Heterodoxia, ekonomiaz haratago

Lehen gezurra: Gobernu gastuak mugatzen ditu bere zergapetze- edo mailegu-ahalmenak

Kontua da gobernu gastatzea ez duela inongo diru sarrerak murrizten: ez dago inolako ‘solbentzia edo kaudimen arriskurik’. Gobernuak beti edozein ordainketa eta ordainketa guztiak egin ditzake bere monetan, defizitaren tamaina edozein delarik, edo zenbat zerga bereganatzen duen[1].

Nola zergapetzen du gobernu federalak? Demagun zure zergak ordaintzen dituzula txeke baten bidez. AEBetako Gobernuak zure txekea bereganatu, gorde eta ‘konpentsatzen’ duenean, gobernuak egiten duen bakarra zure egiaztatze-kontuan zenbakia ‘beherantz’ aldatzea, zure txekearen kopurua zure banku-balantzetik kentzen baitute. Bereganatzen ote du ezer errealik Gobernuak beste bati emateko? Ez, ez dago inolako urrezko txanponik gastatzeko. Ez dago inolako txanponik Fed-en uzteko. Banku-kontuetako zenbakien aldaketa da -ez dago ezer ‘inora’ joateko-.

Demagun zure zergak eskudirutan ordaintzen dituzula. Lehendabizi, zure dirua bulegoko zerbitzuan diharduen pertsonari, ordainketa gisa, luzatzen diozu. Gero, berak dirua zenbatzen du, eta zuri ordainagiri bat ematen dizu. Geroago, berak zure eskudirua birrintzeko makina batean botatzen du. Dirua deuseztatuta dago. Ez dago eskudiru horren erabilera gehiagorik. Autobus baten ticketa bezalaxe. Hortaz, baldin eta Gobernuak zure eskudirua, behin bereganatu eta gero, botatzen badu, nola ordain dezake eskudiru horrek gobernu-gasturako? Ez du ezer ordaintzen.

Hortaz, ez dauka inongo zentzurik pentsatzea Gobernuak dirua bereganatu behar duela gastatu ahal izateko. Inongo kasutan gobernuak ez du ezer bereganatzen, geroago erabili ahal izateko. Beraz, baldin eta gobernuak, zergapetzen duenean, ez badu ezer bereganatzen, nola eta zer gastatzen du gobernuak?

Demagun itxaroten ari zarela Gizarte Segurantzatik 2.000 dolar jasotzeko zeure banku-kontuan, non 3.000 dolar dauzkazun. Konputagailuko pantailan zeure kontua ikusten ari bazara, konturatuko zara nola Gobernuak gastatzen duen gastatzeko ezer eduki gabe. Bat-batean zure kontu-adierazpena, 3.000 dolarreko izan dena, orain 5.000 dolarrekoa da. Zer egin du Gobernuak zuri 2.000 dolar horiek emateko? Soilik zure banku-kontuan zenbakia aldatu du, 3.000tik 5.000ra. Ez du hartu ezelako urrezko txanponik eta zure konputagailuan sartu. Egin duen bakarra izan da zure banku-kontuan zenbaki bat aldatzea, datu-sarrerak bere kalkulu-orrian eginez, zeina banku-sistemako beste kalkulu-orriekin loturik dagoen. Gobernu-gastatze osoa bere kalkulu-orriko datuak sartuz egiten da.

Fed-ek dirua ematen du (gastatu eta mailegatu) soilik banku-kontuetan zenbakiak aldatuz. Ez da behar ‘zergak’ jasotzea (edo maileguz hartzea) kalkulu-orriko sarrera bat egiteko, zeina ‘gobernu-gastua’ deitzen dugun.

Horrek ez du esan nahi, hala ere, Gobernuak nahi duen guztia gastatu dezakeenik inolako ondoriorik gabe. Gain-gastuak prezioak goratu ditzake eta inflazioa puztu.

Bigarren gezurra: Gobernu defizitekin, gure zor-zama geure seme-alabei uzten diegu

Maila kolektiboan ez da posible horrelako zamarik. Zorra ala ez, gure ondorengoek kontsumituko dute beraiek ekoitz dezaketena.

AEBetako gobernuak ‘diru mailegatze’ delakoa hartzen duenean, egiten duena hauxe da: Fed-eko egiaztatze-kontuetako fondoak Fed-eko aurrezki-kontuetara (Altxor Publikoko tituluak) mugitu. Izan ere, oraingo 13 x 10¹² dolarreko zor nazionala Fed-en dauden aurrezki-kontuetako akzio-jabetza osoa besterik ez da.

Zer gertatzen da Altxor Publikoko tituluak ordaindu behar direnean, epe-mugan? Fed-ek soilik dolar balantzeak aldatzen ditu Fed-eko aurrezki-kontuetatik (Altxor Publikoko tituluak) Fed-eko egiaztatze-kontu egokietara (erreserba-kontuak). Ez dago ezer berririk. Horren sinplea da. Ez dago inolako arazorik hori egiteko.

Zor nazionala ordaintzeko, Gobernuak bi sarrera aldatzen ditu bere kalkulu-orrian: sektore pribatuak zenbat titulu daukan adierazten duen zenbakia aldatzen da eta Fed-eko erreserba-kontuetan zenbat AEBetako dolar gordeta egon diren adierazten duen zenbakia ere aldatzen da. Ezer ez gehiagorik. Zorra ordainduta dago. Hartzekodun guztiek beren dirua atzera daukate.

