Aurrezki kutxez (Iñaki-ren e-posta)

Iñaki lagunaren e-posta:

Egun hauetan buruan darabilkidan zalantza: Kutxabank pribatizatuko dute bai ala bai, PNVPsoEPPk hala erabaki dutelako. Baina geuk ez al genuke sortu behar edota dagoenen bat egokitu… gure beharretara, gure helburuetarako balio dezakeen zerbait.  LABELAko langile guztion aurrezkitxoak, enpresari txiki eta ertainak, EH Bilduko jendea, Laborala…. denen artean zerbait sortu Kutxabank nazkante horren helburuen kontra egongo dena eta Euskal Herriak behar duenaren alde egongo dena. Hain zaila da?

Ahalegin dezagun litezkeen erantzunak emateko, pausuz pausu.

i)                 Hasteko, irakur linkean[1] azaltzen diren lanak, R. Wray-ren ildotik.

ii)                Hurrengoan, berrirakur EH aurrezki kutxak eta DTM izeneko lana[2].

(DTM-k argi erakusten du aurrezki kutxen afera ohiko publikotasuna versus pribatutasuna baino askoz sakonagoa dela.)

iii)               Horren ondoren, irakur R. Wray-ren lan berria[3].

Gogoratu Wray-ren hitzak, azken lanean aipaturikoak:

“… Nahiago dut deszentralizaturiko milaka finantza erakundeek

mota desberdinetako finantza erakundeak ere ditut gogoko: “… credit unions, local community banks, mutual savings and loans (those were the old thrifts that offered mutual shares and made mortgage loans; they never failed and they served their communities), and even some mid-sized banks with a few branches.”

ez ditut mailegu-emaile pribatuak edo kooperatibak zein mutualitateak alboratuko.”

Gogoratzekoa ere: mailegatzeak kreditu balorazioa behar du. Ez dut nahi ‘adituak’ hori egiteko. Nahi dudana hauxe da: “every community bank, credit union, or mutual thrift to have committees of loan officers to do the underwriting.”

1. Marko teorikoa: W. Mosler eta R. Wray

Komunitateak garatzeko bankuei buruz, ikus:

i)                 Banku txikiak konponduz[4] (Warren Mosler)

Hona hemen erantzunak:

1) Fed-ek maileguz eman beharko lizkieke Fed-eko fondoak mugarik gabeko kantitateetan kide diren banku guztiei.

2) Erregulatzaileek orduan banku gordailuen % horrenbeste ‘txikikazko salmenta’-ko gordailuak izateko  betekizun guztiak utzi beharko lituzkete.

Horren sinplea da.

Inplementatzeko konponketa sinple eta erraz horrek berehala funtzionatuko du banku txikietako mailegatzea indarberritzeko, behetik gora gaur egungo gobernu politikak inposatzen dituen beharrezko ez diren kostuak kenduz.

Banku txikiekiko gaur egungo arazoa hauxe da: haien benetako fondoen kostu marjinalak handiak dira. Afera argi dago: banku sistemaren funtzionamendua ez da  ulertzen[5].

Izan ere, gaur egungo banku txikientzako fondoen benetako kostu marjinala segur aski Fed-eko fondoen tasaren gaineko %2 da, gutxienez. Hortaz, haien mailegatze tasa minimoak horren altuak dira. Horrek errenta gehiago behar duten mailegu hartzaileak baztertzen ditu.

Arrazoi batzuk daude fondoen kostu altuak izateko:

a)      ‘Txikizkako salmenta gordailuko’ betekizuna[6]

b)      Beti ihes (leakage[7]) batzuk azaltzen dira, nahiz eta maileguek gordailuak sortzen dituzten[8]

c)      Gainera, banku txikiek adar garestiak irekitzera zuzenduta daude[9]. Horrela, horrek banku baten  benetako fondoen kostu marjinalei %1 gehi diezaiekeen.

Mosler-en proposamenak berehala gutxituko lituzke banku txikietarako fondoen kostu marjinalak.

Izan ere, eta gogoratuz:

A)               Bankuek ez dituzte erreserbak maileguz ematen. Maileguek erreserbak sortzen dituzte. Mailegatzeak ez ditu erreserba totalak gutxitzen. Hori kontabilitate afera da, ez teorikoa, operazionala baizik.

B)               Hortaz, Fed-eko edozein  mailegatzek (banku txikiei bere helburu tasan) ez du ezer aldatzen, edozein alderditan, mailegatzeari eta ‘ekonomia errealari’ dagokienez, interes epe egituratik aparte[10].

AEBrako Mosler-ek dioena Europar Batasunean, EBn. ere aplika daiteke. Gogora dezagun Fed-en ordez, EBn Europar Banku Zentrala (EBZ) dagoela, zeinak edozein banku zentralek egiten duena egin beharko luke.

Orain goazen Wray-rekin.

ii)                Zer egiten dute bankuek? Zer egin beharko lukete[11]? (Randall Wray)

Minsky-k beti esaten zuen moduan, finantza sistemaren berezko rola ekonomiaren ‘kapital hazkundea’ sustatzea zela[12].

Hona berak aipatzen zituen sei puntu garrantzitsu:

1)      ekonomia kapitalista bat finantza sistema bat da

2)      ekonomia neoklasikoa ez da egoki, berak finantza sistema garrantzitsua ukatzen duelako

3)      finantza egitura gero eta apurkorrago bihurtu da

4)      apurkortasun horrek posible egiten du gelditasun bat edo eta depresio sakon bat gertatzea

5)      ekonomia kapitalista geldi batek ez du bultzatuko kapital garapenik

6)      hala ere, hori baztertu daiteke finantza egituraren erreforma bat martxan jarriz, gobernuaren botere fiskalaren erabilerarekin batera

Eta orduan, zer egin beharko lukete bankuek?

