Heterodoxia, ekonomiaz haratago

 

Ekonomialari klasikoek nahi zuten merkatuak beharrezkoak ez ziren gastuetatik aske izatea. Kasu, lur-jabe handiek errenta jasotzetik, nazioarteko bankuek interesak bereganatzetik eta monopolio-errentetatik (super ‘mozkinetatik’) aske izatea. Helburua hauxe izan zen: merkatu-prezioak kostu-balioekin parekatzea –sozialki beharrezkoak ziren produkzio-kostuekin-. Hori dela eta, errenta ekonomikoa zergapetu zen edo lurra nazionalizatu, azpiegitura ekonomiko batzuk arlo publikoan sartuz.

Efizientzia ekonomikoak prezioak sozialki kostu beharrezkoekin (‘balioekin’) parekatu zituen, ondasuna kapital eraketara bideratuz, hazkunde ekonomikoa bultzatzeko. Inbertsioak eta mailegatzeak era ‘produktiboetara’ zuzendu ziren, lan-indarra ‘produktiboki’ enplegatua zen bitartean. Alegia, ondasunak eta zerbitzuak ekoiztu ziren, kapital eraketa berrian inbertitu ziren, mozkinak sortuz, ez izateko inolako rentier-klasearentzako bazka librea.

XIX. mendeko ekonomialariek (eta XX. mendeko haien zenbait jarraitzailek) nahi zuten gobernuek plangintza-egilearen rola izan zezatela, ekonomia erregulatzeko, beharrezkoak ez ziren produkzio-kostuak gutxituz, arlo publikoa hedatuz (garraio publikoa, hezkuntza, osasungintza, energia produkzioa eta banaketa, zenbait komunikabide eta oinarrizko ikerketa, …) azpiegituretan inbertituz eta hazkunde ekonomikoa bultzatuz, (Gaurko neoliberalek hori guztia desegin nahi dute.)

Hori dela eta, Euskal Herrian egon zenean, Hudson-ek idatzitako zenbait galderari erantzun zuzenak eman zizkion. Hona hemen erantzun batzuen laburpenak.

 

Galdera. Marxen plusbalioaren teoria. Zein mailataraino da balekoa gaur egun?

 

Erantzuna. Gaur egun balekoa da, Marxen garaian izan zen bezala, ondoko adierazteko: enplegatzaileek nola ateratzen dituzten mozkinak saltzen dituzten produktuetatik, inputak ordaintzeko gaineko prezioa altxatuz –inputen balioa azkenean lan-indarrari egotz dakioke-.

Hala ere, Kapitalaren III liburukian (eta Plusbalioaren Teoriak izenekoan ere) Marxek beste dinamika bat adierazi zuen, ekonomia industrialaren enplegatzaile/enplegatu erlaziotik independentea. Finantza-kapitala autonomoki hazten da matematikazko lege hutsen bidez. Hazkunde esponentzialeko lege horiek –zorrak daraman interesaren bikoiztea eta birbikoiztea- kreditu eta zorra ahalbidetzen dituzte azkarrago hazteko, ekonomia industriala baino. Ondorioz, ekonomiaren zamek ekonomia industrialaren superabita jaten dute.

Marxen garaian aipatutakoak finantza-porrotak ekartzen zituen, zeintzuek  zor globala ekonomiak zeukan ordaintzeko ahalmenarekin parekatzen baitzuten. Marx izan zen ekonomia industrialaren analisia sektore finantzarioaren dinamikarekin lotu zuen ekonomialari bakarrenetarikoa.

Baina Marx oso optimista zen bankugintzaren garapen historikoari buruz. Berak uste zuen finantza-arloa ekonomia industrialaren partea izango zela. Alta, ez da horrela gertatu. Dakigun bezala, ekonomia industriala finantza-sektoreak sakrifikatu du. Zerga-sistema eta antzeko legeak sektore finantzarioaren lobbysten menpe daude, ez kapital industrialaren zein lan-indarraren menpe.

Lan-indarra ustiatzeko era berri bat garatu du finantza-kapitalismoak. Lan-indarra ez da ustiatua forma marxiarrean, bera enplegatuz eta beraren produktua salduz, beraren ‘balioa’ baino prezioa handiago batean, plusbalioa sortzeko. Ez. Orain lan-indarraren ‘aurrezkiekin’ jokatzen dute. Horixe da lan-indarretik plusbalioa ateratzeko modu berria.

Beste alde batetik, Marxek epe luzerako zeukan perspektiba dela eta, kapitalismo industriala ez da sozialismorantz hedatu, finantza-kapitalismorantz baizik. Horrela, oligarkia finantzarioa hedatu da nonahi.

 

Galdera. Lenin-en inperialismoaren teoria. Zein mailataraino da balekoa gaur egun?

 

Erantzuna. Lenin zuzen zegoen aipatu zuenean finantza-kapitala naziorik garatuenetan kontzentratuko zela. Baina Lenin-ek korporazioko finantza-kapitalari begiratu zion, ez gobernuen arteko erreklamazioei eta zorrei, zeren 1917an horiek ez baitziren agertu.

Garai hartan, inor ez zen gai geroago ezagutu ditugun finantza-kapitalen ezaugarriak susmatzeko. Lehen Mundu Gerla eta gero hasi zenak bide luzea egin du gaurko egoerara iristeko: luzea eta korapilotsua, korapilotsua eta berria.

Nork aurreikusiko zukeen Yeltsin-en erreformek AEBetako diplomaziaren eta NMFaren ildo neoliberalen bitartez gauzatuko ziratekeela? Nork esango zukeen Europak bere ekonomia, austeritatearen izenean, bankarien menpe utziko zukeela?

Lenin-ek uste zuen gobernuak klase kapitalistaren agenteak zirela. Baina Lehen Mundu Gerlaz geroztik gobernuen ordainketen eskariek orekaturiko merkatua deuseztatu zuten eta kapital pribatua pilatu. Gobernu-diplomazia bere kabuz ibiltzen hasi zen, autonomoki, bere dinamikarekin –bereziki AEBetako gobernua, zeinak beste gobernuak menperatu zituen, protestarik gabe-.

Lenin ez zen gai mundu polobakar hori aurreikusteko, gaur egun oraindik ezagutzen dugun mundua. Lenin-en teoriak inplikatzen du ezen mundua soilik polo bateko balitz, ez legokeela lekurik inperialismo-gatazkarako, lehiaketa multipolarra egongo ez zelako. Bistakoa denez, horrek ez du esplikatzen gaur egungo Washingtongo Akordioa eta AEBekiko atzerritar gobernuen menekotasuna.