Hirugarren gezurra: Gobernuko aurrekontu-defizitek aurrezkiak kentzen dituzte.

Benetan gertatzen dena hauxe da, gobernu aurrekontua aurrezkiei gehitzen zaie.

AEBetako edozein gobernu defizitek gainontzekoen (negozioak eta etxekoak, egoiliarrak eta ez-egoiliarra –‘ez-gobernuko’ sektorea deitzen dena-) akzioen (AEBetako finantza-aktiboak) gehitzea berdintzen dute. Gobernu-defizitek gainontzekoen ‘aurrezki monetarioen’ gehitzea berdintzen dute, azken zentimoraino. Are sinpleago: gobernu defizitak gainontzekoen aurrezkiei gehitzen zaizkie (azken zentimoraino). Horixe kontabilitateari dagokion factum bat da. Ez dago inolako eztabaidarik horretaz. Kasurako, joan den urteko Gobernuaren defizita 1000 milioi dolarrekoa baldin bazen, horrek esan nahi du ezen gainontzekoen finantza-aktiboen aurrezkien gehitze netoa 1000 milioi dolarrekoa izan zela, zehazki. Horixe da ekonomia ikasketan lehen kurtsoan irakasten dena, kontabilitatezko identitate bat da. Hala ere, gaizki ulertzen da, erabat.

Ikus dezagun nola defizitak aurrezkiei gehitzen zaizkie, eta ez dutela aurrezkiak bahetu: (a) Gobernuak 100.000 milioi dolar saltzen ditu Altxor Publikoko tituluetan. Tituluak enkantean saltzen dira. (b) Titulu horien erosleek ordaintzen dutenean, AEBetako Fed-eko egiaztatze-kontua 100.000 milioi dolarretan murriztuta daude, ordainketa egiteko. Fed-eko egiaztatze-kontuetako dirua Altxor Publikoko titulu berriekin aldatzen dira, zeintzuk aurrezki-kontuak baitira Fed-en. Puntu honetan, ez-gobernuko aurrezkiak aldaturik gabe daude. Erosleek beren Altxor Publikoko titulu berriak aurrezki gisa dauzkate orain, eta ez beren egiaztatze-kontuetan zegoen dirua Altxor Publikoko tituluak erosi baino lehen. (c) Orain Altxor Publikoak 100.000 milioi dolar gastatzen ditu Altxor Publikoko titulu berriko 100.000 milioi dolarreko salmenta eta gero, Gobernuak bere dirua gastatzen dituen ohiko zereginetan. (d) Altxor Publikoaren gastu hori 100.000 milioi gehitzen zaizkio norbaiten egiaztatze-kontuei. (e) Ez-gobernuzko sektoreak orain bere egiaztatze-kontuko 100.000 milioi eta Altxor Publikoko titulu berriko 100.000 milioi dauzka.

Horrenbestez, 100.000 milioi dolarreko defizit-gastuak zuzenean ez-gobernuko aurrezkiei gehitzen dizkie aurrezkiko 100.000 bilioi dolar (Altxor Publikoko titulu berrien eran).

Krisian gaude. Hona hemen bi lantxo egoera berri horren inguruan: krisi ekonomikoa[1] eta krisi ekonomikoaz haratago[2].

Eta Euskal Herrian? Zer gertatzen da gure herrian? Zertan datza gure eginkizuna?

Politikan gero eta argiago dago independentziaren nahia, eta gero eta jende gehiagok aldarrikatzen du irtenbide hori. Bejondeigula! Azkenean mezua garbia da.

Eta ekonomian? Ekonomia errealean eta finantza-ekonomian? Ba ote daukagu ezer esatekorik? Zer?

Barnera begira hainbat azterketa eta proposamen egin ditugu, FIRE sektoreari aurre egiteko[3].

Baita  kanpora begira ere, Eurolandiaren barruan. Horretarako, aspaldiko Hyman Minsky-ren analisiak Randall Wray-k hobetu ditu, hala maila globalean nola Eurolandia mailan[4].

Eurolandiatik at, kanpora begira, Michael Hudson-en Global Fracture. The New International Economic Order liburuarekin hasita, finantza-sistema multipolarraz arituko gara hurrengo liburuan[5]. Finantza-sistema multipolarrik ez egotea baita krisiaren funtsezko erroetako bat.

Finantza-sistema multipolar berria analizatzeko eta horren inguruan proposamenak egiteko, datozen lanetan honako gai hauek ukituko ditugu:

(a)Errusiako bide berriak:

Errusiaren porrotaren azalpena[6] ezagutu dugu. Hori dela eta, Medveded Errusiako presidenteak, San Petersburg-en (2009.06.05ean) gauzaturiko nazioarteko forum ekonomikoan, Txinari, Errusiari eta Indiari munduko ordena multipolarra praktikan eraikitzeko dei egin zien[7].

Azkenean, Yekateringburg-eko bilera[8] gauzatu zen. Yekareringburg-en bildu ziren herrialdeek[9] ez dute nahi dolar (‘paper’) gehiago jaso.