Hona Randall Wrayk dioena finantza sistema batek hornitu ditzakeen funtsezko funtzioei buruz:
1. Ordainketa sistema seguru eta zentzuzko bat

2. Epe laburreko maileguak familiei eta enpresei luzatzea, eta, litekeenez, estatu gobernu eta gobernu lokalei


3. Etxegintza finantza sistema seguru eta zentzuzko bat

4. Finantza zerbitzu sorta bat: aseguru, artekaritza eta erretiro zerbitzuak

5. Kapital aktibo garestiko egoeretan epe luzeko finantzaketa

Gaur egungo arazoaren parte bat honetan datza, alegia, Fed-ek eskatzen duela banku finantzaketa zati bat txikizkako gordailuetatik etortzea. Minsky-k zioenez eta goian aipatu bezala, horrek banku lokalei behartzen die beharrezko diren bulegoak baino gehiago irekitzeko.

2. Komunitateak garatzeko bankuak

Maila praktikoan,  komunitateak garatzeko zenbait iritzi, etsenplu eta gomendio azalduko ditugu[13].

Minsky kezkatuta zegoen mega-bankuen joera eta jokaerarekin[14]. Are gehiago, maileguen tamaina kapital oinarriari lotuta dagoenez, banku erraldoiak akordio handiei lotzen zaizkie, banku txikiek bezero txikiei zerbitzatzen dieten bitartean[15].

Hori dela eta, Minsky komunitate txikietako hazkunde bankuen aldekoa zen. Hortaz, proposamenak komunitate txikitako hazkunde bankuen sarea sortzea izan beharko luke, zerbitzu sorta oso bat hornitzeko[16].

Erakundeak txikiak, lokalak eta errentagarriak izan behar dira. Partzuergo publiko-pribatuak izan behar dira, Komunitate Hazkunde Bankuetarako (KHB) Banku Federal berri batekin, baliabide propioak hornitzeko eta KHBak pleitatzeko eta ikuskatzeko.

KHB bakoitzak banku holding moduan eratuko litzateke[17].

Gehiago hurrengo lan honetan:

Minsky, Hyman P., Dimitri B. Papdimitriou, Ronnie J. Phillips, and L. Randall Wray, “Community Development Banking: A proposal to establish a nationwide system of community development banks”, Public Policy Brief No. 3, Jerome Levy Economics Institute, 1993[18].

3. Behin behineko ondorio gisa

Hortaz?

Hortaz, Iñaki lagunak egindako galderari honela erantzun dakioke: ez, ez da hain zaila. Baina…

Egin daiteke, baina aldez aurretik zenbait baldintza betetzea beharrezkoa da: argi eduki behar da programa zertan datzan, zer nolako jende mota behar den, non dauden oztopo nagusiak, zer nolako praktika daukan jendeak afera horretaz,…

Ikusi dugunez, munduan zehar, hala maila teorikoan nola praktikan eredu batzuk eztabaidatu dira eta horietako batzuk ere martxan daude.

Kontua da ea prest egongo ginatekeen bankugintza modernoaz benetan eta sakonean ongi eta sakon jabetzeko. Ea prest egongo litzateke EHko zenbait jende kanpoan egondako esperientzietatik ikasteko eta hemen antzeko jarduerak martxan jartzeko.

Hona hemen proposamen zehatzago bat:

(i)                Hasiera hasieratik, DTMz jabetzea sine qua non-eko baldintza izango litzateke

(ii)              Gero, kanpoko esperientzia praktiko desberdinetatik ikastea

(iii)             Hurrengoan, jende askorekin, eragile sozialekin aritzea eta denon artean ager daitezkeen oztopoez eztabaidatzea.

Azkenean,

(iv)             Proiektua ‘heldua’ izango denean, martxan abiatzea.

Ea nor animatzen den ‘huntaz eta hartaz’ aritzeko…

EHn badaude zenbait esperientzia eta esperientziadun jende hainbat arlotan: kooperatiben mugimendua, ikastolen mugimendua, Ner taldea[19], …

Etorkizuna irekita dago, ez dago inongo determinismo historikorik. Printzipioz, dena gure esku dago, baldin eta dena delako hori ongi zehazten bada[20].


[5]  Ingelesez: “The only reason the Fed hasn’t expressed an interest in ‘opening the spigot’ and supplying unlimited funding at its target interest rate to any member bank to bring down this elevated cost of funds has to be a lack of understanding of our banking system.”

[6]  Ingelesez: “The primary reason for the high cost of funds is the requirement for ‘retail deposits’ that causes the banks to compete for a finite amount of available deposits in this ‘category.’

[7] Leakage: In economics, a leakage is the non-consumption uses of income, including saving, taxes, and imports.

[8]  Ingelesez: “While, operationally, loans create deposits, and there are always exactly enough deposits to fund all loans, there are some leakages. These include cash in circulation, the fact that some banks, particularly large, money center banks, have excess retail deposits, and a few other ‘operating factors.’ This causes small banks to bid up the price of retail deposits in the broker CD markets and raise the cost of funds for all of them, with any bank considered even remotely ‘weak’ paying even higher rates, even though its deposits are fully FDIC insured.”

[9]  Ingelesez: “Additionally, small banks are driven to open expensive branches that can add over 1% to a bank’s true marginal cost of funds, to attempt to attract retail deposits. So by driving small banks to compete for a limited and difficult to access source of funding the regulators have effectively raised the cost of funds for small banks.

[10] Honela gaineratuz, ingelesez: “Also, and not that it matters in any event, total lending by the Fed won’t exceed funds ‘hoarded’ by some banks along with the usual operating factors that routinely ‘drain’ reserves.

In other words, the notion that this policy will somehow result in some inflationary monetarist type expansion is entirely inapplicable with a non convertible currency and floating exchange rate policy.”

