HiritArtea

Itsasoak eta hirigintzak baldintzatutako paisaia antropikoak gogoratuz gabiltzan ibilbide xehe honetan, ezinezkoa da askorentzat Euskal Herrian muga-espazio horien lekukotasunik sinbolikoena suposatzen duen Kontxako hegala alde batera ustea. Alday arkitektoak eraikitakoa da (1913 aldera) kostaldean hiriaren eta itsasoaren arteko mugak atontzeko eginkizunarekin. Eskala txikiko zenbait elementu esanguratsu halabeharrezkoak izaten dira limiteko espazio hauetan: farolak eta lanparak, orotariko apaingarriak, alegoriazko eskulturatxoak, erlojuak edota baranda edo eskudel famatua, XX. mende hasieran Vienako izpirituan murgildutako hirigintzaren eredugarri.

Itsasoari begiratzen dion arkitektura

Bestalde, Donostiako badiari hiriak eskaintzen dion aurpegian bertan kokatzen da nahiko izaera enblematikoa bereganatu duen Aizpuruaren eraikina, 1928koa. Inguruan duen zabalguneko beste eraikin eklektiko eta modernisten aurrean (Udaletxea kasurako), Club Nautikoak arkitektura arrazionalistaren parametroak ditu baina XX. mendearen lehen hereneko premisa arrazionalista ortodoxo haien purutasunetik aldenduta. Europatik zebiltzan korronteen eragina nolabait gurera erakarrita edo, ikono gisako erreferenteak garbiro ikus daitezke, eraikitzeko halako moda baten aurrean zeudela uste zuten arkitektoen obretan. Orotara, ongi integratzen da aldameneko pasabide eta moilarekin, pribilegiozko kokagune horretan muga-espazio hirukoitza ezarriz: Kortazarren zabalgunearekin, itsasoarekin eta hiri primitiboko portu zaharrarekin, Urgull mendiaren magalean gotorturiko Erdi Aroko hiriarekin. Urteen joan etorrian joera urbanoen garapenak hartzen dituen bideak nola edo hala elkarren parean jartzen dira puntu horretantxe.

1.- Aizpurua arkitektoa zenaren Club Nautikoa (Donostia).

Gros aldera baldin bagoaz, Moneoren Kursaal berriak zubiarekin eta hiri zabalgunearekin haustura suposatu beharrean dezente ondo lotzen ditu hiriarekin elkarguneak. Hondartzaren bestaldean kalerantz irekitzen den pieza arkitektonikoak lehenagoko eraikinekiko eskalak ez ditu guztiz apurtzen eta bertako denda eta komertzioek ibiltariarenganako nolabaiteko hurbilketa bermatzen dute (nahiz eta hau ere eztabaidagarria izan). Hondartzatik edo itsasotik begiratuta, aldiz, orduan agertzen dira kutxa erako bolumen konpaktuak, azken mendeko euskal eskulturaren tradizio estetikoa eskala arkitektonikoan berpiztuz.

2-4.- Kursaaleko eraikinaren ikuspegiak zubiaren bestaldetik, Groseko zabalgunetik eta hondartzatik (argazki muntaiak).

Basamortu bihurtu den metalezko oihan artifiziala

Ez da gauza bera gertatzen Bilboko Euskalduna Jauregiaren atariko espazioan. Zilar kolorezko basoan landaturiko zuhaitz eta abar elektrikoen artetik badirudi ez dela sekula inor pasatzen, nahiz eta Abandoibarrara joateko oinezkoentzat ia bide bakarra izan. Casilda Iturrizarren parkearekin konektatu gura izan dute baina horretarako bizpahiru galtzada, hiruzpalau semaforo gehi tranbiaren beste bi edo hiru paso iragan behar dira. Gainera, euria ari duenean ere ez dago inon atertzerik. Euskalduna Jauregiaren ateetara larregi urreratuz gero laster irtengo zaigu segurtasun zaindaria ea nora goazen galdezka.

5.- Euskalduna Jauregiaren aurreko espazio urbanoa, hiri-altzariz eta eskulturaz hornitua, Bilboko zabalguneko parke historikoaren aldamenean.