(b)Txinako aldaketak:

Finantza-kapitalismoa da nagusi nonahi gaur egun. Txina, aldiz, salbuespen bat da[10].

(c)Venezuelako proposamen interesgarriak:

Oso interesgarria den mugimendu berri bat azaldu da Venezuelan[11]. Badirudi Nazioarteko Moneta Fondotik kanpo aritzen hasiko dela, eta parte hartzeko hainbat estatu prest daudela[12], Venezuelaren ezaugarri berriak kontuan hartuz[13].

Hori guztia dugu aztergai gaur egungo mundu ekonomikoa eta finantzarioa ulertzeko eta proposamen berriak plazaratu ahal izateko. Tartean autodeterminazioa[14] ere ukituko dugu.

,

Europar banku zentrala eta Europar Batasuneko estatu desberdinetako presidenteak gastu publikoa murriztea eskatzen eta aldarrikatzen ari dira etengabe. Nonahi, baita Europan ere, ekonomia ‘errealaren’ kontrako finantzaren gerla bat ikusten ari gara. Gaur egungo aurrekontu orekatuaren aldarrikapenak, praktikan, aurrekontu defizitak ez edukitzea esan nahi du -Keynesen ustez, ekonomia suspertzeko behar ziren defizitak, hain zuzen ere-. Jaitsiera ekonomiko batean, aurrekontu orekatu batek sektore pribatuan  murrizketa bat esan nahi du[1].

Joan den ekainean, Munduko Bankuak Austeritate doktrina berria berraipatu zuen: aberastasunerako bidea austeritatearen bidez (sic). Greziako krisiarekin, aberatsak zergapetu barik, langileak zergapetu behar direla behin eta berriz irakurri dugu. Izan ere, ekonomiak ‘egonkortzeko’ aurrekontu orekatu baten bidez, lan-indarra pobretu behar da, alokairuak jaitsiz, gastu publikoak txikituz, heziketa eta osasun publikoetan eta oinarrizko azpiegituretan ez inbertituz. 

Horixe da eguneroko menua. Horren azpian dagoen sasi-teoriak honela dio: aurrekontu defizitek mailegu gehiago esan nahi du, zeinak interes-tasak altxarazten dituen. Uste da interes baxuek herrialdeak lagun ditzakete, baldin eta mailegatzea kapital produktiboaren eraketan erabiliko balitz. Baina hori ez da gaur egun finantza-merkatuetan gertatzen dena: interes-tasa baxuek soilik merkeago eta errazago egiten dute espekulatzaileen kapital-irabazi gehiago lortzea, ekonomia bera zor handiagora eta sakonagora eramanez. Eta zor handiago hori baten batek ordaindu behar du.

Gainera horrek islatzen du funtsezko ignorantzia, alegia, interes-tasek nola funtzionatzen duten ez jakitea. Egun banku zentralek interes-tasak determinatzen dituzte kredituak sortzean. Europar Batasuneko banku zentralaren arabera, estatu ezberdinetako banku zentralek ezin dute hori egin. Europako gobernuek behartuta daude merkataritza bankuetatik maileguak hartzera.

Ideia argi dago: finantza-krisi artifizial bat sortzea da helburu, geroago segurtasun sozialetan eta pentsioetan ‘greziar estiloko’ murrizketak aplikatzeko, ekonomia bera ‘salbatzearren’. Horixe da gaur egungo politika neoliberala. Estrategia zoro horrek Europa apurtuko luke, ala Europar Batasunak Baltiko estatuek duten pobrezia-mailara eraman. Horren aurka, zenbait ahots altxatu dira: izan ere, jende askoren ustez, Grezian gertatzen ari dena ez da soilik herrialde baten krisia, Europako Batasunerako eta eurorako funtsezko arazoa baizik. Batzuen aburuz, Europako Batasunak mugitu behar du Europako Estatu Batuen antzeko erakunde batera, ala eurotik Grezia bota. Kasu, J. Stiglish Nobel saridunak[2] dioenez,  Robert Mundell Nobel saridunak aspaldian moneta bakar batek funtzionatzeko behar zituen baldintzak plazaratu zituen. Europak ez zituen bete baldintza horiek, eta oraindik ez ditu bete.  Stiglish-en ustez, Europako herrialde txikiek beren aurrekontu defizitak gutxitu behar dituzte. Hipotesi gisa, bi proposamen aurkezten ditu: (a) Alemania euro-gunetik ateratzea edo euro-gunetan bitan banatzea, ala (b) behar diren erreforma instituzionalak gauzatzea, batez ere maila  fiskalean, zeina euroa martxan jarri zenean egin behar baitzen.

Mezuak ezagunegiak dira jadanik: ‘Oparotasunak austeritatea behar du’, ‘Banku zentral independentea da demokraziaren ikurra,’ ‘Gobernuak familiak bezalakoak dira: hauek aurrekontu defizita orekatu behar dute.’ Horixe da gerla fiskalaren eta finantzarioaren erretolika berria.