[11]  Ikus  What should banks do? A minskian analysis (http://www.cartamaior.com.br/templates/materiaMostrar.cfm?materia_id=16963)   eta What Do Banks Do? What Should Banks Do (http://www.levyinstitute.org/pubs/wp_612.pdf).

[12]  Ingelesez. “By this he did not simply mean that banks should finance investment in physical capital. Rather, he was concerned with creating a financial structure that would be conducive to economic development to improve living standards, broadly defined.”

[13]  Ikus What Do Banks Do? What Should Banks Do (http://www.levyinstitute.org/pubs/wp_612.pdf).

[14]  Ingelesez: “…the trend to megabanksmay well allow the weakest part of the system, the giant banks, to expand, not because they are efficient but because they can use the clout of their large asset base and cash flows to make life uncomfortable for local banks: predatory pricing and corners [of the market] cannot be ruled out in the American context.””

[15]  Ingelesez: “A 1 billion dollar bank may well have 80 million dollars in capital. It therefor would have an 8 to 12 million dollar maximum line of credit…in the United States context this means the normal client for such banks is a community or smaller business: such banks are small business development corporations.

[16]  Zehazki, hona hemen proposamena: 1) a payment system for check cashing and clearing, and credit and debit cards; 2) secure depositories for savings and transactions balances; 3) household financing for housing, consumer debts, and student loans; 4) commercial banking services for loans, payroll services, and advice; 5) investment banking services for determining the appropriate liability structure for the assets of a firm, and placing these liabilities; and 6) asset management and advice for households.

[17]  Hona hemen, kasurako, eraketa edo osaketa modu bat: a) a narrow bank to provide payments services; b) a commercial bank to provide loans to firms and mortgages to households; c) an investment bank to intermediate equity issues and long term debt of firms; and d) a trust bank to act as a trustee and to provide financial advice.

Krugman: 15 urte igaro ondoren

Paul Krugman azkarra omen da…

Agian, baina soilik 15 urte pasatu behar izan dira, bera konturatzeko MMT-koek, hots, DTM-koek esan, idatzi eta plazaratu zutena egia zela.

Oraintsu Paul DeGrauwe deskubritu bide du[1].

i)                 Izan ere, Krugman-ek Degrauwe 2011[2] aipatzen du, ‘seminal paper’ gisa[3].

ii)                DTMkoek eta beste batzuek 2011 baino askoz lehenago publikatutakoa enoratuz[4], modu deliberatu batez.

Hona, bada DeGrawve baino lehenago publikatutako zenbait lan[5]:

Wynne Godley, Maastricht and All That (1992)

Charles Goodhart, One Government, One Money (1997)

Warren Mosler, Exchange Rate Policy and Full Employment (1998)

L. Randall Wray, Understanding Modern Money (1998)

Charles Goodhart, Two Concepts of Money (1998)

Mathew Forstater, Introduction to Symposium on The European Economic and Monetary Union (1999) (note other papers in the symposium, too)

Stephanie Kelton, The Role of the State and the Hierarchy of Money (2001)

Stephanie Kelton and Edward Nell, The State, the Market, and the Euro, (2003)

L. Randall Wray, Is Euroland the Next Argentina? (2003)

Stephanie Kelton and John Henry, When Exports Are A Benefit and Imports Are A Cost—The Conditions Under Which Free Trade Is Beneficial (2003)

Stephanie Kelton, Convergence Going In, Divergence Going Out? (2003)

Scott Fullwiler, Sustainable Fiscal Policy and Interest Rates Under Flexible Exchange Rates (2008)

Stephanie Kelton and L. Randall Wray, Can Euroland Survive? (2009)

Yeva Nersisyan and L. Randall Wray, Deficit Hysteria Redux (2010)

Dimitri Papadimitriou, Yeva Nersisyan, and L. Randall Wray, Endgame for the Euro? (2010)

Yeva Nersisyan and L. Randall Wray, Does Excess Sovereign Debt Really Hurt Growth? (2010)

Gehi:

Andrew Terzi, Fiscal Deficits in the US and Europe–Revisiting the Link with Interest Rates (2007): http://www.newschool.edu/scepa/publications/workingpapers/SCEPA%20Working%20Paper%202007-4.

(Gehigarria: ikus  http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/2014/06/25/randall-wray-ek-paul-krugman-i-buruz/.)


[1] Ikus Krugman Gives DeGrauwe 2011 Credit for What MMT Has Argued for 15+ Years:

http://neweconomicperspectives.org/2014/07/krugman-gives-degrauwe-2011-credit-mmt-argued-15-years.html#more-8435.

[3] Scott Fullwiler-ek dioenez, ingelesez: “… he cites DeGrauwe 2011 as the “seminal” paper demonstrating that Eurozone nations are subject to bond vigilantes while others like the US, Japan, and the UK would not be.  I’ve got nothing against DeGrauwe 2011 aside from his own failure to cite heterodox literature that preceded him by decades in some cases.”

[4]  Ingelesez: “… ignoring the literature by MMTers and others that preceded DeGrauwe 2011 is just another example of deliberate marginalization.”

[5]  Ingelesez: “…I’m going to list a sampling here of material by MMTers and related individuals that explained the difference between currency issuers/users and exchange rate regimes that preceded DeGrauwe 2011.”

Mon dieu!

Ikus http://www.parlamento.euskadi.net/pdfs_publi/1/10/000076.pdf, 13746or. —> (Izendatzeak)

Euskal Herriko Unibertsitateko Gizarte Kontseiluko kideak izendatzea

(Osoko Bilkuraren erabakia)

(10/11.07.01.0001)

Eusko Legebiltzarrak, 2014ko apirilaren 3an egindako osoko bilkuran, Euskal Herriko Unibertsitateko Gizarte Kontseiluko kide bat hautatu du, Euskal Unibertsitate Sistemaren otsailaren 25eko 3/2004 Legeak 71.2.a) artikuluan adierazitakoari jarraituz, eta proposatutako kideen hautagarritasun-egoerari buruz Bateraezintasunen Batzordeak egindako irizpena onetsi ondoren. Hauek dira hautatutakoak:

Josu Aboitiz Bilbao jn.