 

Galdera. Islatzen al ditu finantza-krisiak sistema kapitalistak behar duen kapitalaren kontzentrazioa, mozkin-tasaren jaitsiera-joeraren legearen ondorioa dena?

 

Erantzuna. Kapitalismo industrialean enplegatzaileen eta soldatapekoen interes desberdinen arteko gatazka zen funtsa. Interes ezberdin horiek eta gatazka hori gainditu ditu finantza-kapitalismoak, zeinak biak ustiatzen baititu. Finantza-kapitalismoa fenomeno independentea da, bere boterearen arabera funtzionatzen duena.

‘Mozkinen jaitsiera-tasa’ ez da arazoa. Marxen ustez, horrek esan nahi zuen prezio-jaistearen goranzko tasa, ekonomiek gero eta kapital gehiago behar zutelako.

Izatez, gaur egunean ekonomiak ez dira kapital intentsibokoak. Kontua da ez dela izan inolako prezio-jaistea, interes-zama baizik, industria eta higiezin erreala zorrak eragindako arloak bilakatu diren heinean.

FIRE sektoreak kreditua eta inbertsioa alboratu ditu kapital eraketa berrien finantziazioan, jadanik eraturiko aktiboak saldu eta erosteko, kapital ‘irabaziak’ lortzearren, lur-prezioak, akzioak eta bono-prezioak puztuz.

Lehengo ‘mozkinak’ gaur egun errenta eta interesak dira. ‘Mozkin’ horiek ez datoz lan-indarra enplegatzetik, sektore finantzariotik datozen ‘kapital irabaziak’ eta monopolio-errentak dira. Hortaz, kapitalismo industrialaren mehatxua ez dagokio ‘mozkin-tasaren jaitsierari’ (zentzu marxiarrean) baizik eta errenta ekonomikoaren estrakzioaren goranzko tasari, ekonomialari klasiko gehienek (Adam Smith, John Stuart Mill eta Henry George) ohartarazten zuten bezala.

Mehatxua sektore finantzarioa da, erregulazio publikoaren aurkako haren gatazka neoliberalarekin. Finantza-kapitalak gobernua baztertu (nahi) du plangintzatzaile ekonomiko gisa. Horretarako, epe luzeko plangintzaren ordez, oso epe laburreko plangintza erabiltzen du, mozkinak ahalik eta lasterren bereganatzeko.

Polarizazio ekonomiko ez doa Marxek deskribaturiko ildotik. Kontua da gaurko ekonomia neofeudalismoan eta zor-peoitzan erortzen ari dela indar plangintzatzaile berriek bultzaturik.

Ikasiko ote dugu?

 

     

 

Uztailaren 1etik 2ra bitartean, Eibarko Markeskoa Jauregian ikastaro interesgarri bat eskeiniko du UEUk: Ekonomia eta Rock-a.

Mundu mailako harreman ekonomikoek gizartean duten eragina aurkeztea izango da ikastaro labur honen helburua. Hain zuzen ere, munduko injustizien aurrean bere lana etengabeko salaketa bihurtu duen rock talde bat izango da ikastaroaren objetu: Midnight Oil.

Ikastaroa hitzaldien bitartez garatuko da, ikus-entzunezko material ugaria erabiliz eta, bereziki, eztabaidaren bitartez ikasleen parte-hartzea bultzatuz.

ASIER GARCÍA LUPIOLA, Bilboko Enpresa Ikasketen Unibertsitate Eskolako irakaslea, izango da ikastaroaren antolatzailea.

Ikastaro bitxia. Gai honen inguruan, EHan badugu asko esateko. Batez ere, krisi garai ilun hauetan.

 

11) ‘Nazionalizazioak’: Bankuena eta enpresa erraldoiena.

 

11-a) Bankuen nazionalizazioa. Azken bolada honetan ikusi duguna ez da izan bankuen nazionalizazio bat, bankuen pribatizazioa baizik. Gobernuek bankuak pribatizatu dituzte, banku zentralek are diru gehiago eman diezaieten. (Kasu, Krugman eta Stiglitz Nobel saridunak ‘nazionalizazioaz’ aritzen direnean, bankuei, banku erraldoiei, diru gehiago emateaz ari dira.)

Bankuak salbatu nahien dabiltza. Zorrak kontabilitate-liburuetan utzi dituzte. Baina zorrak ordaindu behar dira. Kontua da zorra handiagoa dela bera ordaintzeko gaitasuna baino. Hortaz, zorra gutxitu behar da, gutxienez ekitate negatiboa duten zorren balioa, hau da, zorra handiagoa denean merkatuan ondasunak daukan balioa baino edo jendeak ordaintzeko daukan gaitasuna baino.

Aipatu bezala, gaur egun, nazionalizazioak zabor-kredituak gaizki luzaturiko banku handienei diru-opariak ematea esan nahi du. Nazionalizazioak, ohiko zentzuan, esan nahi zuen kreditu-sormena eta beste oinarrizko finantza-funtzioak arlo publikoan jartzea. Hortaz, galdera hauxe da: zeinek kontrolatu behar du erregulazioa eta ‘nazionalizazioa’ gauzatzen dituen gobernua? Kasu, nazionalizazioa gobernu batek gauzatzen badu, zeinaren banku zentrala eta finantza-arazoak Wall Street-ek kudeatzen baitu, kreditua ez da erabilera produktiboan erabiliko.

Bankuen nazionalizazioaz aritu barik, kredituaren erabileraz arduratu beharko ginateke, zeren kreditua sektore produktibora joan dadin, kredituaren luzapena, nolabait, kontrolatu behar baita.

Ondorioa garbia da: banku zentrala ezin da izan aukeraturiko gobernutik ‘independentea’. Hori demokraziaren aurkako egoera da.

Egia da kredituak bankuek zein Altxor Publikoak sortu ahal dituztela. Zeinek dauka ‘solbentzia’ gehiago? Solbentziaren kontua Altxor Publikoari dagokio, bera baita solbentziaren azken bermatzailea[1]. Hortaz, bigarren ondorioa: Altxor Publikoak nolabait kredituak kontrolatu behar ditu, zertarako erabiltzen diren eta abar jakitun egonez. Hobe diru sormena eta kreditu sormena Altxor Publikoaren esku ezartzea.

 

11-b) Nazionalizazioa: Nazioarteko enpresak eta enpresa nazional erraldoiak. Ez da beharrezko formalki nazioarteko enpresak edo eta errenta estraktibokoak diren beste enpresa batzuk (enpresak erraldoiak, monopolioak kasu) nazionalizatzea. Ondorio berbera lor daiteke haien errenta ekonomikoaren ‘bazka librea’ zergapetuz.