Kontua da ez dagoela nahikoa superabit ekonomiko eskuragarririk finantza-sektoreari berak egindako mailegu txarrak ordaintzeko, baldin eta pentsioak eta segurantza soziala ordaintzen badira. Orduan, baten batek  amore eman behar du. Krisi fiskala adineko populazioaren demografiaren hazkundean jarri nahi izan da arazoa, ez esponentzialki hazten den zor globalean, zaborrezko maileguetan eta gobernuen diru-laguntzen bidez zuritzen diren finantza-iruzurretan. Ekonomiaren mailegu txarrak baten batek bereganatu behar ditu – eta bankariek nahi dute ‘ekonomiak’ galerak bereganatu ditzan, finantza-sistema salbatzearren. Finantza-sektorearen ikuspuntutik, ekonomia kudeatu behar da banku-likidezia preserbatzeko, ez finantza-sistema ekonomiaren zerbitzuan egoteko.

Hortaz, zorra ordaintzeko, gobernuaren gastu sozialak, arlo guztietan (banku-diru laguntzak eta finantza-laguntzak izan ezik) moztu behar dira. Mitoa hauxe da: zorra ordaindu daiteke, bankuak berriz ere mailegatu ahal izateko, hots, ekonomia zamatu are zor handiagoarekin, zor-deflazio handiagoa sortuz.

Gobernuaren plangintza demokratikoa -ekonomia mistoaren giltza, berau- alboratu izan da, eta banku zentral independenteen esku utzi da plangintza garrantzitsu hori. Gainera, azken horiek merkataritza-bankuen lobistak dira, zeintzuek beren produktua saltzen duten: zorra.

Finantza-erakundeen arazoa ondokoa da: nola lortuko duten jendeak zorrak ordaintzea, zorrak ordaintzeko ahalmenik gabeko ingurunean. Hartzekodunak ordainduak izango dira ekonomiaren bizkarrean. Egon daitekeen superabit ekonomikoa haientzat izango da, ez kapital inbertsiorako, enplegurako edo/eta gastu publiko eta sozialerako. Gobernuek dirutza behar dute bankuei diru laguntzak emateko, beraien mailegu txarrak zuritzearren. Baina ezin dute mailegu gehiago luzatu zorraren estutzeagatik. Hortaz, zor txarren galerak lan-indarrari eta enpresei pasatu behar zaizkie.

Sasi-argudioa hauxe da: gobernuen diru-laguntzek bankuei ahalbidetuko diete berriz ere maileguak luzatzea, Burbuila Ekonomiaren Ponzi mailegu-hartzea berriz puzteko. Baina ez dago biderik burbuila berriz martxan jartzeko, ezin baita mailegu gehiago jasan: aktibo prezioak ekitate negatiboan[3] erori dira eta  zor-deflazioak merkatuak  eta korporazio-mozkinak murriztu ditu.

Hudson-ek dioenez[4], ekonomia osoa murrizteaz gain, helburu nagusia hauxe da: azken bi mendeetan mendebaldeko zibilizazioak lorturikoa, hots, ongizate sozialeko egoera erabat suntsitzea. Baldin eta finantza-sektorea erreskatatu nahi bada, segurtasun sozialean, heziketan, osasungintzan eta beste gastu publiko eta sozial batzuetan moztuz, merezi ote du horrelako triskantza egitea?

Jakitun ote gara egoera berriaz?

Aurrekontuak oso garrantzitsuak dira, eta berorien kudeaketak markatzen du gobernuaren (gastu publikoaren) norabidea, baita gastu pribatuarenena ere. Orain dela gutxi AEBetako Kongresuko Aurrekontu Bulegoko zuzendari Doug Elmendorf-ek 13 urteko gazte bati eskutitz ireki eta interesgarri bat idatzi dio[1].

Aro berri honetan, non austeritatea (sic) eta gastu publikoen murrizketak dira oso ozen aldarrikatzen diren ia puntu bakarrak, erabat onuragarria da gazte baten kezkak argitu nahi izatea. Baina idatzitako mezua ez da batere egokia. Izan ere,  R. Wray eta Y. Nersisyan ekonomialariek diotenez[2],  Elmendorf horrek ez du ulertzen aurrekontu federalak nola funtzionatzen duen. Badirudi uste duela AEBetako ekonomia oraindik urre estandarrean aritzen dela. Bi ekonomialarien iritziz, eskutitz hori idatzi zitekeen 1931ko eskolan aritzen zen 13 urteko mutiko edo neskato bati. Are gehiago,  ez dago ezer baliagarririk eskutitz horretan, gaur egungo AEBetako gobernu-finantza ulertu ahal izateko, hots, Bretton Woods-eko aroan, non truke-tasa flotatzailea den eta moneta subiranoa den. Hortaz, Wray-k eta Nersisyan-ek eskutitza zuzendu dute eta eskolan aritzen diren gaztetxoei eta Elmendorf zuzendariari berari ere luzatu diete.

Eskutitza galderetan eta erantzunetan dago eratuta. Nik neuk Ekonomiaren ABCa izendatuko nuke eskutitz horren edukia. Hona hemen, segituan, idazkiaren laburpena. (Elmendorf-en jatorrizko eskutitza goian aipaturiko web gunean ikus daiteke.)

(1)    Zeintzuk dira egungo aurrekontu federalaren defiziten lehen kausak?