Adolfo Apiñaniz Díaz de Garayo jn.

Ana María Deusto Porset and.

Iñaki Ezkerra Greño jn.

José M.ª Ormazabal Ormazabal jn.

María Teresa Pérez Hidalgo and.

Ismael Redondo Rojo jn.

Joseba Felix Tobar Arbulu jn.

Eta horrela jasota geratzeko, eta hautatutakoen izendapenak egiteko, ziurtagiri hau egiten da Eusko Legebiltzarreko lehendakariaren oniritziarekin, Gasteizen, 2014ko apirilaren 15ean.

Mahaiko lehen idazkaria, Antonio Damborenea Basterrechea. Ontzat emana, Eusko Lege-biltzarreko lehendakaria, Bakartxo Tejeria Otermin.

Finantza kapitalismoa braillez

Finantza kapitalismoa izeneko lana:

http://www.kulturklik.euskadi.net/lang/es/finantza-kapitalismoa-i-mundu-globala-tobar-arbulu-joseba-felix/

http://www.kulturklik.euskadi.net/lang/es/finantza-kapitalismoa-ii-euskal-herrirako-irtenbide-ekonomiko-eta-soziala-tobar-arbulu-joseba-felix/

ONCE-koek argitaratu nahi dute.

Hortaz, bi liburukiak braillez azalduko dira.

Burbuilak nonahi

Bai burbuilak. Bai nonahi.

Hona hemen Michael Snyder-ek dioena[1]:

i)                 Ez dago inolako dudarik burbila ekonomia batean bizi garela AEBn[2]

ii)                Gauza bera esan daiteke gainontzeko munduaz[3]

iii)               Eta burbuilak azkenean lehertzen dira[4]

iv)               The New York Times-ek ere burbuilak nonahi daudela dio[5]

v)                Akzio merkatuko inongo burbuilak irauten du betiko[6]

vi)               Banku zentraleko bankariak hasi dira horretaz ohartarazten[7]

Hori gutxi balitz, AEBko zor globala handituz joan da[8].

Eta, ondorioz, galdera bat:

Jasangarria al da hori guztia?

Noski ezetz.  Horrelako burbuila bat ere ez, ez da jasangarria.

Afera ez dagokio “baldin eta…” delakoari. Galdera “noiz?” da.

So what do you think?

How much time do you believe that we have before these bubbles start to burst?

Hemen ‘berri’ gehiago:

http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/2014/06/15/ez-lo-egiteko-datuak/

http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/2014/04/29/deribatuak-behin-eta-berriz/

Egin dezagun sakoneko galdera, berriro ere: “Eta 2007ko krisiaren antzekoa, ala gogorragoa, berriz, ekarriko balute?

Zeren krisiak ez baitira ‘berez‘ etortzen…

(Zabaldu, arren. Be sociable, share.)


[2] Ingelesez: At this moment in the United States we are simultaneously experiencing a stock market bubble, a government debt bubble, a corporate bond bubble, a bubble in San Francisco real estate, a farmland bubble, a derivatives bubble and a student loan debt bubble.”

[3]  Ingelesez: “And of course similar things could be said about most of the rest of the planet as well.  In fact, the total amount of government debt around the world has risen by about 40 percent just since the last recession.”

[4]  Ingelesez: “History has shown us that all financial bubbles eventually burst.  And when these current financial bubbles in America burst, the pain is going to be absolutely enormous.”

[6] Ingelesez: “No stock market bubble lasts forever.  For a whole bunch of technical reasons why serious market turmoil is on the horizon, please see a recent Forbes article entitled “These 23 Charts Prove That Stocks Are Heading For A Devastating Crash.”

[7]  Kasurako, ikus BIS-ek (Bank for International Settlements) dioena: http://www.zerohedge.com/news/2014-06-29/bis-slams-market-euphoria-finds-puzzling-disconnect-between-economy-and-market.

Ingelesez: “The Bank for International Settlements has warned that “euphoric” financial markets have become detached from the reality of a lingering post-crisis malaise, as it called for governments to ditch policies that risk stoking unsustainable asset booms.”

[8] Ingelesez: “In a previous article, I shared a chart which shows the incredible growth of total debt in the United States.  Over the past 40 years, it has gone from about 2.2 trillion dollars to nearly 60 trillion dollars...”

(AEBko trilioi bat = 1012.)

 

Felix Arbulu Bilbao

Gaurko prentsan irakurritako berri batek (http://www.deia.com/2014/07/11/politica/sucedio-en-elgoibar) eraman nau berriz gogoratzeko gure senide batek zuzen parte hartu zuela Ziardamendiko gertaera hartan.

Hortaz, barka irakurlea, baina zilegi bekit zertxobait aipatzea:

http://www.scribd.com/doc/65376359/Felix-Arbulu-Bilbao

http://www.scribd.com/doc/68985124/Felix-Arbulu-Bilbao-segida-1

http://www.scribd.com/doc/96794229/Felix-Arbulu-Bilbao-segida-2

http://www.scribd.com/doc/97127785/Felix-Arbulu-Bilbao-segida-3

http://www.scribd.com/doc/97352543/Felix-Arbulu-Bilbao-segida-4

http://www.scribd.com/doc/97766086/Felix-Arbulu-Bilbao-Ziardamendiko-kronika-laburra

http://www.scribd.com/doc/97930174/Felix-Arbulu-Bilbao-segida-5

http://www.scribd.com/doc/98155556/Felix-Arbulu-Bilbao-segida-6

http://www.scribd.com/doc/98536663/Felix-Arbulu-Bilbao-segida-7

http://www.scribd.com/doc/98759329/Felix-Arbulu-Bilbao-segida-8

http://www.scribd.com/doc/99972943/Felix-Arbulu-Bilbao-segida-9

http://www.scribd.com/doc/102601342/Felix-Arbulu-Bilbao-segida-10

http://www.scribd.com/doc/111240213/Felix-Arbulu-Bilbao-segida-11

http://www.scribd.com/doc/174884909/Felix-Arbulu-Bilbao-segida-12

http://www.scribd.com/doc/192684306/Felix-Arbulu-Bilbao-segida-13

http://www.scribd.com/doc/199087458/Felix-Arbulu-Bilbao-segida-eta-bukaera-14

http://www.scribd.com/doc/202013927/Felix-Arbulu-Bilbao-gehigarria

Ad Majorem Vasconum Libertatem

Dirua, banku zentrala, altxor publikoa eta merkataritza bankuak DTM-ren arabera (4)

