osoak, eta jende ia guztiak, DTMkoek kenduta, adostu dutena?

Erantzuna: Guztiok ados daude AEBk epe luzeko defizita duela. Hortaz, denok adostu zuten FICA zerga[2] alboratzeari amaiera ematea 2012ko bukaeran, inongo eztabaidarik gabe, martxoaren 1ean aurrekontu-defizita efekturik barik utzi zuten bezalaxe inolako eztabaidarik barik.

Egokitzapen fiskal horiek, batera, AEBren ekonomiaren errenta eta aurrezkiak murrizten dituzte 5 x 10⁹ dolar astero, murriztuz salmentak, output eta enplegua beste era batera egongo zen mailatik. Halaber, sektore pribatuko kreditu hedapen berria abortatzeko arriskua areagotzen da, zeinak kalte gehiago egingo dion ekonomiari.

Zer irabazi dute egindako minagatik defizit murrizketako politika honekin? Balioko den ezer ere ez. ‘Zor nazionala’ FED-n aurrezki kontuetako dolar balantze multzo bat besterik ez da, ‘Altxor Publikoko tituluak’ bezala hobeki ezagututa.

‘Tituluen kontu’ horiek, jendeak deitzen dituen moduan, FED bereko checking kontuekin[3] batera (‘erreserba kontuak‘ deituak) eta zirkulazioko benetako eskudiruak (txanponak) ekonomia globalaren dolarreko aurrezki neto totala osatzen dute, azken pennyraino.

AEBko gobernuak gehiago gastatzen duenean zergapetzen duena baino, berak gastatzen dituen dolar estra horiek lehendabizi joaten dira checking kontuetara, eta gero benetako eskudiruetan trukatzen dira, behar den heinean, eta batzuk joaten dira FED-eko aurrezki kontu horietara, Altxor Publikoko tituluak deituak.

Beraz, nola ordaintzen da ‘zor hori guztia’?

Altxor Publikoko tituluak epe-mugan daudenean, FED-ek dolarrak soilik aldatzen ditu FED-eko aurrezki kontu horietatik FED-eko checking kontuetara. Hori da guztia! Eta horixe egiten da hilero hamarka 10⁹ dolarrekin.

Zorra ordaintzen da FED-eko kontuetan zor eta kreditu soil baten bidez. Ez dago inongo bilobarik edo zerga ordaintzailerik bistan – beraiek soilik bidean egongo dira. Ez dago geure bilobei geure zorra uzteko inongo konturik!

Eta inork ez badu ‘zorra’ erosten? Beste era batera esanda, zer gertatzen da baldin eta inork ez badu nahi bere dolarrak aldatu checking kontuetatik aurrezki kontuetara FED-n? Nor arduratu! Dolarrak checking kontuetan egon daitezke (eta interes gutxiago bat irabazi).

Eta interes tasak? FED biltzen da eta botoa eman interes tasei buruz, hots, berak nahi duen gobernuak sorturiko dolar estra horien gainean ordaintzeko interes tasei buruz: defizit gastuaren bidez checking- eta aurrezki-kontuetan jarritako dolarrak. ‘Merkatu indarrek’ ez dute Ben Bernanke-ren[4] besoa harrapatu eta bera altxatu tasa handiagoei boto emateko. Gure gobernuak ordaintzen duen tasen maila erabaki politiko hutsa da. FED-ek lanabesak ditu epe labur- eta luzeko tasak, biak, jartzeko, berak bideratzeko, boto ematen duen edozein mailatan.

Pentsatu horretaz, modu honetan. Kongresuak FED izendatu du markagailuaren arduradun gisa, dolarrerako. Eta beste edozein markagailu-arduradun bezala, berak ez dauka inongo dolarrik. Soilik ‘puntuazio-txartel’ bat dauka - kalkulu-orri handi bat – gure banku-kontu guztiak berari lotuta. Gastatzen du gure banku-kontuetan zenbakiak aldatuz zenbaki handiagoetara eta zergapetzen du gure banku-kontuetan zenbakiak aldatuz zenbaki txikiagoetara. Ohar zaitez gobernu federala egiatan ez duela ezer ‘eskuratzen’ zergapetzen duenean edo ezer ‘ahitu’ gastatzen duenean.

Pentsatu gastu federala dolar inprimatze moduan, eta zergapetzea dolar ‘ez-inprimatze’ gisa. Horrek esan nahi du ez dagoela gobernu federalaren dolarren bukaerarik. Halaber, esan nahi du gu ezin bilaka gaitezkeela Grezia. AEBko estatu bat, korporazio bat, gizabanako bat, zeintzuek ‘inprimatuz’ ezin baitute gastatu, ‘Grezia bihur’ daitezke eta dirurik gabe geratu. Beraz, baldin eta AEB ezin badaiteke geratu dolarrik barik, zorra ezin dakieke utz bilobei, eta gu inoiz ez bilakatu Grezia.

Beraz, galde daiteke, “Zergatik ez gastatu zoro moduan eta ez zergapetu?” Beste hitzetan, zein da defizit-gastu gehiegiren benetako arriskua? Nola dakigu epe luzeko defizit arazoa daukagun ala ez?