Nazioarteko enpresen filialak legalki herrialde konkretu batean kokaturik daude, eta hortaz, herrialde horren legeen menpe –haren zerga-legeak, prezio erregulazioak eta abar-. Hori legala da nazioarteko legediaren arabera, baldin eta atzerritarrak barneko egoiliar bezala tratatuak badira.

Enpresa horiek egiten dutena bikoitza da: (a) barneko populazioa ustiatzea, eta (b) kapital iheserako ibilgailu moduan erabiliak izatea.

Ezaguna da nola erabiltzen dituzten nazioarteko enpresa erraldoiek paradisu fiskalak, zergapetzetik alde egiteko[2] Ondorioa oso zuzena da: enpresa horien mozkinak zergapetu behar izatea.

 

12) Ekonomia mistoa. Ez dago ‘merkatu librea’. Demokrazia ekonomiko eta monetario berrirako irtenbidea nolabaiteko ekonomia mistoa martxan jartzean datza, non aurreko puntu guztiak kontuan hartuko diren.

Beste aldetik, enpresa publikoek oinarrizko zerbitzuak hornitu ditzakete kostu baxuan, publikoak direlako. Ez dago inolako arazorik enpresa publiko horiek ongi kudeatzeko. Kudeaketa publikoaren aurka egon den, eta dagoen, gurutzadak ez dauka oinarri finkorik. Kudeaketa pribatuaren izenean, ekonomiak erabat planifikatu dira, erabat finantzializatu dira. Kontua da plangintza berriak gauzatu dituztenak banku erraldoiak izan direla, banku zentralak, Altxor Publikoak eta are gobernuak haien onurarako ezarriz eta zabor-ekonomia[3] mundu mailan zabalduz. Demokraziaren kontrako egoera horri buelta eman behar zaio.

 

13) Badok hamahiru: Ad Majoren Vasconum Libertatem. Martxoaren 21ean hasitako bidetik segitzea oso komenigarria da. Bidean, finantza-inperialismoaz jabetzea eta sindikalgintza berriari buruzko hausnarketetan sakontzea bi eginkizun garrantzitsu dira. Baita finantza-kapitalismo zer den ulertzen duten enpresari berriekin itun estrategikoak adostea ere. Ekonomia, oro har, eta gobernua bera, finantzializatuak egoten diren egoera honetan, langileek beren aurrezkiak kontrolatu behar dituzte, pentsioak gobernuaren esku utzirik, inongo norberaren bizkarreko ‘pentsio-fondorik’ onartu.

Demokrazia berriaren ildotik, LAB eta ELA sindikatuen eginbeharra funtsezkoa da euskaldunon askatasun handiago eta sakonagoa lortzearren.

 

 

---

[1] Ikus http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/dirua-eta-kreditua.

[2]  Ikus http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/diru-beroa-diru-beltza.

[3]  Ikus http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/zabor-ekonomia.

 

 

(7) Finantza-sistema multipolarra. Gaur egungo eztabaidarik mamitsuena hauxe da: zer egin dezakete Txinak, Asiako herrialdeek, Petrolio-Esportatzaileak diren Lurraldeen Erakundekoek eta Europak beren banku zentraletan dauden esportazio soberakinekin, batez ere gobernuen bitartez beren hazkunde ekonomikoa berpizteko?

Egoera ezin da utzi herrialde bakoitzaren finantza-oligarkiaren esku. (Kasu, Errusiako presidente ohiak, Y. Primakov-ek, dioenez[1], bankuen interesak ez datoz bat ekonomiaren sektore errealarekin. Arazoa, Primakov-ek segitzen du, sistema finantzarioaren berregituraketan datza, garapen industrialaren helburuak betetzeko.)

Munduan zehar, finantza-erakundeek gobernuak kontrolatzen dituzte, politika neoliberalak erabiltzeko, haien etengabeko irabazi-gogoak promozionatzearren. Izan ere, norberaren monetaren aurka apustu egitea sarituagoa da kapital ekipamenduetan inbertitzeko ahaleginak egitea baino, edo/eta output berrietarako merkatuak garatzea. Hortaz, langabezia eta barneko aurrekontuen defizitak nonahi azaltzen dira.

Irabazien era produktiboak eta estraktiboak (edo espekulatiboak) nahasteak Adam Smith-ek, haren The Wealth of Nations, proposaturiko aberastasunaren sormenaren trabestia ekarri du. Horrekin batera eta erdigunean dagoena hauxe da: kreditu-sormena monopolizatu egin da eta produktugileen eta kontsumitzaileen arteko finantza-zirkulaziorako behar den kreditua hornitzeko finantza-erakundeak (bankuak batez ere!) ez dira martxan jarri (kasurik nabarmenena ekonomia post-sobietar guztietan gertatu dena).

Irtenbide gisa, mundu osorako sistema finantzario multipolar behar da, finantza-sistema desberdinekin. Horrela ez litzateke egongo inongo bazka librerik polo bakar baten inguruan (gaur gertatzen den moduan[2]).

 

(8) Bankuak. Bankuek zorrak saltzen dituzte. Zorrak ordaindu behar dira. Baina bankugintza eta finantza-sektoreak, gaur egun, ekonomia industrialetik kanpo daude. Gaurko finantza-sektorea estraktiboa da: interesak eta kuotak ordaindu behar dira beste lekuetan irabazitako errentekin. Gaurko mailegatze gehiena ez da produktiboa. Beste aldetik, interes estraktiboen tasa erabat matematikoa da, ez dagokio ekonomiak izan dezakeen outputa hornitzeko, errenta irabazteko, eta zorrak ordaintzeko ahalmenari. ‘Interes konposatuen magiak’ zor globala handitzen du, edozein ekonomia haz daitekeen abiaduran baino arinago. Hortaz, egoera aldatu ezean, finantza-kolapsoa baztertezinezkoa da, ezin baita zorraren bolumena ordaintzeko ahalmenarekin batera joatea. Ondorioz, krisia azaltzen da.

 

(9) Europa eta euroa. Europar Batasunean euroa erabiltzen da, baita Euskal Herrian ere. Orain dela gutxi arte bi moneta desberdin erabiltzen genituen, pezeta eta libera, bi moneta horien artean zeuden truke-kostuak pairatuz. Orain, eta lehen aldiz gure historian, Pirinioez bi aldetan, Iparraldean eta Hego Euskal Herrian, moneta bera erabiltzen dugu euskaldunok. Historizismo mota guztietatik at, gure historian, monetari dagokionez, egoerarik onenean gaude[3].