Ideia berriak

Zergatik konpondu hautsita ez dagoena?

Hamlet gogoratuz, Randall Wray-k segitzen du finantza sistema aztertuz[1].

Marcellus:  Something is rotten in the state of Denmark

Hamlet Act 1, scene 4

Marcellus  zuzen dago, Danimarkako arraina Wall Street eta Londres dira. Edozeinek imajina ahalko duena baino askoz ustelagoa.

Atzerapen handia eta gero, guztiok begira egon gara adierapeak bilatzen “esperantzarik gabeko imajinazioarekin”. Irtenbidea topatzen.

Sistema fiskala ustel dago. Banku erregulatzaileek eta begiraleek huts egin dute krisiaren kontra, huts egin dute krisiari erantzuna ematean, eta krisia eta gero huts egiten ari dira  espero genuen erreforman.

Zeruak ez gaitu salbatuko, ere. Ikusezinezko Eskua ahalmenik gabekoa da.

Horrelako denboratan esperantzarik gabeko ideiak, imajinazioa, zuzendaritza bilatzen dira.

Agian ideia zoroak behar ditugu. Ez dago ezer, deus ez, ortodoxiatik erabil daitekeenetik, ezer ere ez.

Chicago Plana

Depresio Handia eta gero, Hondamena Handia eta gero, ekonomialari talde batek (Irving Fisher, Milton Friedman, eta Henry Simons) Chicago Plan izenekoa argitaratu zuen.

Ideia honetan zetzan, alegia, sukar espekulatiboan beste lasterketa bat ekiditeko, bankuetan mugak jartzea. Gordailuak jaulki ditzakete baina maileguz ematea ez. Gordailuen segurtasuna babesteko, soilik aktiborik seguruenak eduki zituzten, gobernuko tituluak bezalakoak[2].

Hyman Minsky-k  2. oharrean aipatutako Phillips-en liburuaren onespen bat idatzi zuen, baina, halaber, hauxe idatziz: bankugintza plan horrek nahi zuela “konpondu apurtuta ez zegoena.”

Izan ere, planak moztuko luke sistema finantzarioaren sekzio bat, zeina seguru geldituko litzatekeen. Hala ere, azken baliabideko mailegu-emaile gisako banku zentral batekin, eta gordailu asegurua hornitzen duen altxor publikoarekin, gure ordainketa sistema erabat segurua zen.

Froga? Azken finantza krisi globalean[3].

Baina gordailuz oinarritutako ordainketako sistema babestuak kalterik gabe segitu zuen.

Oraingo xelebre batzuek ere Chicago Planera itzuli nahi dute. Existitzen ez den arazo bat konpondu nahi dute.

Wray-k dioenez, agian ordainketa sistema hobe bat egon daiteke. Baina ez dugu behar gurpila berrasmatu. Ez dugu behar inongo Chicago Planik. Kasu, ezar dezagun martxan, berriz ere, US Postal Saving System[4] izeneko, zeina 1960ko hamarkada arte iraun zuen.

Wray-ri beti gustatu zaio “the idea of a nationwide, universally accessible, government-funded, postal savings system.”

Adituen Komite Zentralizatua

Batzuek haratago joan nahi dute: sistema finantzario osoa banku mugatuekin ordezkatzea[5].

Wray-k argudiatu duenez[6], bankuek “dirua sortzen dituzte” (eskari gordailu gisa) aire finetik beraiek maileguz ematen dutenean. Badirudi orain jende guztiak onartzen duela hori, Paul Krugman izan ezik. Eta jende askok ez du hori gogoko, Martin Wolf[7] barne.

Hortaz, azken autore horiei segituz, bazter dezagun bankugintza mota hori, utz ditzagun banku mugatuek gordailuak hartzea eta gero erosi gobernu titulu seguruak. Ez gehiago diru sortzea aire finetik.

Nork emango du maileguz?

Bi aukera daude. Permititu ahalko ditugu bitarteko bereziak aurrezkiak hartuko dituztenak eta gero beraiek maileguz eman. Ala, gobernu banku bereziak eduki. (Lehen aukera ikusiko dugu.)

Badirudi ideia dela aurreztaileek beren aurrezkiak inbertitzaileei maileguz eman ahal dizkietela.

Hori mendiak bezain zaharra da.

Janzkera modernoan, proposamena zentralizatutako ez-gobernuko ‘adituen‘ komitea ezartzea da nork hartzen dituen maileguak erabakitzeko.

Pettifor-ek egindako ondoko kritika[8] zuzena da oso:

“…They agree that all ‘decisions on money creation would … be taken by a committee independent of government’. Furthermore, Wolf argues, private commercial banks would only be allowed to: ‘…loan money actually invested by customers. They would be stopped from creating such accounts out of thin air and so would become the intermediaries that many wrongly believe they now are.’

Wray-k zorotzat hartzen du ideia hori. Wray-ren hitzak segituan:

i)                  Ez dut gogoko zentralizazioa eta kezkatzen nau adituen komite batek erabakitzeak nork eskuratuko duen mailegua. Nahiago dut deszentralizaturiko milaka finantza erakundeek horrelako erabakiak hartzea.