Inflazioa! ‘Gehiegi gastatzeak’ esan nahiko luke baliabide eskuragarri guztiak, enplegu osoko ekonomian, ahitzea eta gero, hori baino gehiago defizit gastuan ahalegintzea. Kasu horretan, egiten duzun guztia prezioak altxatzea da.

Zer dakigu inflazioaz, defizit murrizketa baino lehenago?

Berri onak hauexek dira: FED-ek epe luzeko inflazioaren %2ko iragarpena dauka. Eta AEBko Altxor Publikoko epe luzeko indexatutako tituluen inflazioa ere tasa oso baxuetan dago.

Horrek esan nahi du defizit murrizketa hartu baino lehen, ez zegoela epe-luzeko inongo defizit arazorik!

Eta oraindik ere, ez dago epe-luzeko inolako defizit arazorik!

Ez ote zenuke horretaz pentsatuko pixka bat, gizarte segurantzan, osasungintzan, irakaskuntzan eta abarretan mozketan has egiten baino lehenago? Epe-luzeko defizit arazoa aipatu baino lehen?

Ez, nahiz eta epe-luzeko inflazio arazorik ez eduki, paradoxikoki, frogaren erantzukizuna epe luzeko defizit arazorik ez dagoela aipatzen dutenei dagokie, geure ekonomia eta zibilizazioa suntsitzen segitzen dugun bitartean.

Stephanie Kelton-en grafikoak afera oso argi adierazten du[5]. Alegia, AEBko sektore pribatuak balantze positiboa edukitzeko, gobernuak balantze negatiboa izan behar du. Balantzean dagoen aurrekontuak, Clinton presidenteak lortu zuen bezala, ez du funtzionatzen.

1. William Shakespeare

Veneziako merkataria^[1] aipatzen du Marshall Auerback-ek.

Auerback-ek dioenez,

“In the great Shakespearean comedy, Shylock agrees to lend money to Bassanio on the credit of Antonio, Shylock’s Christian rival. Shylock, suspicious of Antonio, sets the security as a pound of Antonio’s flesh. When Antonio’s merchant ventures fail and he cannot come up with the money to pay off Bassanio’s loan, Shylock demands the pound of flesh, which will surely kill Antonio. Of course, in the end, Shylock is foiled. Dressed as an eminent judge, Antonio’s indirect beneficiary Portia takes Shylock’s insistence on the letter of the bond to its absurd conclusion. The bond specified only a pound of flesh, she maintains, but “no jot of blood.”.”

Eurolandian gauza bertsua daukagu. Izan ere, Auerback-en hitzez,

“In much the same way, Germany’s ongoing insistence on its pound of Spanish, Italian, Greek, or Irish flesh via further fiscal austerity is impossible to secure without spilling further massive quantities of blood from the periphery body politics. Like Shylock, Germany apparently fails to appreciate extracting too much flesh from the borrower ultimately does draw away its lifeblood, making repayment impossible.  Much like Shylock, Berlin is trapped.  Only the ECB as “judge” can offer a way out.   Will Germany see that, or will it risk a fate as ignominious as Shylock?”

Literatura eta ekonomia, biak, lotuta MMT-en bitartez, alegia, DTM-ren bidez.

2. Shakespeare revisited

Zertan ari naiz? Ez ote naiz usu aritzen ekonomiaz, ekonomia heterodoxoaz hobeki esateko?

Hortaz?

Lasai, noizean behin keinu bat egin behar zaio literaturari, literatura onari.

Jakina denez, Shakespeare-k honelako aipu ospetsua idatzi zuen: to be or not to be, that’s the question^[2].

Ekonomian, batez ere finantza ekonomian, gertatzen ari dena ikusi eta gero, honelako aldaketa egitera ausartu naiz:  to know or not to know, that’s the question. 

3. Piarres Larzabal eta Antton Luku

Piarres Larzabal ezaguna da gure literaturan^[3]. 1966an Inpernuko dirua^[4] idatzi zuen, oraintsu Antton Luku-k taularatu duena^[5].

(a)   Piarres Larzabal

Ikus ditzagun Larzabal-en Inpernuko dirua-ren zenbait pasarteren aipuak:      

a)      Lehen    gertaldia, lehen agerraldia

Pako: Hoinbeste milioien jabe izaki eta ez diat ulertzen nolatan ez ditukan milioi horiek hemen bertako diru etxeetan jartzen.

Pepe: Hi bankero haiz eta diru guziak hire bankura bildu nahi hituzkek. Ni ez naiz banku jabea baina diru-etxeekin hartu eman handia dedana.

Pako: Badakik ongi asko ez dutala galdatzen hire milioiak jarri ditzakala nire bankuan. Aukeratu bat, edozein, baina aukeratu ‘zak gure lurraldearen laguntzaile dan bat.

Pepe: Nik ez zieat ezer zor gure lekuari.

Pako: Zer? Ez diokekala ezeren zorrik? Ez al haiz ba herri honetakoa. Ez al ‘zak egokiago hire dirua hemengo jendeari lana ematen?

Pepe: Ez diat ulertzen hire seta. Ala diruak hemengo diru etxetan jarrita diruak galduko ote ditukan beldur haiz?