Diruaren estatu-teoriaren arabera, diruari estatuak (hots, gobernuak) ematen dio balioa; eta horretarako diru hori zerga ordaintzeko onartua izan behar da. Euroak ez dauka zergapetzeko ahalmenik, euroaren atzean ez baitago europar herrialdeen gainean zergapetzeko autoritaterik daukan europar parlamenturik.

Dena den, balediko euskal banku zentrala Ipar Dakotako banku zentralaren antzeko izan liteke, Europako moneta bera erabiliz (han dolarra, hemen euroa) baina zeregin zehatz eta konkretuetarako[4].

 

 (10) Aberastasun banaketa eta zerga politika. Aberastasuna banatzeko, zerga politika  progresiboa behar da. Egungo aberastasuna, gehien bat, lur, higiezin erreal, akzio eta bonoetan datza. Hortaz, elementu horiek zergapetu behar dira. Gaurkoa ez da ohiko kapitalismo industrialari dagokion aberastasuna. Okerrena hauxe da: zergak kapital industrialari eta langileriari pasa zaizkie. Aberastasunaren birbanaketa ez da izan espero zen moduan. Kontua da gaurko aberastasuna, zenbait herrialdetan, biztanleriaren %1ean kontzentratuta dagoela, eta benetako oligarkia finantzarioa sortzen da. Gainontzeko %99rentzat aberastasunaren sormenak zor sormena eta zor handitzea esan nahi du. Hortaz, demokraziaren alde borrokatu behar da, zerga politika egokia bultzatuz. Zorra eta politika fiskala sinbiotikoak dira, txanpon bereko bi aldeak[5].

Lekuan lekuko zerga sistema kontrolatu behar da: lan-indarra eta enpresen errentak zergapetu barik, jabetza eta monopolioak zergapetu behar dira. Halaber lurren gaineko zerga ezarri behar da (higiezin errealeko burbuila baztertzeko). FIRE sektoreko ‘kapital’ irabaziak zergapetu behar dira, ez lanez edo/eta kudeaketaz irabazitako soldatak eta mozkin industrialak. Hudson-ek dioenez, gure lema hauxe izan beharko litzateke: “ez zergapetzea errepresentaziorik gabe.”

Arazo politikoa da erabat. Eta arazo politiko horrek berregituraketa ekonomikoa eta finantzarioa eskatzen ditu, baita zerga politikaren eta zergapetzearen berregituraketa ere.

Euskal Herri independenteak bere burua ongi finkatzeko, zein esparru monetario eta ekonomikotan kokatuta dagoen ezagutu beharko du. Esparrua nahiko aldaturik dago; hortaz, ohiko eskematxoek ez dute ezertarako ere balio.

 

Hona hemen esparru horren zenbait ezugarri:

 

1) NMF. Mundu mailan Nazioarteko Moneta Fondoa (NMF) da nagusia. NMFk mundua gobernatzen du. Nazioarteko sistema finantzarioaren estandar bikoitzak zutik jarraitzen du. Horrela, zordun herrialdeek NMFtik 10⁹ dolar hartu behar dituzte mailegutan (2009ko apirileko berriak), ez beren ekonomiak berpizteko, bizik NMFren ‘diru laguntza’ mailegu toxikoak (hots, zabor maileguak) egin zituzten bankuei berei pasatzearren[1], herrialde horien langileriaren alokairuak jaisten dituzten bitartean. Horrela, zor krisiaren irtenbidea zor handiagoan sartzea bilakatuko da. Eta zor handiago hori zuritzeko, arlo publikoak pribatizatuko da, industria hein handi batean deuseztatuko da (langabezia hedatuz nonahi) eta autonomia politikoa eta are demokrazia bera murriztuko dira. Demokrazia, de facto, finantza-oligarkia bilakatu da.

 

2) Dolarra eta euroa. Europar Batasuneko banku zentralak, AEBetako dolar eta gobernu-tituluen edukitzailea den aldetik (AEBetako ordainketa-balantza defizita eta barneko defizitaren ‘bermatzailea’ izanik), alternatiba bat eraiki beharko luke ahalik eta lasterren. Edozein herrialdek (Europar Batasuna barne) lan egin behar du bere interes ekonomikoen alde. Dolarraren hegemonia luma-kolpe batez buka daiteke. Oso erraza da. Kontua nahi politikoari dagokio, ez soilik Europan, Txinan eta Hego Ameriketan ere noski. Hori egiteko, AEBren inguruan zentralduriko sistema finantzariotik isolatu behar da, alegia, inportazio errealen eta enpresa errealen jabegoaren truke paper dolarrak esportatzen dituen sistema finantzariotik.

 

3) Banku zentralak. Gaur egunean banku zentralak bankari komertzialen, eta hortaz, hartzekodunen interesak, errepresentatzen dituzte. (Kasu, nahiz eta AEBetan Federal Reserve delakoa gobernu-bankua izan, praktikan Wall Street-en kontrolpean dago. Beste aldetik, Errusian politika suntsitzailea eman zen, hango banku zentralaren zeregina dela medio[2].)

 

4) Altxor publikoa. Altxor Publikoak, lehen batean, interes publikoa errepresentatzen du, edo irudikatu behar du. Hori dela eta, banku zentralak integratuta egon behar dira altxor publikoan.

 

5) Fiskalitatea. Hona hemen zuhurtasun fiskal nazionalaren lehen araua: “Zorrak ordaintzeko, irabazi espero den errentaren monetan, eta soilik moneta horretan, zor horiek hartzea  onartzea.” Banku zentralek arau horri eutsi behar diote. (Gaur egun, aldiz, banku zentralak nazioarteko bankuetarako abeta moduan aritzen dira.)

 

6) Kreditua. Kredituak beren jatorrizko zereginera itzuli behar dira. Erabilgarritasun produktiboan (sektore publikoan zein pribatuan) erabiliak izatera.

 

Partida biko kontabilitatearen printzipio zentrala argi dago: aktiboak eta pasiboak kopuru berekoak dira. Bankuak mailegu bat luzatzen duen bakoitzean, bezero bati pasibo bat sortzen dio (bankuari zor ordaingarria, zeren, jakina datekeenez, bankuek zorrak saltzen baitituzte) eta horrekin batera doan aktiboa (banku gordailua, zeina dirua den).

Kreditua erabiltzen den moduak determinatzen du ea zor hazkunde netoa egongo den ala ez. Mailegua erabil daiteke kapital finkoaren eraketan, zeinak produktu eta zerbitzuen eran balio erantsia sortzen baitu eta, ondorioz, zorra ordaintzen ahalbidetzen baitu. Aldiz, mailegua finantza-merkatuetan ‘inbertitzen’ bada, horrek finantza-aktiboen prezioa areagotuko du, finantza-burbuilak puztuz.