Gobernuaren aurrekontua gobernuaren gastuen eta sarreren (gehienbat zergen) arteko kontabilitate dokumentu bat da. Gastuak errentak baino handiagoak direnean, aurrekontua defizitean dago. Hein handi batean, gobernuaren aurrekontu-balantza ez-aukerakoa da eta soilik gainontzeko ekonomian dagoena islatzen du. Atzeraldi batean sektore pribatuaren gastuak jaitsi egiten dira eta langabezia handitu. Sektore pribatuak gutxiago gastatzen duen heinean, gobernuak automatikoki gehiago gastatzen du –bereziki langabeziaren diru-laguntzan eta beste sorospen sozial batzuetan. Baina garrantzitsuena dena hauxe da: jarduera ekonomikoa jaisten den arabera, zerga-sarrerak  jaisten dira. Zerga sarreren jaitsierek, gastu sozialen handitzearekin – egonkortzaile automatikoak deitzen direnak- sarreren eta gastuen arteko tarte bat sortzen dute aurrekontu defizita erakarriz. Susperraldi ekonomikoak automatikoki murrizten du gobernuaren defizita. Hazkundea sendoa balitz, alegia, gobernu-soberakina sortzeko modukoa, horrek esan nahiko zukeen  ez-gobernuko sektorea defizitean murgilduko zatekeela. Kontabilitatezko identitatea dela kausa, gobernuaren balantza gehi ez-gobernuko sektorearen balantza zero da. Beste era batera esanda, gaur egungo gobernuaren defizitak ez-gobernuko sektorearen soberakina (finantza-aurrezkia deitua) berdintzen du.

(2)    Nola eragiten dioten aurrekontu defizitek 18 urte baino gazteago den jendeari?

Gobernu Federala (Banku Zentrala eta Altxor Publikoa) AEBetako dolarren monopolio-inprimatzailea da.  Erabiltzen ditugun dolar guztiak gobernu federaletik datoz. Horrek esan nahi du gobernuak dolarrak sortzen dituela nahierara, gastatzeko behar dituen bakoitzean. Gobernuak bere moneta jaulkitzeko ahalmena zentzuzko modu  batean erabiltzen duenean, sektore pribaturako onuragarriak diren gauza asko lor ditzake. Egun langabezian dagoen jendea kontratatu dezake zubiak eta autobideak eraikitzeko, kaleak konpontzeko, jende zaharrak zaintzeko eta abar. Osasun zerbitzuak behar dituen jendeari zerbitzua hornitu diezaioke. Heziketa nahi dutenei heziketa hornitu diezaieke. Aurrekontu federalen defizitek soberakina sortzen dute ez-gobernuko sektorerako, eta aurrekontu federalaren zorra finantza aktibo bat da eta finantza-aberastasun netoa ez-gobernuko sektorerako. Hortaz, gaur egun aurrekontu defizitek  irabazkin  gehiago, bide  gehiago, eskola eta ospitale gehiago (aktibo ukigarriak), populazio osasuntsuago eta eskolatuago esan nahi dute eta sektore pribatuak beste modu batez eduki zezakeena baino finantza-aktibo gehiago lortzea.

Egun gazte jendea lanpostuen eta etorkizuneko bizitza-kalitate hobearen bila dabil. Gobernuak rol garrantzitsu bat dauka emaitza horiek ziurtatzeko. Berez, gobernu-defizita ez da ez ona ez txarra.  Garrantzitsua dena ondorioa da: aurrekontu defizita oso txikia baldin bada (gastuak oso baxuak dira eta/edo zergak oso altuak), orduan ekonomiak daukan ahalmenean baino maila gutxiagoan jarduten du eta oso astiro hazten da; alderantziz,  aurrekontu-defizita oso handia bada, orduan inflazioa azal daiteke, gobernuak erabilera pribatutik baliabide gehiegi hartzen duen heinean eta prezioak eta alokairuak  altxatuak dira. Neurri egokiko defizit batek ekonomiari berorren baliabideen enplegu osoan jarduteko ahalbidetzen dio.

(3)    Zer ari da egiten AEBetako gobernuak aurrekontu defizitak gutxitzeko?

Defizit murrizketaren xehea ez da helburu egoki bat gobernu federalerako. Alderantziz, aurrekontuak helburu publikoa (heziketa hobea, azpiegiturak, osasungintza) lortzeko erreminta izan beharko luke. Makro mailan, gobernuak defizitak murrizten baditu, ez-gobernuko sektoreak errenta gutxiago eta aurrezki gutxiago izango ditu. Obama presidenteak sorturiko National Commission on Fiscal Responsibility and Reform izeneko batzordea oker dabil zeren aurrekontu defizita murrizten ahalegintzen ari baita azpi-erabilitako eta azpi-usaturiko baliabide masiboko denboran. Batzordeko kideek ez dute ulertzen sistema monetario modernoak nola funtzionatzen duen, eta haien aholkuei kasu egingo bagenie, segur aski beheraldi bikoitza kausatuko genuke,  ekonomia berriz ere atzeraldi sakonean erortzen den heinean. Gainera haien defizit-murrizte proposamenek ia seguru ez lituzkete defizitak murriztuko inongo kasutan, zeren ekonomia motel batek orekatzaile automatikoak sortarazten baititu –zerga sarrerak eroriko lirateke eta gastu soziala handituko.

(4)    Zer egin dezake jendeak, eta batez ere eskoletako neskato-mutikoek, aurrekontu defizitak murrizteko?