Pako: Horixen dek ba: beste nonbaiten sartu nahi dizkiat. Horrela duk nire nahia. Kito!                           

b)         Lehen    gertaldia, 3. agerraldia

Perez: Eta ez al haiz oroitzen zein bankotan ezarri hituen sei ehun milioi horiek?

Pako: Bai hiru bankutan

Perez: Bat Suitzakoa hukan

Pako: Bai bestea Prantzikoa. Hirugarrena Londreskoa 

c)      Bigarren gertaldia, 5. agerraldia

Pepe: Zu bezalako gizonak esku artean dabilkizuten dirua ez litzaiguke gaizki etorriko gure leku honetako jendeari lana emateko.

Perez: Zuen diru etxea eskualde honetako lantegien laguntzailea al da?

Pepe: Bai ez du besterik egiten . Asmo horrekinxe sortua baita.

Perez: (irriño batekin) Harritua naukazu, zuek biak senide izan eta nolaz zure anaiak ez du bere dirua zure bankuan ezarri.

Pepe: Dena dan bezala esango dizut. Gai horretaz bi anaiak eztabaida gogorrak erabiliak gaituzu. Bana esaera zaharrak diona etxeko eltzea lurrez urrutikoa urrez.

d)      Hirugarren gertaldia, lehen agerraldia

Pepe: Ez ziñuket goibeldu nahi baina ez ote zerate bata eta bestea diruari lotuak. Nere anaia dirua biltzeko eta zu harena zabaltzeko?

Kontxita: (bizi bizi) Dirua zertarako da zabaltzeko ez bada?

Pepe: Bi dira horaatik dirua zabaltzea eta nora nahi zabaltzea.

Diru Teoria Modernokoek hauxe irakatsi digute:

i)          Gaur egunean diruarekin egiten den espekulazioak ez du mugarik ezagutzen.

ii)              Dirua eta kredituak ez dira  erabiltzen lanpostuak sortzeko, enpresa txiki eta ertainetan produkzioa areagotzeko.

Larzabalen lanean bezala:

iii)             “… ez litzaiguke gaizki etorriko gure leku honetako jendeari lana emateko.”

iv)               “Ez dago inolako zorrik gure lekuari.”

v)                “Dirua zertarako da zabaltzeko ez bada?”

vi)               “Dirua … nora nahi zabaltzea.”

Espekulazioa da nagusi gaur egun. Nolabait Larzabal-en lanean aipatzen den moduan.

Diruak mozkina dirutik ateratzen du: Marxen M-M’ eskema erabiltzen da nonahi^[6].

(b)   Antton Luku

Gauza bertsua egin dezakegu Lukuren bertsioarekin, Infernuko dirua izeneko lanarekin.

Lehendabizi, hona hemen Lukuk berak dioena:

Piarres Larzabalen “Inpernuko dirua” tik egokitua. Ahalaz, pertsonai berrien sartzeetatik aparte Larzabalek asmatu agerraldiak ziren bezala utziak dira, mozturak salbu. Taula gaina bi partetan emana izanen da tul batek bereizirik. Aitzinean Larzabalek asmatu agerraldiak ikusiko dira, gehitu pertsonaiak sar jalgika ariko direlarik loturak eskatu beharren arabera. Tularen gibelean emanen dira agerraldi berriak. Ezkerrean kanpoa: Cadiz edo Alkairo, trena adibidez eta eskuinean etxe barnekoak: erdian komunak eta telefono klandestinoa. Ez du honek tirrintarik. Bestalde sartzean den pasabidea argi utziko da: zuzulu batekin jendeak igurika dezan egon gelara gabe. 

Beraz, Larzabal-i dagokion testuari buruz aipatu duguna ez dugu errepikatuko.

Hona, aldiz, Lukuren testu berriaren aipuak:

e)      Lehen gertaldia, bigarren agerraldia

Pako: Diruarendako konpondu duka?

Eusebio: Ontzia saldua eta Ziburuko etxea ere. Bai. Baina behar den somaren erdira ere ez gare heltzen. Ontzia Egiptotik etorri den bono batekin ordaindu dute Suitzako etxe batera. Diru idorra bildua dut.  (…)

Pako: Ez gituk horretan. Baina ez duk orain harat ez honatik. Sartu gaituk lohian  ito giten leporaino. Akzioneak saldu ditiat. Dobleak kofre batean atxikitzen ditiat hemen berean. Hor edo fortuna egiten diagu edo miseria jastatuko. Ez duk gehiago pilik ez bankuan ez Pekomasen. Erakutsiko deat Robert. Kutxa berria erosia diat. Dirua pasatu beharko duk bestalderdira.

f)       Lehen gertaldia, zazpigarren agerraldia

Pako Berriz agertuz. Bon Joanen hiz Espainiako karrikarat. Kutxa erematen dun hirekin. Geaxiñañok ezarriko daun sosa eta joaten hiz falta gabe egin ahal fite Portugaleko bankurat.