Kredituaren bi erabilerak adierazten du, alde batetik merkataritza-bankuen inbertsioa sektore errealean, eta bestetik, merkataritza-bankuek eta balore salerosleek egindako finantza-inbertsioa.

Likidezia-hazkundearen ikuspuntutik, finantza-inbertsioa, berez, zero-batura jolasa da. Finantza-merkatuak modu sostengagarri batean soilik haz daitezke sektore errealean sortutako likidezia bereganatuz, sektore hori mailegu amortizagarrietan oinarritzen delarik. Alderantziz, modu ez-sostengagarri batez haz daitezke sektore errealetik likidezia desbideratuz eta zorra handituz. Azken modu hori, ez-sustengagarria denez, punturen batean bukatuko da. Horixe izan da ikusi berri dugun finantza-burbuilen leherketen muina.

Aurreko artikuluan ikusi dugun moduan, 

(a)                           zorrak haz daitezke aurrezkiak finantza-merkatuko inbertsiotara zuzenduz;

(b)                           zorrak ez izateko, kredituak kapital ukigarrietan inbertitu behar dira; eta

(c)                           finantza-sektoreak ekonomia errealaren menpe egon behar du.

 

 

 

Berriki ezagutu dugun Burbuila-Ekonomia hain zamatuta (zorpetuta!) egon da ezen ezin baita horrelako beste bat antolatzea. AEBetan oraindik burbuila berpiztu nahi da dolar-kopuru izugarria oparituz, AEBetako zor osoa hirukoiztu delarik, banku-kreditua berriz ere hazteko esperantzarekin. (Banku-kreditua, alegia, zor gehiago.)

Kontua da zorra izan dela kolapso ekonomikoa ekarri zuena. Antzua da propaganda. Izan ere, susperraldi ekonomikoak soilik ‘pizgarri’ batzuk behar dituela dioskute, ‘aurrezkiak’ sustatzeko. Aurrezkiek automatikoki kapital inbertsio berria eta kontratuak finantzatuko balituzte bezala. Errealitatean, alta, mailegaturiko diruak zor handiagoa sortzen du ekonomiaren %10aren onurako eta %90aren kalterako, ekonomian bi multzo horien artean dagoen leizea handituz eta areagotuz.

Maila teorikoan, ohiko kontabilitate berdinketa makroekonomikoaren arabera (“I = A”, non inbertsioak I aurrezkiak A berdindu behar dituen), ezinezkoa da zor netoa azaltzea. Beti aurrezkiek berdinduko lukete inbertsioa.

Baina horrek suposatzen du ‘inbertsioa’ kapital finkoaren eraketaren moduan interpretatzea. Izatez, gehiena finantza-merkatuko inbertsioa da. Hortaz, “I = A” berrinterpretatu beharra dago. Inbertsioa totala (I) sektore errealeko inbertsioa (IE) gehi finantza-inbertsioa (FI) da: “I = IE + FI = A”. Gaur egun, FI askoz handiago da IE baino (AEBetan kreditu guztietatik %80 inguru). Zorraren hazkundeak FI berdintzen du.

Hortaz, edozein gizarte haz daiteke zorretan bere kreditu-fluxuak, eta beraz haren aurrezkiak, finantza-merkatuko inbertsioetara zuzenduz, eta ez kapital ukigarriaren eraketara. Ondorioa bistakoa da: zorrak ez izateko, kredituak kapital ukigarriaren eraketara zuzendu behar dira. Sektore finantzarioak ekonomia ‘errealaren’ menpe egon behar du, hazkunde industrialerako eta nekazal garapenerako, ez alderantziz.

Egoera konpontzeko, finantza-arazoaren erroetara joan behar da[1]: interesdun zerga-kenkari orokorra kendu behar da, zeinak zorraren garapena bultzatzen duen; ‘kapital’ irabaziak zergapetu behar dira eta FIRE sektorerako (finantza, aseguru eta higiezin erreal) zerga zuloak itxi.

Oraindik likidezia-arazoa aipatzen da nonahi, arazoa zor txar batena delarik, ekonomiak ezin duena ordaindu. Izan ere, zor orokorra ondoko arlotan ikus daiteke: (a) iruzur finantzarioan; (b) gastu militarrean (AEBetako ordainketa-balantzaren defizitaren giltza eta hortaz, munduan zehar, banku zentralen dolar erreserben hedatzea eta (c) ez-irabazitako errentak ugaritzea. Horiek dira gaur egungo ‘merkatu libreko’ abeslariek baztertu dituztenak.

 Bien bitartean prentsan esaten da asiar jendeak gehiegi aurreztu duela, gero dolar horiek AEBra maileguz emateko. Baina dolar horiek aurrezten dituztenak banku zentralak dira, ez gizabanakoak edo enpresak. Gizabanakoek eta enpresek yuan eta yenetan aurrezten dute, ez dolarretan. Barneko aurrezki horiek ez ditu Txinak edo Japoniak AEBetako Altxor Publikoko tituluetan ezarri (egun 10 x 10⁹ dolarreko kopurua). AEBn gastu propioa da, ordainketa-defizitak atzerrira ponpatzen  dituen dolarrak, AEBetako konpainiek salmentetarako dolarrak eta AEBetako esportazioen atzerritar eskarien gaineko dolarrak. Ordainketa-defizit hori ez da AEBetako kontsumitzaileen ondorioa. Jokoan dagoena AEBetako ordainketa-balantzaren defizitaren azpian dagoen gastu militarra da.

Beste puntu bat ‘interes konposatuen miraria’da. Izan ere, zor handiek gaizki bukatzen dute, zeren interes-zamak metatzen baitituzte ekonomiek, ordaintzeko daukaten ahalmena baino arinago.

Krisiari buruzko etengabeko artikuluetan faltan botatzen dena ondokoa da[2]: (a) Irudi handiaren kritika (alegia nola Wall Street-ek arlo publikoa finantzializatu duen, ekonomia neo-feudala martxan jartzeko, gobernua bera pribatizatu duen bitartean, batez ere Altxor Publikoa eta banku zentrala. (b) Nola finantza-kapitalismoak kapitalismo industriala irentsi duen.

Gainera bi erreforma handi baztertu dira: (1) Ez-irabazitako errenten bazka librea minimizatzea (kasu, pribilegio monopolista eta arlo publikoaren pribatizazioa versus lan-indarra eta kapital industriala) ondokoak zergapetuz, hots, kanpoan dagoenaren jabego-errenta, aktibo-prezioko irabaziak (‘kapital’ irabaziak), natur monopolioak arlo publikoan utziz, eta trust-en aurkako legeak erabiliz. (2) Finantza-sektorea bideratzea kapital eraketa finantzatzeko. Lehen Mundu Gerla baino lehenago, Alemanian eta Erteuropan kreditua industrian erabiltzen zen. Gaur egun, banku-kreditua kapital eraketatik desloturik dago, hipoteka-krediturako (%80a) eta espekulaziorako erabiliz[3].