Berriz, aurrekontu defizita murriztea ez da gobernurako zentzuzko helburua, ezta jendearentzako ere. Gazte batek egin dezakeen gauzarik onena asko ikastea da, eskolan ongi aritzea, bere burua prestatzea bizitza luze, osasuntsu eta emankorrerako. Gobernuak egin dezakeen gauzarik hoberena gazte jendeari laguntzea da gazteen helburu horiek lortzeko. Osasuna, heziketa, eta ongizate sozialaren gastua (Gizarte Segurantza barne) gobernuaren gastuaren parte handia direnez, aurrekontu defizita murrizten ahalegintzen direnek gehienetan aipatutakoak mozten dituzte lehendabizi. Horrek ez du soilik gaur egungo kezka suposatuko; horrez gain, etorriko diren belaunaldientzako epe luzeko eragin txarrak izango ditu. Heziketan moztu gabe, gobernu federalak bere babesa handitu beharko lioke eskoletan dagoen jendeari.

(5)    Aurrekontu federalaren defizitei buruz, baldin eta nire eskolara giltza-mezu bat eramango banu, zein izango litzateke?

Ez entzun Washintong-etik aurrekontu-defiziten ondorio txarrei buruz datozen txorikeriei. Gobernu federalari ezin zaio dirua bukatu, zeren bera baita gure moneta jaulkitzen duena. Ordainketa guztiak gauzatu ditzake, epe egokian datozen heinean. Ez du inoiz porrot egingo bere monetan. Ahalegindu daiteke beharrezko eskalan gastatzeko, atzeraldi hau bukatzearren eta ekonomia hazkunde sendoan martxan jartzearren. Eginahalak egin ditzake behar diren beste enplegu sortzeko, lan egin nahi duenak ekonomiari ekarpen positiboa egitearren. Saiatu daiteke gure natur ingurugirorako programak sustatzeko, bera babestearren eta indarberritzearren. Eta, gazteei begira, gehiago gasta dezake eta gastatu behar du gure eskolak babesteko.

Nire aldetik hauxe gehituko nuke: ezer moztekotan, armagintzan isurtzen den dirutzan badago zer moztu.  Izan ere, Wray-k dioenez[3]orain defizita,  ekonomia martxan jartzeko, eta gero behar izango den austeritatea.

Argi dagoenez, amerikar ekonomialarien mezu hau zabaldu beharra dago gaurko iluntasun ekonomikoan eta teorikoan:  hasi eskoletan, segi institutuetan eta noski!, unibertsitateetan, …edozein gobernu motatan bukatzeko.  Gainera, mezua edonon aplika daiteke: hala mezu globala nola mezu konkretuak. Gurean, aldaketa gutxi batzuekin: AEBak barik, Europar Batasuna; Washington gabe, Brusela, Madril eta Paris eta beti burua erabiliz.

Ea mezua iristen den Euskal Herri osoko bazter guztietara!  Batez ere, euskaldun neskato eta mutikoengana. Etorkizuna, hots, euskal errepublika independentea, haien esku egongo da eta.

Hona hemen zenbait iritzi, tesi moduan azalduz:

(1)    Ekonomia aldatu da, erabat. Gaur egun, FIRE sektorea da nagusi.

(2)    Finantza krisiaren modeloak ez dauka zer ikusirik ohiko ziklo ekonomikoekin.

(3)    Neoliberalismo berriak ekonomialari klasikoen irakaspenak suntsitu nahi ditu.

(4)    Funtsean arazo teorikoa dago:  dirua eta kreditua; aurrezkiak eta zorra; kredituak eta inbertsioa…

(5)    Gaur egungo krisia zor-krisia da, ez kreditu-krisia.

(6)    Bankugintzaren zeregina kredituaren kalitate-teoriaren inguruan murgildu behar da.

(7)    Finantza-arazoa eta arazo fiskala erabat loturik daude.

(8)    Krisitik ateratzeko badaude zenbait proposamen: aspaldiko Hyman Minsky-ren analisiak Randall Wray-k hobetu ditu, hala maila globalean nola Eurolandia mailan.

(9)    Grezian gertatzen ari dena esperimentu gogor bat da, beste hainbat herrialdetara ‘esportatzeko’ asmoarekin.

(10) Euskal Herrian asko dago egiteko.

Tesi guzti horietaz jabetzeko,  web gune honetan bertan, sarrera desberdinetan,  badauka irakurleak non irakurri, baita lantxo honetan ere: http://www.nabarralde.com/es/nabarmena/4804-krisi-ekonomikoa.

Euskal Herria Eurolandian dago kokatuta. Hortaz, Eurolandian gertatzen denak gure Euskal Herrian badauka eragina. Eta arazoak azaltzen direnean, kasu oraingo krisia, hemen areagotzen dira hala Iparraldean nola Hegoaldean. Alde batetik, estatu bat ez garelako, eta bestetik ez ditugulako geure esku krisiari aurre egin dakizkiokeen tresnak.

Gauza askotxo daukagu egiteko euskaldunok. Lehendabizi, politika mailan, argi, garbi eta ozenki esan behar dugu estatu independente bat behar dugula, Europar Batasun berrian kokatuko den errepublika independente bat.