g)      Lehen gertaldia, bederatzigarren agerraldia

Pako: Ez baitut bizia pasatuko zozoaren egiten diruan deus konprenitzen ez duten batzuk xahu dezaten ergelkerietan. Beha zak. Paulina joana duk  “cherbacho” enera komisione batekin. Ez nikek nahi hau etxe hontan, nehork jakitea…

Pako: Ontsa heldua duk, preseski. Beharko diat…Alergia duk ikusten duk. Honek ateratzen duen errautsak datak egiten. Beha zak. Ontsa. Ez duk etxe honetan pilik gehiago. Hemen ikusten dituzkan kondu eta akzio horiek oro salduak dituk. Faltsuak dituk nahi baduk.  Bankuz aldatu diat eta Parise, Londres eta Suitzako dirua kendua diat. Portugaleko bankuan ezarria diat trabesean. Sos idorra behar nian.

h)      Lehen gertaldia, hamaikagarren agerraldia

Paulina: Ba jauna. Hiru ‘txu. Perez dixie buru. Besteak esku makilak ene ustez. Ez ‘txit behin ere ikusi.  Dirua ez. Ez zuxun dirurik. Bankuetako paper guziak eta txekea izenpearazi. Ene ustez saldu guziak txu denak. Londresko bankua eta Suitza aipatu ‘ixie. Ez txu deus ere  Pepe jauna.

i)       Lehen gertaldia, hamahiru agerraldia

Pepe: Bilduak zaituztet hunat zeren gure bankuak bere denbora guzian hartu dituen delibero garrantzitsuenen trenkatzekotan  baikira. Gure Garazi maite honetan banku bat izatea edo ez izatearena da jokoan. Hots. Banku bat diodalarik oraiko ahal modernoekin dut erran nahi.  Hego eta iparrameriketako leihoak gure toki maite huni irekiko dazkon operazioa izanen da hau.

Lehenik bozkatu behar ditugu burtsa operazio batzuk… aski ausartak…harrigarriak  izan dira aste honetako oportunitateak.  Suitzako Geneveko kutxan eta Londresko Dorset financial house eta Pariseko Sozietate jeneralean akzio salmenta masiboak izan dira. Zuek kontsultatu gabe bankuaren izenean hartu baititut. Kapital emendatze baten menturan. Hego Ameriketako merkatuan kokatzeko ideiarekin. Paperak aitzinean dituzue, galde egiten dautzuegu edukiaz jabetzea. Eta gero bozkatuko dugu.

Bozkatzen dute.

Orain komisionekako bilkurak eginak izan baitira atzo,  misioen arabera jartzea galde eginen dautzuet. Gure bankuak Portugaleko bankuaren kapitalean sartzeko mentura ukan du. Eta hau arrisku aski gotorreko deliberoa dela ezin gorde. Paperetan eskema batzu atzematen dituzue eta bozkatzea eskatzen dautzuet.

Diru Teoria Modernotik hauxe esan daiteke:

i)                 Lukuk diru ‘modernoa’ erabiltzen du: bonoak, akzioak, diru transakzioak estatu batetik beste batera (‘Egiptoko bono eta Suitzan ordaindu’; ‘Portugaleko bankurat’; ‘… bankuz aldatu…’; ‘arrisku operazioak’)

ii)                Diruaz jakin behar da (´… diruan deus konprenitzen ez duten batzuk’…)

iii)               “…kondu edo akzio… faltsuak…”

iv)               “… burtsa operazioak… aski ausartak…”

v)                “… Suitzako… eta Pariseko… akzio salmenta masiboak egon dira…”  

vi)               “Zuek kontsultatu gabe bankuaren izenean hartu baititut. Kapital emendatze baten menturan. Hego Ameriketako merkatuan kokatzeko ideiarekin.”

vii)           “Gure bankuak Portugaleko bankuaren kapitalean sartzeko mentura ukan du. Eta hau arrisku aski gotorreko deliberoa dela ezin gorde.”

Orain, espekulazioa askoz ‘modernoagoa’ azaltzen da.

Espekulazioaren aurka eta egungo finantza kapitalaren kontra DTMkoek nahikotxo idatzi dute^[7].

Interesgarria da oso ikustea nola gure literaturan, aspaldiko Larzabalen eta oraingo Lukuren obretan, bankuen espekulazioak badaukala bere espazioa.

Bukaera gisa: oso aproposa izan liteke Lukuk Donibane Garaziko euskararat egoki baleza Frank Ashe-ren ondoko lantxo hau: A kindergarten guide to modern monetary theory^[8].

(Eskerrik berezienak Antton Lukuri bi bertsioak, Larzabalena eta berea, nire esku uzteagatik.)

donejurgi (joseba felix tobar-arbulu)

Eurolandiaz berriz ere.

Esanak:

Jose Manuel Barroso Europako Komisioko presidenteak 2013ko urtarrilean: “euroaren aurkako arrisku existentziala alboratu da.”

2013ko apirilean: “EBn krisiaren okerrena gainditu da.”

Maiatzaren 15ean ere gauza bertsua aipatu zuen[1].

Izanak:

EBko hurrengo estatu kideak atzerapen ofizialean daude orain: Txekiar errepublika, Grezia, Espainia, Frantzia, Italia, Zipre, Austria, Portugal, Finlandia, Herbehereak.