Azken burbuila aurreko burbuilen aldean desberdina izan da. Azkena ez dute gobernuek eratu, beren zor publikoa gainetik kentzeko, monopolioak sortuz edo monopolioak pribatizatuz gero saltzeko, gobernu-bonoak ordainketarako. AEBak, eta beste herrialdeak ere, gaur egun sakonki erori dira zorretan soilik bankariei mailegu txarrak ordaintzearren.

Finantzak hazkunde ekonomikoa bultzatu barik, finantza ez dago gehiagorik ekonomiaren menpe; alderantziz, ekonomia finantzializatu egin da. Interesa daraman zorrak ekonomia suntsitzen du eta zor deflazioa sortu, aurrezkia zor-ordainketara desbideratuz, eta ez kapital inbertsiora zuzenduz. Baldintza horren menpe, ‘aurrezkia’ ez da inolako irtenbidea gaur egungo murrizketarako. Arazoaren parte bat da. Keynes-en irakaspenetik kontrastean, arazoa finantza-sektorearen ahalmen estraktiboa da, hartzekodun gisa. Gainera, egungo sektore finantzarioak bere oparotasuna botere politiko bilakatu du[4].

Botere politiko oligarkikoa den sektore finantzarioari benetako botere demokratikoarekin aurre egin behar zaio. Oligarkia versus demokrazia.

 

 

 

Ordainketa-balantzan bereizi behar dira gobernu-transakzioak sektore pribatutik. Gero,gobernu-sektorean ondokoak bereizi behar dira: gastu militarrak, atzerritar laguntza eta gainontzekoa.

1960ko hamarkadan, AEBetako sektore pribatua balantzean zegoen. Ordainketa defizit osoa atzerriko gastu militarretik zetorren[1].

Denbora hartan, dolarra, paper moneta, urreak babestu behar zuen %25etan. Estaldura hori %25 hurbiltzen ari zen, Vietnamgo gerlaren ondorioz. Hortaz, urre-estaldurarekin ala gerlarekin bukatu behar zen.

AEBetako gobernuak bere Gerla Hotzaren gastuekin segitu nahi zuen heinean, dolarrak urretik alde egin behar zuen. Eta urrearekiko inolako mugarik gabe, errazagoa zen gobernuarentzat AEBetako ordainketa defizita areagotzeko. Izan ere, atzerritar herrialdeek oso aukera gutxi zeukaten beren dolarrekin aritzeko, ez bazen beraiek, atzera, maileguak ematera AEBei. Birziklatze horrek ahalbidetu zion gobernuari are fondo gehiago gastatzeko atzerritar base militarretan, mundua ekonomikoki eta militarki kontrolatzearren. Baita atzerritar herrialdeetan zentzuzko demokraziaren, lur erreformaren, janariaren autosufizientziaren eta barneko industriaren garapenaren aurka borrokatzeko ere[2].

Hauxe da, mundua mailan, gaurko egoera ere. Hortaz, independentziaz hitz egiterakoan, gaurko marko ekonomiko nagusia zein den jakin behar da.

 

Superinperialismoa

Superinperialismoa inperialismo monetarioa da, non nazioarteko finantza-sistema banku zentraletan oinarritzen den, zeintzuek dolarrak edukitzen dituzten, dolarrek AEBetako Altxor Publikoko maileguen forma hartzen dutelarik.

Superinperialismoa, hortaz, AEB-ek bere barneko aurrekontu defizita finantzatzen duteneko modua da. Izatez, nazioarteko finantza-sistema osoa munduan zehar AEBetako hedatze militarra finantzatzeko zuzenduta dago.

AEBetako gobernuak beste herrialdeetako banku zentralekiko 4 x 10¹² dolarreko kanpo zorra dauka. Nazioarteko zordun handiena da. Zor hori lotuta dago defizit militarrarekin. Zor hori ezin da kitatu, ezin da zuritu eta gobernuak ez du zuritu nahi. Hau da, lege guztien gainetik dago AEBetako gobernua. Legea indarra da, indar militarra.

Baina gaur egungo krisi finantzarioa konplexuagoa da. Dolarrak eta nazioarteko banku zentralen erreserbek urrearekiko zeukaten lotura apurtu zenean, 1971n, ez zegoen inolako mugarik AEBek sortu dezaketen kreditu-kopuruari buruz. AEBetako ekonomiak kreditu sortu zuen zor gisa, eta 1971z geroztik, langileriaren bizitza-estandarraren handitzea zorraren bidez finantzatzen zen. Gauza bera inbertsio industrialekin eta gobernuarekin. Aberatsak zergapetu barik haiengandik maileguak hartu ziren.

1971z geroztik, ekonomia guztia zorretan oinarritutako ekonomia bihurtu zen, eta nazioarteko sistema finantzarioa arazoen katalizatzaile bilakatu.

Higiezin errealeko egungo zorra ezin da ordaindu; zor industriala ezin da ordaindu; familien zorra ezin da ordaindu. Arazoa ondokoa da: zorraren bolumena maileguak itzultzeko gaitasuna baino handiagoa da.

 

Ipar Dakotako estatuak biztanleria gutxi dauka (700.000 biztanle baino gutxiago), klima hotza, espazioz banaturiko nekazari askotxo. Hala ere, hona hemen zenbait datu interesgarri: 2000. urtetik estatuaren Barne Produktu Gordina %56 handitu da, errenta pertsonalak %43 eta alokairuak %34. Aurten estatuak 1,2 x 10⁹ dolarreko aurrekontu-superabita dauka[1].

Zer ote dauka Ipar Dakotako estatuak beste estatuek ez daukatena? Badirudi erantzuna haren bankua dela. (AEBetako 50 estatuetatik 46 solbentziarik gabekoak dira.)

Ipar Dakotako legearen arabera, estatuak bere fondo guztiak bankuan gorde behar ditu eta estatuak bere gordailuak bermatzen ditu. Bankuaren eginkizuna nekazaritza, merkataritza eta industria bultzatzen dituzten zentzuzko zerbitzu finantzarioak luzatzea da. Hots, kredituen kalitatean dago giltza. Bankuak bankuen banku gisa funtzionatzen du, banku pribatuekin ondokoa konpartituz: nekazariei, higiezin errealeko garatzaileei, eskolei eta industria ertain eta txikiei maileguak ematea.