Halaber, mota desberdinetako finantza erakundeak ere ditut gogoko[9].

Era berean, gobernu garapen bankuen aldeko naiz, helburu publikorako mailegu ematen dutenak. Altxor publikoak zuzenki egindako maileguz ematea ere onuragarria da, ikasleen mailegutarako eta beste helburu publikoetarako ere.

Hala ere, ez ditut mailegu-emaile pribatuak edo kooperatibak zein mutualitateak alboratuko[10].

ii)                Oso garrantzitsuagoa dena ondokoa da: zentralizazio proposamen hori oinarritzen da ikuspuntu oker batean, aurrezki-inbertsioaren eta gordailu-maileguaren erlazioen ikuspuntuan.

Izan ere, azpian dagoen ideia hauxe da: “aurrezkiek inbertsioa finantzatzen du.” Keynes-engandik badakigu ikuspuntu hori okertuta dagoela. Izatez, alderantzizkoa da afera: “inbertsioak sortzen du errenta zeina aurreztua izan daitekeen.”

Keynes-en ikuspuntua zuzen baldin bada (eta izatez, bada), orduan zerk finantzatzen du inbertsioa (eta  errenta gainetiko edozein gastu)? Kreditua. Nondik dator kreditua? Aire finetik.

Beharrezkoa da marko teoriko zuzena edukitzea. Pettifor-ek bere saiakeran, zuzen dioenez, gure finantza soilik aurrezkietara murrizten badugu, orduan “we’d run our economy right into the ground.”

Aurreztea bi urratseko erabakia da: ez gastatzeko erabaki bat, eta gero zure aurrezkiak modu batean edo bestean edukitzeko erabaki bat[11].

Noski, horren ordez gobernua handitu dezakezu (“diru sormena aire finetik”) eskari hutsunea betetzearren. Gobernu defizitek sortzen du aurreztea. Wray-k dioenez, “helburu publikoa betetzeko gobernu gastu nahikoaren aldekoa naiz. Baina uste dut helburu pribatu garrantzitsuak ere badaudela.[12]

Aire finetik datorren diru sormena behar dugu mailegatzea, gastua eta hazkundea aurrera mugitzeko. Gutxienez, horietako zerbait sektore pribatutik etorri behar da, helburu pribatua betez, “sufficiently large that government budget deficits are not likely to fill the hole if we eliminate private thin air money.”

Gogoratzekoa: mailegatzeak harpidetza (kreditu balorazioa) behar du. Ez dut nahi ‘adituak’ hori egiteko. Nahi dudana hauxe da: “every community bank, credit union, or mutual thrift to have committees of loan officers to do the underwriting.”

Huts egin ziguna hauxe zen, alegia,  banku global handienek erabaki zutela harpidetza, kreditu balorazioa, ez zela behar[13].

Hortaz, ados nago zoro horiekin finantza erakunderik handien guztiak ixteari buruz. Ez dute inongo helburu publiko bete, eta beraien negozio modeloak segurtatzen du ez dutela zerbitzatu inolako helburu pribaturik, ez bada aberasteko goiko % 1a.

Alta, “aire fin”-etik diru sormena behar dugu, baina deszentralizatutako eta  sustatutako harpidetzarekin, kreditu balorazioarekin, zer nolako jarduerak finantzatu behar diren determinatuz[14].

Legislazioaren Mugak

Hona hemen funtsezkoago galdera bat: litekeena ote “aire finetik diru sormena” legislatzea?

Minsky-k zioenez:  “edozeinek dirua sor dezake (Nola? Aire finetik.), “arazoa da bera onartua izatea.”

Dena da modu bateko edo besteko merkataritza kreditua. Hilabete baterako lan egiten duzu eta alokairu eskaera metatu zure patroiarengan. Hilabete bukaeran berak kreditu bat ematen dizu banku batean amortizagarria dena, zeinak ematen dizu beste banku batean amortizagarria den kreditua.

Eta prozesu berbera n.garren mailaraino[15].

Nola alboratzen duzu hori guztia? Eta zergatik egin nahi duzu hori?

Baina benetan nahi duzu nonbaiteko komite zentralizatu batek zuri esateko ea IOU bat idatz dezakezun? Edo libra esterlina dolarrarekiko altxatzeko apustu bat egin dezakezun ala ez?

Hona hemen Wray-ren proposamena

Utz mila lore loratzen, eta ez babestu horiek guztiak zimelduratik.

Finantza sistemaren sektore batzuk moztu, “partzuergo publiko-pribatu“ izendatuak direnak, segurtasun sare babesa ez dutenak, baina egiten dutenaz erregulatuta daudenak. Are gehiago moztu horiek, harik eta designatutako helburu publikoko jarduerak gauzatu ahal izango duten arte[16].

Egia da ekonomia oso konplexua dela, finantza zerbitzuko era askotako beharrekin.

Gaur egun finantza gehiago dugu behar duguna baino. Zenbat gehiago den debatean dago[17].

Baina ez dugu legislazioz kendu soberakin guztiak. “We can, however, refuse to support excess and refuse to rescue the perps of excess. The warning should be explicit and it must be believable.”

Batzuek esango dute Wall Street-ek gure gobernua zuzenduz, ezin duzula inoiz bankurik handienen, arriskutsuenen eta okerrenen segurtasun sarea alboratu. Agian zuzen egongo dira, baina orduan, nola gauzatuko dute ezinekoa dena: Wall Street-en soberakinak legislatzea?

Zoro monetarioen rola

Bai, Wall Street eta Londreseko arrain ustela usain txarra. Murrizketa behar dugu. Erreforma behar dugu, ez soilik existitzen den finantza sistemarena, baizik eta krisiari  erantzunarena, hurrengoan sistemak berriz huts egingo duenean.