Eta ekonomiaz, eta subiranotasun ekonomikoaz, ba ote daukagu ezer egitekorik? Estrategia argi izan behar dugu. Horretarako, hona puntu zehatz batzuk:

(1)     Diruaren estatu-teoriaren arabera, diruari estatuak (hots, gobernuak) ematen dio balioa; eta horretarako diru hori zerga ordaintzeko onartua izan behar da. Diruaren balioa zergapetzeari berari dagokio. Hortaz, zor arazoa ez da ebatziko harik eta arazo fiskala konpondu arte, hots, zerga sistema berri eta egoki bat martxan jarri arte.

(2)     Finantza-arazoa eta arazo fiskala erabat lotuta daude. Beraz, zor osoaren arazoa, azken finean, arlo politikoan ebatziko da, zerga progresiboak martxan jarriz, bazka librea zergapetuz, gobernuak bere eginkizunari eutsiz (zergapetzeko eta dirua jaulkitzeko), eta lan-indarra eta kapital industriala zergapetzetik askatuz.

Jadanik oso nabaria denez, egunero zorrak ‘barkatu’ egiten dira. Gobernu askok hainbat bankuri opariak (diru-laguntzak) luzatu dizkiete bankuek luzaturiko zabor-kredituak zuritzeko. (Opari hori ez diete egin langileei, ezta kapital industrialari edo eta, hipotekak direla eta, zorpean dagoen hiritar gehiengoari ere).

Goazen harira. Nola kudeatu dezake herrialde batek finantza-arlo garbi bat, gaur egungo aurreztaileen nahiak eta helburuak kontuan izanda? Zorrik gabeko ekonomia bat aurrezkirik gabeko ekonomia da, talde baten zorra beste talde baten aurrezkia baita. Zor batzuk desegiteak aurrezki batzuk deuseztatzea esan nahi du. Hori ez da batere erraza izango.

Hona hemen, dena den, zenbait irizpide argi: (1) zorraren deuseztapena koordinatu behar da jabego publikoarekin, finantza-politika eta politika fiskala sinbiotikoak baitira; (2) bankugintza lerro produktiboetara zuzendu behar da; eta, (3) helburu nagusia ekonomia bera ‘des-finantzialtzea’ izan behar da.

Zorraren arazoa konpontzeko, zerga sistema berregituratu behar da, aktibo-prezioko inflazioarekin lotuta dagoen bazka librea zergapetzeko. Hortaz, etorkizun hurbilean arazo fiskala arazo politiko nagusi bihurtuko da.

Demagun, estrategia egokian aritzeko eta soilik ariketa gisa (eta progre, sasi abertzale, sasi ezkertiar eta gainontzeko jendilaje guztien gainetik), jadanik euskaldunok badugula euskal estatu independentea, Euskal Banku Zentrala eta guzti, moneta euroa delarik.

Zeintzuk izango lirateke Euskal Errepublika independente horren eginkizun nagusiak? Hona hemen zantzu batzuk^[1]:

(i)          Europar  Banku Zentralari guri dagokigun zorra saltzea, Europan gaudelako eta bertan egongo garelako.

(ii)        Diru-laguntzari buruz, Randall Wray-k proposatzen duenaren arabera^[2], Europatik guri dagokigun emergentziako planaren diru zatia bereganatzea eta berori ongi kudeatzea. Horretarako, bankuen jarduera soziala aplikatuko litzateke^[3].

(iii)       Euro-gunea oso garrantzitsua delako, beste europar estatuekin batera, euro-gune hori  beste modu batez eratzea, birformulatzea, autoritate fiskal sendo eta egoki baten inguruan^[4].

Euskal Herria independentea da helburu, baina ez edozein modutan eratua. Diruaren estatu-teorian aritzen diren ekonomialari askotxok argi esan digute nolako eraketa izan behar duen estatu batek (edozein estatuk) langabeziari eta zerga sistema egoki, apropos eta aurrerakoi bati erantzuna emateko.

Ikas dezagun eta  jar ditzagun martxan neurririk hoberenak gure herri txiki honetan, beste hainbat europar herrialderekin batera, Europar Batasun berri bat lortzeko asmoz.

Goldman Sachs finantza-erakundeak tresna finantzarioak sortu zituen zenbait europar gobernuren zorra ezkutatzeko, eta Grezia euro-guneko lehen biktima izan da[1]. Baina zer egin dezake Grezia bezalako herrialde txiki batek Wall Streeteko finantza-erakundeen aurrean?

Randall Wray ekonomialariaren ustez[2], estrategiarik hoberena euro-kideak diren guztien ikerketa koordinatua izango litzateke, finantza-erakundeek europar lurrean egindako finantza manipulazioak jakiteko. Goldman-ek eta beste erakunde batzuek, baita europar banku zenbaitek ere, praktika horretan parte hartu dute. Kontua ez da Europar Batasuna kuestionatzea. Aipaturiko finantza erakundeak ahalegintzen ari dira Grezia erasotzen. Uzten bazaie hori gauzatzea, Portugal, Italia eta espainiar estatua izan daitezke hurrengoak. Zorrak ezkutatzetik at, beste zenbait ahaleginetan aritu dira: ordaintzen ez denaren gainean apustuak  egiten, kreditua betetzen ez deneko prezioak altxarazten,    kredituen jaitsierak induzituz, eta beraz finantza kostuak altxarazten.