Egonkortasun eta Hazkunde Ituna:

Jakina denez, EBko estatu kideek aurrekontu-defizit ‘gehiegi’ baztertu behar dute.

Egonkortasun eta Hazkunde Ituna (ingelesezko Stability and Growth Pact, SGP) dela eta, adostu dute bi irizpideri eustea: defizit/BPGren ratio %3a izatea eta zorra/BPGren ratio %60a izatea.

Le Parisien-eko artikulu batean, L’incroyable histoire de la naissance des 3% de deficitizenekoan, zertxobait azaldu zen[2] :

“Ce haut fonctionnaire, Guy Abeille, l’avoue aujourd’hui : les 3 %, inventés en une heure un soir de juin 1981, ne reposaient sur aucune théorie économique mais, pour cette raison sans doute, il convint parfaitement à François Mitterrand, qui avait exigé, pour faire barrage à ses ministres trop dépensiers, un chiffre rond et facile à retenir.”

Zergatik zifra hori? Zer dela eta %3a? Zergatik defizit publikoa ezin da %3 baino handiagoa izan?

Ondoko txostenean[3] ere zerbait aipatu zen.

Izan ere, Guy Abeille-k honela erantzun zuen %3 arauaz galdetu zitzaionean:

“We came up with the 3% figure in less than an hour. It was a back of an envelope calculation, without any theoretical reflection. Mitterrand needed an easy rule that he could deploy in his discussions with ministers who kept coming into his office to demand money … We needed something simple. 3%? It was a good number that had stood the test of time, somewhat reminiscent of the Trinity.”

Zifra onartu zen ordu bete baino lehenago, ez zegoen, horretarako, inongo oinarri teorikorik. Mitterrand-ek arau erraz bat behar zuen. Zertxobait behar zen, soila. %3a? Zifra ona zen, Trinitatea gogoratzen duen zerbait.

Hortaz, Trinitatea, erlijioa!

Hau dun/duk hau! Sinestezina!

Mitchell-ek dioenez, Egonkortasun eta Hazkunde Ituneko arau horiek zifra arbitrarioak dira, fartsa oso baten  emaitzak, gobernuaren ahalmena murrizteko.

Wray-k Hyman Minsky-k egindako azken liburua aipatzen du ondoko linkean[1].

Liburu horretan azaltzen diren ideia nagusiak Wray-k power point-eko batean ezarri ditu[2].

Zer dela eta?

Keynes-ek gogoratu zigunez,

 “The Conservative belief that there is some law of nature which prevents men from being employed, that it is ‘rash’ to employ men, and that it is financially ‘sound’ to maintain a tenth of the population in idleness is crazily improbable–the sort of thing which no man could believe who had not had his head fuddled with nonsense for years and years…”

Hortaz, jabe gaitezen Minsky-ren ideiez, ekonomialari ortodoxoek sasi-argudioen antidoto gisa erabiltzeko, eta ideia horietan gehiago sakontzeko.

Ildoa argi dago. Bidegileak DTMkoak dira. Ez dago beste  biderik.

Badirudi Warren Mosler-ek Presidentzia hau salbatu zuela aldi baterako[1].

W. Mosler segitu dutenek badakite 2008an FICAren[2] baztertze osoa (enpresak eta gizabanakoak) proposatu zuela, kontsumitzaile kontsumoa pizteko eta horrela ekonomia bera berpizteko. Obama presidenteak haren aholkua segitu zuen eta enplegu zergak murriztu ziren (ez baztertu), soilik aurten berrezarriak izateko. Mosler-ek oraindik proposatzen du enplegu tasen baztertze edo alboratze osoa.

Agian galdetu dezakezu orduan nola ordainduko dugun (amerikarrek) gizarte segurantzarako, baldin eta gizarte segurantza ez badugu ordaintzen.

Mosler-ek bere liburuetan argudiatzen duen bezala, gobernuaren gastua errenta neutroa da. Gobernuak ez du behar zergapetzea gastatzearren. Zergak soilik tresna bat dira ekonomia erregulatzeko – zerga altuak ekonomia goraka joaten bada eta zerga baxuak ekonomia borrokan ari bada – eta, are garrantzitsuagoa dena, monetari bere funtzionalitatea eta existentzia emateko, norberak bere zergak, soilik moneta hori erabiliz, ordaindu ahal dituen heinean.

Hona hemen New Yorkeko Fed-ek publikatu berri duen txostena non Mosler-ek FICA zergak murriztearekin gertatuko zenaz esan zuena baieztatzen den[3]:

“Overall, our analysis suggests that the payroll tax cut during 2011-12 led to a substantial increase in consumer spending and facilitated the consumer deleveraging process.[4]”

Badirudi Warren Mosler-en FICA zergei buruzko aholkuak Presidentzia hau salbatu zuela aldi baterako…

Steve Kraske-k,  The Kansas City Star egunkariko kazetariak orain dela gutxi Stephanie Kelton-i elkarrizketa egin zion[1].