Bai, segur egon zaitezke krisia beste behin egongo dela.

Ortodoxiatik ez da etorriko ideia on bat ere ez. Ez zuten inoiz krisia etortzen, alderantziz, goratze espekulatiboan egon ziren emandako gomendioek hondamena egin zuten ez soilik albora ezina baizik eta okerragoa izan zitekeena baino. Wall Street eta London-ek emandako diru laguntzen atzean egon ziren. Haiek egindako bankarien erreskateak azkartu eta sakonduko du hurrengo krisia. Ez entzun haiei.

Bi gauza gogoratu behar ditugu:

(i)                Ez dago azken soluziorik. Ez dago inongo erreforma magikorik beste krisi bat saihesteko. Minsky-k zioenez, “egonkortasuna ez-egonkortzea da”. Edozein erreforma arrakastatsuak ez-egonkortasunaren atsedena  ekarriko du, zeinak beste krisi bat ekarriko duen.

(ii)              Funtsezkoa da erreforma proposamena oinarritzea marko teoriko koherente eta baliozko batean

Zoro monetarioei egin dakizkieken galderak hauexek dira:

a)      Non egon zinen orain dela hamar urte?

b)      Ikusi zenuen krisia etortzen?

c)      Ba ote zenuen teoria koherente bat, krisia zer dela eta gertatuko zela esplikatu zuena?

d)      Zure proposamena sendoa ote da marko teoriko harekin?

e)      Zein da zure marko monetarioa?


[1]  Ikus Something is Rotten in the State of Denmark: The Rise of Monetary Cranks and Fixing What Ain’t Broke: http://www.economonitor.com/lrwray/2014/06/30/something-is-rotten-in-the-state-of-denmark-the-rise-of-monetary-cranks-and-fixing-what-isnt-broke/.

[2]  Ikus Ronnie Phillips (1995) The Chicago Plan & New Deal Banking Reform, Armonk, NY: M.E. Sharpe.

[3]  Ingelesez: “True, our uninsured money market mutual fund system faced disaster, and required expansion of the government safety net to save it. And virtually every other part of our financial system also had to be rescued. As my Ford project team has documented, it took $29 TRILLION of subsidized loan originations by the Fed to prop up Wall Street, London, and Brussels.” (Gogoratu, 1 trilioi amerikarra = 1012.)

[5]  Ikus ‘ideia’ horri egindako kritika sakona: Ann Pettifor, Out of thin air – Why banks must be allowed to create money, http://www.primeeconomics.org/?p=2922.

[8]  Ikus Ann Pettifor, Out of thin air – Why banks must be allowed to create money, http://www.primeeconomics.org/?p=2922.

[9]  Ingelesez: “…credit unions, local community banks, mutual savings and loans (those were the old thrifts that offered mutual shares and made mortgage loans; they never failed and they served their communities), and even some mid-sized banks with a few branches.”

[10] Ingelesez: “…I do not believe government will generally do a good job of underwriting—so I would favor government direct lending where the public interest trumps good underwriting, and leave the rest to “private” lenders, including coops etc.”

[11]  Ingelesez: “…Only a portion of saving will ever make it into our intermediary to finance loans. (Some portion will go into the narrow bank, some portion will go under the mattress in the form of currency.) Each period, the amount saved, lent, and then spent would probably decline (leakages into those mattresses).”

[12]  Honela segitzen du, ingelesez: “…the sizes of government is mostly a political decision (with economic effects). The US (along with Japan) desires a government sized at the small end of the scale; France is on the big end. I’ve got nothing against French-sized government. The majority of Americans are not with me on that.”

Gobernu tamainaz, ikus

http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/2012/02/21/ekonomia-mistoa-eta-gobernuaren-tamaina-etsenplu-bat/.

[13] Izan ere, ingelesez: “They got rid of their loan officers. They off-loaded all their loans to securitization. There is absolutely no hope that a Citi or a BofA will ever do good underwriting again.”

[14]  Wray-k dioenez, ingelesez: “Good underwriting is incentivized if loans are held to maturity.”

[15]  AEBn, “… $700 trillion of contingent commitments, promises to pay if exchange rates move, if someone’s credit gets downgraded, if a peasant dies, if the Fed moves rates.” (AEBko trilioi bat = 1012.)

[16]  Honela gehizen du Wray-k, ingelesez: “… Some help to run the payments system (keep them very safe); others make mortgage loans (closely watched to guard against lender fraud); some make commercial loans (with good underwriting); others provide investment services (with more risk but transparently revealed).”

[17]  Wray-ren hitzez: “… I wouldn’t be surprised if our economy would actually run better if finance was downsized by 90%–that would put it somewhere near where it was in the early postwar period—the so-called golden era of US capitalism.”

Hurrengo denboraldian ETB-1en

E-posten elkar trukaketa:

i)                 De: IRIARTE OKIÑENA, MADDALEN

Enviado el: martes, 08 de julio de 2014 12:18
Para: josebafelix@outlook.es
Asunto: maddalen iriarte

Joseba! Egunon! Zer moduz zaude? Ni oporrak hartzeko desiatzen!

Ia! Datorren urtean saioa apur bat luzeagoa izango da eta galdetu nahi nizuke gurekin kolaboratzeko prest egongo zinatekeen. Badakit ez duzula tertulia gustuko eta nik eskaintzen dizudana, elkarrizketa bat da, etortzen zarren aldiro gai bat aztertzeko. Zuk esaten duzun gaia eta zu gustura sentituko zaren bezala. Izan daiteke hamabostean behin edo hilean behin edo astero… Kadentzia erabaki genezake zure nahietara. Pentsatu Eta BAI esan!  Zure erantzunaren zain! Besarkada

i)                 De: josebafelix@outlook.es
Enviado el: martes, 08 de julio de 2014 12:36
Para: IRIARTE OKIÑENA, MADDALEN
Asunto: RE: maddalen iriarte

Egun on, Maddalen.