Wray-ren arabera, euro-guneko inongo herrialdek, ezta Alemaniak ere, ezin jasan dezake horrelako erasorik. Hori dela eta, Wray-k ‘gerla’ hitza erabiltzen du dagoen gatazka izendatzeko. Inongo herrialde ezin daiteke ezer egin gabe egon eta finantza erakundeek herrialdeari eraso diezaioten utzi. Greziak ez badu lortzen euro-guneko beste herrialdeen babesa, aldebakarreko eran bere lurraldean aritzen diren erakunde finantzarioei gerla deklaratu behar die, bere ekonomia suntsitzen ahalegintzen diren erakundeei.Saturday, March 13, 2010

Arazoa da Wall Streeteko erakunde erraldoiak daudela lanean zorra ezkutatzen ahalegintzen eta jendea engainatzen, baita gainontzeko Eurolandian ere. Wray-ek errepikatzen duenez, euro-guneko inongo herrialderik ez dago salbu. Goldman-en ohiko praktika da beraren bezeroen aurka apustuak egitea. Ondorioz, Greziako Gobernuak austeritatea proposatzen du.

Baina austeritate-programak ez du ezer konponduko. Austeritateak hazkunderik eza esan nahi du, eta horrekin batera ondokoak: presio deflaziogilea, zerga-sarrerak murriztea eta aurrekontuaren defizita handitzea. (Greziako gaur  egungo BPGaren %40 jadanik dago zergarik gabe eta aurrerantzean gehiagora joango da isilpean zergak alboratzearren.)

Txina kenduta, mundu osoa dago atzeraldi handian, zeinak segur asko zenbait urte iraungo duen. Hortaz, Greziak ez dauka inolako aukerarik esportatzeko. Gainera, alokairuak jaisten ari dira Eurolandia osoan. Beraz, austeritateak ez du funtzionatuko. Hondoranzko lasterketa da, eta inork ez du irabaziko horrelako lasterketa.

Greziaren benetako arazoa euroaren eratzetik dator. Euroaren sortzean dago kontua. Batzuek Grezia Eurolandiatik ateratzea proposatu dute. Baina irteera hori, ezer izatekotan, azken erabakia izango litzateke, eta oso garestia. Wray-k dioenez, Grezia Europar Batasunetik ateratzen bada, bere zorra lehenetsi behar du, bere moneta propiora itzuliz. Epe laburrean oso mingarria izango da, baina estrategia zuzena izango litzateke baldin eta ez balego inolako aukerarik Eurolandian antolaketa fiskalak aldatzeko. Eta hortxe dago koska.

Ekonomialari eta politikari batzuen ustez, euro-guneko herrialdeek Grezia larrialditik atera behar dute, diru laguntza hornituz. Baina Grezia lehen biktima da. Eurolandiako herrialde sendoek Greziaren zorra beren gain har dezakete, baina gero Portugalen, geroago Italiaren eta beranduago espainiar estatuaren zorrak hartu beharko lituzkete beren gain. Hori ezinezkoa da, zeren hurrengo erasoa Alemaniaren eta Frantziaren kontra izango bailitzateke.

Beraz, zer egin daiteke? Hona Wray-ren proposamena: (i)Europar Banku Zentralak euro-guneko herrialde guztien zorra erosi behar du, merkatuen zorrak likidatzeko, arriskuen hedatzeak alboratzeko, eta gobernuek ordaintzen dituzten interesak jaisteko. (ii) Emergentziazko pizgarri fiskala hornitu behar du -Wray-ren ustez 10¹² euroko paketea- euro-guneko herrialde guztien artean banatua, per capita-ko oinarrian. Gero gobernu bakoitzak erabakiko du nola gastatu euro horiek. (iii) Azkenik, eta guztiz garrantzitsua, Eurolandiaren konfigurazioak aldatu beharko du Europako Parlamentuaren autoritate fiskala handitzeko, fondoak hornitzeko (Eurolandiako BPGaren %10/%15eraino iritsiz; gaur %1 baino gutxiagokoa da). Fondo horietako batzuk Bruselatik zuzendu behar dira, baina gehiena herrialde kideen artean banatu behar da.

Hori guztia lagungarria izango litzateke euro-guneko herrialdek jasaten duten arazorik handienari irtenbide emateko, baita Greziako benetako krisiaren kausari ere.

Euroaren eratzea akatsez beterik egon da hasiera-hasieratik. Izan ere, euro-kideek botere fiskal subiranoari uko egin zioten euroarekin bat egin zutenean. Kontu nagusi bakarra Europar Banku Zentrala martxan jartzea zen, eta moneta politika erdigunean uztea. Hori politika neoliberala besterik ez da –alegia, botere ekonomikoa autoritate ‘independente’ baten esku jartzea, zeinaren helburu bakarra inflazioari aurre egiteko baita-. Ez da egon inoiz autoritate fiskal konpentsatzaile bat, enplegu osoa eta hazkunde ekonomiko sendoa defendatzeko erantzulea izan zitekeen autoritate fiskala.

Herrialde kideek, beren aldetik, ezin dute hasierako hutsune hori bete, zeren merkatuek defizitak zigortuko baitituzte, orain Grezian gertatzen den modura. Garaia da agenda neoliberala baztertzeko, eta euro-guneko herrialdeen batasuna birformulatzea beste lerro batzuen bidez.