Artikulua labur samarra gelditu zenez, Kelton-ek ondoko argudioak plazaratu ditu[2]. Berak dioenez, “here’s my best effort to make the anti-austerity case in simple terms:”

i)                 Ekonomia enplegu osotik behera aritzen denean, orain bezala, urtero bilioika dolar xahutzen ditugu outputean eta errentan. Ezin gara inoiz atzera joan galera hori berreskuratzeko. Betiko joan da. Ikusi al duzu zor erlojua? Linkean dago galdutako output-erlojua[3].

ii)                Kapitalismoak salmentekin aritzen da. Ikerketaz jakin dugu lantegi eta tresna berrietan inbertsioak eta kontratuak egiteko enpresak motelak direla; moteltasun horren lehen argudioa beraiek ekoizten dituzten produktuetarako eskariaren gabezia da. Enpresek kontratuak eta inbertsioak egiten dituzte bezeroez gainezka ibitzen direnean. The Wall Street Journal berak baieztatu berri du hori[4].

iii)               Bigarren Mundu Gerla eta geroko bi hamarkada ez dira aldi bakarrak noiz hazkunde sendoak zor/BPG ratioa murriztu zuen. 1990eko azken urteetan eta 2000ko lehen urteetan ekonomia sekuentzian hazi zen. Langabezia %3,7ra jaitsi zen. Inflazioa txikia zen. Lanpostuak egon ziren Ameriketan lan bila egoten zen edozeinentzat – enplegu osoa. Jendeak lan egiten zuenez, gastu gutxiago egon zen langabezia bermatzeko eta jende gehiago zegoen errenta-zergak ordaintzeko. Defizita desagertu zen eta zor nazionala BPGren % 40ra jaitsi zen. Hortaz, ez dira behar aipatu Bigarren Mundu Gerla eta geroko baldintzak argudiatzeko hazkunde ekonomikoa dela zorra murrizteko bidea.

iv)               Zor/BPG ratioa jaisten da denominadorea numeradorea baino azkarrago hazten denean. Orain, ia jende guztia dago austeritatea aldarrikatzen (zergak handituz eta gastuak murriztuz) numeradorea (zorra) gutxitzeko. Arazoak, Europan bezala, oso argi erakutsi digu, urtetan, austeritateak ‘lan egiten duela’ errentak estutuz, zeinak, bere aldetik, salmentak estutzen dituen (BPG deitzen duguna). Beraz, ratioa beherantz eraman gabe, austeritateak hazkundea oztopatzen du, zeinak defizitak eta zorrak igotzen zamatzen dituen.

v)                Nahiz eta birtualki inork ez aipatu, defizita orain jaisten ari da Bigarren Mundu Gerlaren bukaeratik erritmorik azkarrenean. Aurrekontu murrizketak gertatu baino lehen ere, defizita jaisten ari zen[5]. Zergatik? Ekonomia atzerapen handitik suspertzen ari zelako. Langabezia erortzen ari zen eta hazkundea %2,5era iritsi zen. Jendeak lanpostuak lortzen dituenean, alokairuak jasotzen ditu, errenta-zergak ordaindu eta langabezia-sariak ez dira jaso.

vi)               AEBko bi alderdietako politikariak norabide okerrean mugitzen ari dira. Amildegi fiskalak eta aurrekontu mozketek, biek, austeritatea behartzen dute (zerga igoerak eta gastuen murrizketak) baliabide asko erabiltzen ez diren unean (lan indarra, lehengaiak,  gaitasun gehiegi faktorietan) eta inflazioa Fed-en helburu pean ari da mugitzen. Horiek dira, hain zuzen ere, politika okerrak, eta ekonomiari kalte egingo diote.

vii)             Austeritatea politika txarra esatea eta gobernuak gehiago gastatu behar duela esatea bi gauza desberdin dira. Enpresek bezeroak behar dituzte, baina gobernuak ez du izan behar eroslea. DTMkoek nomina osoko zerga oporraldi bat bultzatu dute (enplegatuari eta enplegatzaileari zabalduta) orain dela 5 urte. Horrek berdintzen du %6,2ko mozketa alokairu kontuan, eta ia 300 dolar/hilabete-ko gehigarria batez besteko langileak etxera eramaten duen ordainketari. Enpresek bezeroak behar dituzte, eta bezeroak sortu daitezke bizitzeko lan egiten dutenen esku diru gehiago utziz.

viii)            AEBn azpiegiturazko arazo serios bat dago. The American Society of Civil Engineers elkartearen azken txostena itsusia[6] da: portuak, autobideak, ubideak eta abar konpondu behar dira. Horrek garestitzen ditu enpresek ondasunak ekoiztea eta bidaltzea, zeintzuek AEBko prezioak igotzen dituzten, lehiakortasun globala jaitsiz. Bien bitartean milioika etxegintza- eta fabrikatze-langile daude langabezian, azpiegitura hori konpontzeko eta berregiteko behar diren langileak, hain zuzen ere, horretako trebetasun berezia dutenak. Hortaz, AEBn badaude egin behar den lan baliagarria, parte hartu nahi duten milioika langile eta bi multzoak konektatzeko inongo planik ez daukaten politikariak.          