Zer  moduz? Lanean nire erara. Mendira joaten askotxo. (Nire psikiatra partikularra mendia da).

Kolaborazio bereziari baietz, noski. Oilategian (sorry!) parte hartzeko, ez.

Ados elkarrizketatxoekin, zenbat eta zailago eta korapilatsuago, hobe! Inolako beldurrik edo mugarik gabe!

Hilabetean behin ala astean behin? Tartean. Gutxienez, hiru astean behin…

Gai potoloak egongo dira:

a) Katalunia eta Espainia una, grande y libre

b) Eskozia eta haren bidea, baita haren itsukeria ere libra esterlina erabiltzearekin eta abar…

c) Gehi finantza mundua, krisia eta abar luzea…

d) Langabezia eta lan bermea…

e) EHren independentzia!

(…)

Ongi pasa uda eta zaindu burua.

Ez adiorik.

 

EHko aurrezki kutxak eta DTM

Dirudienez egoera ‘publikoa’ ona zen, hau da, EHko zenbait aurrezki kutxa inolako kontrolik gabe zeudenean, mozkinak edozein lekutatik (baita paradisu fiskaletatik ere) edo eta edozein modutan (askotan espekulazio galantaz) eskuratzen zirenean… baina, noski eragile batzuek ‘hor’ zeuden eta hori ‘publikoa’ zen, beraz, definizioz?, jarduera ona zen…

Jarduera hori ezagunegia izan da urtetan, baina funtzionamendu horretaz hitz gutxi, gutxiegi entzun dira, nahiz eta erakunde horiek ‘publikoak’ izan.

Beste aldetik, orain ‘fundazioa’ legez onartu dute eta martxan jarri,… ‘aditu’ batzuen esku geratuko omen da hemendik aurrera kudeaketaren eginkizuna. ‘Pribatizatu’ bide da, hortaz, egoera txarra izango da, definizioz?, entzun  eta irakurri dugunez.

Nominalismoa nagusia, behin eta berriz, gure EH honetan eta hainbat arlotan, ez soilik bankugintzan: ‘publikoa’ ona, noski, ‘pribatua’ txarra.

Eta hor bukatzen bide da ‘eztabaida’ guztia.

Bi jarrera desberdin horien artean, hona hemen ideia batzuk ea zertxobait argitzen den afera, edo gutxienez, bankugintzaz DTM-ko batzuek planteatzen dutena azaltzeko:

a)      Lehendabizi, bankugintza ‘soziala‘ zer den eta zertan datzan:

http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/2010/02/21/bankuak-kontulari-sozialak/

b)      Bigarrenez, bankugintza berria zertan datzan:

http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/2012/08/16/bankugintza-berriaz-hitz-bi/

http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/2012/09/17/ebz-europako-bankuak-eta-bundesbank/

http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/2012/11/04/warren-mosler-ek-bankugintzaz/

http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/2013/06/24/zer-egin-bankuekin-fedtik-eta-ebztik-euskal-herrira/

http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/2014/03/18/bankugintza-beharrezko-gogorapenak/

c)      Hirugarrenez, biharko bankugintzaz bizpahiru hitz, Randall Wray-ren eskutik:

http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/2014/06/27/dirua-banku-zentrala-altxor-publikoa-eta-merkataritza-bankuak-dtm-ren-arabera-1/

http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/2014/06/28/dirua-banku-zentrala-altxor-publikoa-eta-merkataritza-bankuak-dtm-ren-arabera-2/

http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/2014/06/28/dirua-banku-zentrala-altxor-publikoa-eta-merkataritza-bankuak-dtm-ren-arabera-3/

(Gehi Wray-ren ingelesezko bi testu[1], laster blog honetan euskarazko laburpenak azaldu daitezke.)

Wray-k, azken finean,  besteak beste, ondoko neurriak proposatzen ditu, AEBrako:

i)                 Banku handien funtsezko erreforma bat, barne zenbait banku erraldoiren itxiera

ii)                Ikuskapen handiagoa

iii)               Gardentasun handiagoa

iv)               Finantza iruzurrak salatzea eta auzitara eramatea

v)                Banku-erakundeko partzuergo publiko-pribatuetan ‘publikoa’ den gehiago ezartzea

(Antzeko neurriak Europan ere har daitezke[2], noski.)

Hori guztia kontuan edukiz, zein izan daiteke EHko aurrezki kutxa desberdinetarako irtenbidea?

Irakurleak du hitza eta, agian, erabakia.

Goian aipaturiko bi polo ezberdinetatik DTM-k proposatzen duena oso urrun dago. Hau da, ohiko publikotasuna versus pribatutasuna baino askoz sakonagoa da afera.


[1]  Ikus ingelesez  Something is Rotten in the State of Denmark: The Rise of Monetary Cranks and Fixing What Ain’t Broke: http://www.economonitor.com/lrwray/2014/06/30/something-is-rotten-in-the-state-of-denmark-the-rise-of-monetary-cranks-and-fixing-what-isnt-broke/  eta DEBT-FREE MONEY: A NON-SEQUITUR IN SEARCH OF A POLICY: http://www.economonitor.com/lrwray/2014/07/01/debt-free-money-a-non-sequitur-in-search-of-a-policy/.

[2]  Badakigu, ongi jakin gainera, Eurolandian EBZ dela nagusia eta ‘independentea’, baina hamaika sarrera dago blog honetan Eurolandiari irtenbide duin eta sendo bat eman ahal izateko. Lekukoak Warren Mosler, Bill Mitchel eta Randall Wray-ren lanak.

Soilik lan bi aipatzearren:

http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/2012/02/01/warren-mosler-aebetako-fed-eta-eurolandiako-ebz/.

http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/2013/06/24/zer-egin-bankuekin-fedtik-eta-ebztik-euskal-herrira/.