Baina, nola konpontzen du solbentziaren arazoa? Ez al dago estatua mugatuta soilik berak daukan dirua gastatzeko? Erantzuna ezetza da.

Bankuek kreditua sor dezakete beren kontu-liburuetan kontabilitate-sarrerak erabiliz. Zentzu horretan, esan daiteke bankuek dirua airetik sor dezaketela, idazti baten bidez. Baina diru-sormen guztia zor baten forma da. Ez da existitzen zor gabekorik den dirua. (Bankuek zorrak ‘saltzen’ dituzte, ekonomialari askok ez duena ulertzen. Kontua hauxe da: dirua = kreditua = zorra[2].)

Beste aldetik, jadanik ezaguna dugu nola kreditu asko (gehiegi) deribatiben jolas espekulatzaileetarako erabili izan den. Hauxe da, hain zuzen ere, Ipar Dakotako bankuak baztertu duena, espekulaziotik, zabor-kredituetatik alde egiteko. Alegia, kredituak luzatzerakoan, kredituen kalitateari begiratu zaio, ez beste ezeri.

Eta hortxe datza, hain zuzen ere, errakuntza handi bat. Batzuek uste dute (Ellen Brownek berak) kreditu publikoek, berez, arazoa konponduko luketela. Are gehiago, ekonomialari batzuen iritziz, arazoa konponduta legoke baldin eta banku guztiak nazionalizatuko balira. Baina publikotasun horrek ez dakar inolako bermerik. Ezta bankuen nazionalizazioak ere.

 Kasurako, Nobel sariduna den Paul Krugman-ek[3] uste du Wall Street-eko banku erraldoien nazionalizaioa eta berreraketa irtenbide aplikagarri eta gauzagarria dela. (Orwell-en double talk edo hizkera bikoitz horretaz zertxobait idatzi dugu.)

Aspalditik jakin dugu ezen aipatzen den nazionalizazioak inplikatzen duela bankuak krisian sartu dituztenei beraiei aparteko diru-laguntza ematea izan dela. Bien bitartean, langileek eta industriak aktibo-prezioen inflazioarekin (alegia, jadanik existitzen diren aktiboen prezioen puztea) batera deflazioaren ondorioak jasotzen dituzte.

Nolabaiteko irtenbidea Michael Hudson-ek eman du, Euskal Herrian egon denean. (Sarrikon aparteko hitzaldian eta Donostiako Irakasle Fakultatean LABeko jendearekin izandako hitzaldian eta galdera sortei erantzunetan[4]. Zorionak LAB eta Ipar Hegoa fundazioa, zorionak eta mila esker!)

Hudson-ek behin eta berriz aipatu duenez,  krisia ez da soilik finantza-krisia, krisia politikoa ere bada. Demokrazia osoa dago krisian, oligarkia berezi baten aurrean gaude. Hortaz, erantzuna politikoa izan behar du.

Izan ere, alde batetik krisia ez da ohiko ziklo ekonomikoei dagokiena eta ez da konponduko beste ziklo berri baten bidez. Krisia ez dagokie ohiko ziklo ekonomikoei: krisia finantza-krisia da, kapitalismo industriala bereganatu duen finantza-kapitalismo berriari dagokion finantza-krisia. Beste aldetik, krisia erabat politikoa da, lan-indarraren kontra, Europa osoan (baita Errusian eta Baltikoko estatuetan ere) hedaturiko guda politikoari dagokiona.

Hortaz, erabat laburbilduta, hona hemen zenbait eginkizun: (a) Banku zentralak parlamentuen kontrol menpe edukitzea. (b) Benetako merkatu libreak martxan jartzea: bazka librea ez ahalbidetzea; horretarako estatuaren, alegia, gobernuaren eginkizuna premiazko bilakatzea. (c) Finantza-, aseguru- eta higiezin errealeko sektoreak extraktiboak direnez, ekonomiaren gaineko kanpoko zamak direnez, horiek guztiak gogor zergapetzea. (d) Azkenean, zerga-sistemaren kontrola edukitzea. Jabegoen zergak altxatzea. Higiezin erreala zergapetzea, baita banku-espekulazioa ere. Horretarako, Altxor Publikoko eginkizunak premiazko, funtsezko eta apartekoa izan behar du. (e) Ez zergapetzea lan-indarra eta industria. (d) Hipoteketan oinarritzen diren oraingo bankuen ordez, banku industrialak eratzea, Europan (batez ere Alemanian eta Erteuropan) Lehen Mundu Gerla baino lehenago eratu ziren antzekoak. (f) Pentsio-fondoak des-finantzatzea. (Orain, aurrezten den dirua burtsara doa prezioak altxarazteko.)

Gure aldetik, hauxe gehituko genioke: Ipar Dakotan egondako bankugintzaren esperientzia oso interesgarria da estatu txikietan aplikatu ahal izateko. Ikas dezagun esperientzia horretatik eta ahalegin gaitezen biharko gure Euskal Herriko estatu independentean horrelako esperientziak martxan jartzen.

 

2007an, burbuila ekonomiaren aita izan den Alan Greespan-en zenbait adierazpen: merkatu librea, segurtasun sozialaren pribatizazioa, sub-prime-ko merkatua ezabatzea akatsa dela, sistema kapitalistak azken urteetan aberastasun ekonomikoa sortu duela munduan zehar eta abar goraipatu zituen[1].

2008an, Greenspan-ek mea culpa aipatu zuen[2].

2009an, oraintsu, Greenspan bera zenbait bankuren nazionalizazioaren alde azaldu da[3]. Harritzekoa.

Denetarik entzun eta irakurri dugu azken sei hilabete hauetan: bankuen nazionalizazioa, aberatsentzako sozialismoa, … Orwell-ek salatutako double talk eta double thinking aurrean ditugula dirudi.

Zer dela eta Alan Greespan-ek, Wall Strett-entzat merkatu libreko lobbysta hutsa izanak, bat batean AEBetako bankurik handienak eta boteretsuenak nazionalizatu bahi ditu, “gutxienez denbora tarte batez”?

Wall Street-ek, azken finean, gobernu-boterea mobilizatu du, banku horien pribilegio bereziak babesteko (batez ere diru-opariak banku horiei luzatzeko). Ekonomia osoa azpitik jan eta gero, orain hizkera bera, aspaldiko kontzeptuak desitxuratu nahi ditu Wall Street-ek: ‘merkatu librea’, ‘nazionalizazioa’, ‘sozialismoa’ eta antzeko hitz potoloak Orwell-en hizkera bikoitzean sartu ditu.