ix)               Zerk geldiarazten gaitu? Txinatarrei beldurrak? Ikuskarien lokarriak? Tasatze agentziekiko beldurrak? Hurrengo Grezia bilakatzeko beldurrak? Zimbabwe bilakatzeko beldurrak (inflazioa dela eta)? Gure bilobei zerga faktura itzela uzteak? Horixe da guri esaten digutena, austeritatea bultzatzen duten artean. Horietako inork – errepikatzen dut- horietako inork ez dauka ideiarik ere ez gure errealitateaz.

x)                Azkena eta punturik garrantzitsuena: AEBk moneta subiranoa dauka. AEBko dolarra AEBko gobernutik dator. Ez dator beste inongo lekutik. AEBko dolarrak ezin dira bukatu, eta Grezian (moneta propioa ez edukirik) gertatu den ordaintze eza ezin da AEBn gertatu. Ez dugu behar Txinatik maileguz hartzea, geure ekonomian nahi duguna eta erabaki duguna gauzatzeko. Benetako baliabideak (lan indarra, lehengaiak, faktoria gaitasuna) eskuragarriak diren heinean, finantza baliabideak (dirua) beti egongo da. Hori egin daiteke inflazioa sortu barik, gastu-gehiketak ekonomiaren ekoizteko gaitasunari aldea kentzen ez dion bitartean. Aukera dezakegu zergak moztea eta azpiegitura hobetzeko diru gehiago gastatzea, hurrengo belaunaldia zamatu gabe. Ekonomian enplegu osoa lortzeko kale egiteak zamatuko gaitu guztiok, urtetan.

Randall Wray-k dioenez[1], talde batek Levy[2]-n eta UMKC[3]-n, barne Warren Mosler, Bill Mitchell eta Charles Goodhart bereziki, eta bera noski, eratu zuen gaur egun MMT (DTM) izenaz ezagutzen dena.

Wray-k gogoratzen du Alfred Mitchell Innes-en diruari buruzko lantxo eder[4].

(Finantza Kapitalismoa liburuan, jadanik erabili nituen Innes-en lantxoak.)

Aurkezpen horretan Hyman Minsky[5]-z ere aritzen da Wray, eta bere maisuarengandik jasotako bi aipuz:

Edozeinek sor dezake dirua, kontua da bera onartzea: “Anyone can create money, the problem lies in getting it accepted”

Zergak ordaintzeko beharrak esan nahi du jendeak lan egin eta ekoizten duela zergak ordaindu ahal izateko dirua lortzearren: “The need to pay taxes means that people work and produce in order to get that in which taxes can be paid”.

(Hortaz, moneta ‘lokalak’ ez dira dirua.)

DMTko guztiek argi daukate, kasu, AEBko gobernuari ezin zaiola dirua bukatu[6].

Egungo defizit histeria Gobernu federalak konputagailuko tekla sakatzearekin konpontzen du[7].

Wray oso argi dauka hori guztia. Oraintxe, aldiz, fokapen berri bat eman nahi dio DTMri, teoria osoa marko[8] berri batean aurkezteko.

Marko berria ezin da hasi merkatuekin, truke librearekin eta aukera indibidualarekin. Behar duguna hauxe da: maximoa lortzeko kalkulu pribatuaren ordez, interes edo helburu publikoko aukera bat. Baita gobernuak jokatzen duen rol positiboa eta diruaren erabiltzea azpimarratzea ere.

Gobernuak dirua gastatzen du interes publikoaren alde. Agintzen du bere moneta onartzea ordainketan. Izatez, zerga sistema moneta horren atzean kokatzen da.

Gastu pribatuak prezio egonkortasunari mehatxua egin diezaiokeen bitartean, gobernuak politika-herraminta multzo bat dauka inflazioa kontrolatzeko. Beharrezkoa baldin bada, zergak handitu ditzake edo beste neurri batzuk hartu, gastu pribatua hozteko; bere gastu propioa ere murriztu dezake eskari gehiegi gutxitzeko, behar izanez gero.

Gainera, gobernua gizarte segurantza, heziketa eta irakaskuntza, osasungintza eta hamaika zerbitzu publiko hornitzen ahalegintzen da.

Hori guztia ezaguna da.

Beraz, interes publikoaren alde, politika, ekonomia eta finantza mundua zuzendu behar dira[9].

“Gaur egungo edozein ekonomiari dagokionez, ‘MMT-rekin, hots DTMrekin, koherentea’ ez den edozein pentsamendu eskola aplika ezina da. Aipatu ahal didazu horretaz.”

Warren Mosler[1]

Warren Mosler-ek plan bat dauka baina ez  hartzailerik[1], horrela dio Darrell Delamaide-k.

Hona hemen aipatutako artikuluaren punturik nagusienak:

a)      Baldin eta uste baduzu eurogunea aldatu dela eta bide onean dagoela, joan Mosler-engana eta hitz egin berarekin. Berak jarriko zaitu zuzen.

b)      Orain dela gutxi, Mosler-ek hitzaldi bat eman zuen Zurich-en, euroaz eta berorren bilakaeraz[2].

c)      Europako trenaren hondoratzeak segituko du harik eta defizitak handiagoak egon behar direla  onartu arte.

d)      Defizitak murrizteko etengabeko ahaleginek segituko dute egoera txartuz, gero eta gehiago.

Delamaide-k dioenez, eurogunean egoera aldatzeko, Mosler-ek zenbait neurri proposatu zuen, nahiz eta berak onartu neurriok martxan jartzeko aukera gutxi egon:

i)                 Euro autoritateek onartu behar dute defizitak BPGren % 8ra igotzen utzi behar direla, oraingo % 3ren ordez, enplegu osorako eta hazkunde ekonomikorako baldintza monetarioak sortzeko bide bakar gisa.

ii)                EBZk etengabeko % 0ko interes-politika egin beharko luke.

iii)               EBZ, euroguneko moneta fiduziaroaren iturri modura, euro estatu kide guztien zorra bermatu beharko luke, baita euroguneko banku guztien gordailu asegurua ere, azken horrek banku-gainbegiratzea ekartzen duela.

iv)               Euroguneko estatu indibidualak, AEBko estatu indibidualak bezalaxe, harrapatuta daude ingurune monetario eta fiskal proziklikoa. Moneta subiranoa ez edukita,  estatuek gastuak murriztu behar dituzte, jaitsiera batean gainera.

v)                AEBn, Gobernu federala zikloen aurka aritu daiteke, defizit nahiko handia erabiliz, sektore pribatuari aurrezki netoak hornitzeko. Eurogunean EBZ da erakunde bakarra ez duenik errenta mugarik eta zikloen aurkako rola jokatu ahalko lukeena.

vi)               Dirua monopolio publikoa izanik, monopolioak eskaintza murrizten duenean, defizit nahikorik ez erabiliz, ekonomian ahalmen gehiegi sortzen du, langabezia handia ebidentzia izanez.

vii)             Defizita zerga jaisteak edo gobernu-gastuak handitzeak ekar dezakete, zure politikaren arabera. Baina defizita murrizteko zuzendutako politikak kondenatuta daude ekonomia bat apalduta mantentzeko.

Badago gehiagorik:

viii)            Moneta batasun arrakastatsu guztiek transferentzia fiskalak dauzkate barne. Kanadan Konstituzioan dago idatzita. AEBn aurrekontu federalaren bidez lortzen da.

ix)               Europan, horrek suposatuko luke autoritateren batek, kasu ahalmena izango duen Europako Parlamentuak, gobernu gastua zuzenduko lukeela langabeziarik handienetako eskualdeetara.

x)                Argi dago hori guztia urrun samar dagoela Europa orain egiteko gai denetik, eta botereko liderrek inplizituki edo esplizituki dosi potentzial horiek guztiok alboratu dituzte.

xi)               Errealitatea da ez dagoela berme politikorik defizit handiagoetarako, ezta inongo berme politikorik euroa uzteko ere. Defizitak murrizketaz kanpo, geratzen diren dosiak gordailugileen eta bonudunen zergak dira, Zipren eta Grezian ikusitakoa bezala.

EBZk proposatzen dituen gaur egungo bitarteko konponbide-neurriak, bereziki eskandaluzko transferentzia monetarioak estatu bati, baldintza batzuen menpe, diru laguntza emateko, kea eta ispiluak besterik ez dira. Gainera, erabiliak izateko neurriok zalantzazko oinarri legala dute, Mosler-en[3] ustez.

Delamaide-k esaten duenez, “So remain optimistic if you like, but you’ve been warned.”

Eskoziako independentziaz, banku aditu batzuek esaten dute Eskozia hobeto egongo dela libera eskoziarrarekin[1].

Aldiz, Eskoziako gobernuak dio nahi duela Britainia Handiko (BH) liberari  eustea baldin eta boto emaileek baietza ematen badiote independentziari.

Aipatutako bi banku adituk diote Eskozia independente batek bere finantzen gaineko kontrol handiago bat izango duela libera eskoziar batekin.

Eskoziako gobernuak segitzen du esaten berak BHko libera erabiliko duela moneta batasuna formal batean, independentzian egonez.

2013ko hasieran John Kay irakasleak zioenez, Eskoziak prestatu behar du moneta independente bat erabiltzeko.

Bi adituek gehitu zuten Eskoziako bankuei diru laguntza ematea BHren interesen mesederako izango zela.

Baita hauxe ere autonomia fiskalari dagokionez: “…, if Scotland issued its own currency it would at least guarantee a greater degree of fiscal autonomy than under the other options.”

Eta, “Scotland may not have much more influence on monetary policy in a currency union than if it just unilaterally adopted sterling.

Argi: “If an independent Scotland keeps the pound, there needs to be an appreciation that, at best, Scotland will have limited control over monetary policy as the junior partner in any currency union or even less influence if a currency pact is rejected.”

BHko banku zentralak, Bank of England izenekoak, Eskoziako politika fiskalean, zorrean, defizitean, zergapetzean eta gastu publikoan eragin ahalko luke, “zeintzuek ekarriko bailukete autonomia fiskalaren galera” Eskoziarako.

Ikusten denez, eztabaidak segitzen du.

DTMkoek oso argi daukate moneta subiranoaren afera. Eta guk, euskaldunok?