Kasurako, zer esan nahi du ‘merkatu libreak’? Merkatu aske bat monopolioen boteretik, negozio izurretik, interes ezkutuentzako barneko akordio politikotik eta pribilegio berezitik? Ala harraparientzako merkatu bat, biktimak ustiatzeko arautze eta erregulazio publikorik gabe? Alegia, zeinentzat ote merkatu librea?

Ekonomia krisian sartu dutenek berek Altxor Publikoko diru laguntza erabiltzen dute, AEBetako historian alokairuak eta bonorik handienak bereganatzeko.

Demagun beste kasu bat, ‘bankuen nazionalizazioa’. Mende luze batean nazionalizazioak hauxe esan nahi zuen: monopolioak edo beste sektore batzuk gobernuak bere gain hartzea, kontrol publikoa izatea, beraiek helburu eta interes publikoan jarriz, ez helburu pribatu berezietan.

Baina neoliberalek ‘nazionalizazio’ hitza erabiltzen dutenean, sektore haiei diru laguntza ematea esan nahi dute, finantza-helburuentzako gobernuaren diru-laguntza. Bankuen nazionalizazioa zein sozialismoa bera eztabaida politiko eta ekonomikoaren trabestiak dira. Are okerrago, gai politiko eta ekonomikoetan, pentsamenduaren oinarrizko gramatika, hiztegia bera aldatu dituzte neoliberalek.

Hudson-ek dioenez[4],  gaur egungo zibilizazioen talka ez da Ekialdearekiko talka; gure iraganarekiko talka da, Ilustrazioarekin eta, berorren garapenarekin, hots, europar feudalismoaren aurka, ekonomia politiko klasikoko eta XX. mendearen hasierako AEBetako Aro Aurrerakoiko erreforma sozialean garatu zen garapenarekin. Izan ere, gaur egun ikusten duguna engainatzeko propaganda hutsa da, errealitate ekonomikotik atentzioa desbideratzeko, jabegoa eta helburu finantzarioak bultzatzeko diseinaturiko propaganda.

‘Gainetik’ datorren sozialismoari buruzko edozein ideia edo/eta ‘arriskuak sozialtzea’ oligarkia berriaren mezuak besterik ez dira, edo, beste hitzetan esanda, gainetiko estatismo kleptokratikoarenak.

Benetako nazionalizazioa gertatzen da gobernuak interes eta helburu publikoen alde aritzen direnean; jabego pribatua gobernuek beren gain hartzen dutenean. (Kasurako, XIX. mendeko programan, lurra nazionaltzeak esan nahi zuen lurra eta beraren errentak arlo publikoan jartzea, Marx lekuko.)

Hortaz, gaur egungo bankuen nazionaltzeak esan nahiko luke nazioaren kreditu-beharrak gobernuak hornituko lituzkeela. Horrela, Altxor Publikoa diru berriaren iturri bilakatuko litzateke, merkataritza-bankuen kredituak ordezkatuz. Kreditu hori, arlo ekonomikoan eta sozialean, helburu produktiboetarako mailegatua izango litzateke, ez soilik jadanik existitzen diren aktiboen prezioak puzteko, negozioak eta familiak zorpetuz (merkataritza-bankuek orain arte egin duten moduan).

Ekonomialari klasikoen (Adam Smith, John Stuart Mill, eta Karl Marx) merkatu librearen kontzepzioak ez dauka inongo zerikusirik egungo ekonomialari neoliberalek daukatenarekin. Ekonomialari klasiko haien eta AEBetako Aro Progresiboko erreformen helburuak merkatu libreak eratzeko ahaleginak ziren, rentier eskaera extraktiboetatik askatzeko. Onartua zuten merkatu libreak gobernuen rola behar zuela, monopolioen prezioak alboratzeko, lur-errentatik eta zerga astunetik aske izateko, baita pribilegio bereziak suposatzen ziren beste zamak kentzeko ere.

Gaurko ‘merkatu libreak’, aldiz, gobernu-arautzerik eta kontrolik gabe esan nahi du, trust-en aurkako babesik gabe, baita iruzurren kontrako babesik gabe ere (Madoff, Eron, Citibank eta abarren kasuek argi erakusten duten bezala).

Giltza estatuaren (hots, gobernuaren) rola da. Aspaldian boterea, estatu-boterea, erabili zen feudalismotik zetozen jabego harraparietatik eta sistema finantzariotik merkatuak askatzeko. Merkatuak pribilegioetatik eta bazka libreetatik askatu behar ziren, jendeak soilik bere lan-indarrengandik eta enpresetatik lor ditzan errenta eta aberastasuna. Gobernuek beren zergatze-sistema eratu behar zuten, inongo oligarkia mota sor zedin.

Ezagutu den estatu-jabego osoaren (lehengo Sobietar Batasunekoa) versus neoliberalen ‘merkatu librea’ren (Chicago boys-ena) arteko eztabaidak leku utzi behar dio ekonomia mistoari buruzko debate berri eta sakonari. Maila askoz konkretuago batean, hona hemen erabakitzeko gai batzuk: independenteak izan behar ote dira banku zentralak parlamentuetatik? Kontrolatu behar ote da banku-kreditua? Nola? ‘Nazionaldu’ edo/eta ‘sozialdu’ behar ote dira bankuak? Zein izango ote litzateke sozialdutako Altxor Publikoaren eginkizuna? Nola uztartu politika fiskala eta finantza politika?

Oligarkia edo neo-feudalismoa versus ekonomia misto berria. Horra hor eztabaida, horra hor apustua.

 

Bizi dugun krisi egoeraren aurrean galdera asko sortzen zaizkigu: Zerk eta nortzuk eragin dute krisia? Zeintzuk neurri exijitu behar ditu langileriak? Nahiz eta hondamendi ekonomiko eta soziala nabaria izan, kapitalismoaren bersortzeaz hitz egiten dute, baina, ez gaude eredu ekonomiko eta sozial alternatibo baten apustua egiteko aukeraren aurrean?

IPAR·HEGOA Fundaziotik MICHAEL HUDSON, nazioarte mailako ospea duen ekonomilari estatubatuarra, gonbidatu dute Euskal Herrira etor dadin eta galdera hauei eta beste hainbati erantzunak bilatzen eta egungo egoera ekonomiko eta soziala eta etorkizuna aztertzen lagundu diezagun. 

Martxoaren 31n hitzaldia antolatu dute Ipar-Hegoako lagunek Sarrikoko Ekonomia eta Enpresa Zientzien Fakultatean (Bilbon), arratsaldeko 18:00etan.

Aukera paregabea daukagu datorren asteartean...

Informazio gehiago: GAINDEGIAko webgunean topatu dezakezue.