Hiripublika

Hirigintza Plangintzak, lurraldearen antolamendu integrala osatu behar duela sarritan adierazi dugu blog honetan. Aldiz, plangintza egileek arkitektura morfologiaren marapiloetan zentratu dira nagusiki, Urbanistika bera, jakituria esparru baten mugatu nahian, arkitekturarena alegia. Baina aspaldi honetan, kontzeptuen dialektikan baino ez bada ere oraindik, Hiria, Sistema modura analizatzeko ikuspegia nagusitzen ari da. Horrela, adibidez, hiriaren mugei buruzko eztabaida sortu da, eta hiriguneak bere inguruarekin “eraikitzen” dituen menpekotasun, zerbitzu, elkarkidetza,… modu desberdinetako erlazio motak aztertzen hasi da.

Ohizko Hirigintza eskola tradizionalarentzako, Hiriaren mugetatik at dagoena, “hiri erreserbarako eremuak” baino ez dira, hau da, bihar edo etzi, hiriak bere zabalguneak ezartzeko aurreikusita zituen eremuak. Honen ondorioz, lur eremu honek bere izendegian ere, hirigunearekiko menpekotasuna adierazten du: Lurzoru Urbanizaezina. Urbanizaezintasun hau, dena dela ere, denporan zehar eta hirigunearen interesen arabera, aldagarria zen sailkapena izatera mugatu zen: gaur sailkapen hori jasotzen zuen eremua, bihar bertan, urbanizatze prozesura erakarri litzeteke, besterik gabe, bere funtzio bakarra hori baino ez delakoan.

Lurralde estrategia mota honek, eta zehazki gurea bezalako hiritartze dentsitate altuko herrialde batetan, euskal-urbearen gailentzea ekarri dezake epe laburrean.

Aldiz, beste Hirigintza eskola bat ere hasi da bere diskurtsoa sendotzen. Urbanistika, ikuspegi holistiko batetik lantzen duena, alegia, eta Hiria eta Lurraldea Sistema osatu bat bezala analizatzen dituena (oroitzapena hemen, Javier Garcia Bellido handiari eta bere “Coranomia” tesia). Ikuspegi integral honen ardatzen arabera, eremu bakoitzak bere zeregin berezkoak lituzke Lurralde Sisteman, eta zentzu honetan, Landa-Lurrak ingurumen zerbitzu ezinbestekoak ekoizten ditu (ura, elikagaiak, bestelako lehengaiak,…) eta hiriaren insumo kutsakorrak birziklatu (airea, bionaiztasuna, paisaia, aisialdia,…) Beraz, Urbanistikaren dialektikan, Lur Urbanizaezina sailkapenaren esanahi mugatutik, Landa-Lurra kontzepturanzko ibilbidea sustatzea proposatzen du.

Urbanistikaren arlo juridikoak ere bere ekarpenak egin ditu norabide berdinean, eta, Auzitegi Gorenak oraintsu (2008 urtean) eman duen epai bat nabarmenduko dugu, honako honetan. Epai honen txostengileak jarri duen arreta kontutan hartuta, batez ere zentzu bereko Auzitegi Nagusi beraren aurreko epaien aipamen zehatza egiterakoan, esan daiteke, Landa-Lurra kontzeptu juridiko-urbanistikoaren aldeko doktrina finkatzen duen mugarri baten aurrean gaudela.

Epaia, Balear Irletako helegite bat hartzen du aintzat (edo aitzakiatzat), eta Auzitegi Gorena azken hamarkada honetan finkatzen joan den jurisprudentzia zerrendatua eguneratzen du. Laburbilduta, Landa-Lurraren doktrina honen adierazleak honako hauek lirateke:

1.- Urbanizaezina sailkatua dagoen eremu baten sailkapen aldaketak (urbanizagarri bihurtzeko) berebiziko arrazoitzea eskatzen du. Eremu horrek dituen ingurumen, nekazal, paisaia… izaerako balioak babesteko irizpidea aldatzeko, zein garrantzidun interesa publiko gailendu behar den justifikatu beharra dago. Gainera, kontutan izanda, Legearen aginduz, hirigintza funtzio publiko bat dela, Herri Administrazioari dagokio erizpide aldaketa horretarako frogak aurkeztea.

2.- Babes Bereziko eremuetan (ekologia, ondare kulturala,… babesteko) plangintzaren arduradunek ez dute erabakimen askerik; aldiz, eremu horren ingurumen egitateak lotzen ditu sailkapen urbanistikoa ezartzerakoan.

3.- Plangintzagilearen “ius variandi” deritzonak, muga zehatzak ditu, hain zuzen ere, eremu horrek dituen ingurumen, nekazal edo baso balioak ezartzen dutena. Balio horiek badirela egiaztagarri den neurrian, lurzoru hori, derrigorrez Babes Bereziko Lurzoru Urbanizaezina bezala sailkatu beharko da. Esan daiteke, hiri-lurzoruarekin gertatzen den bezala, legez agindutako sailkapen bat dela, hau da, ez dagoela aukerarako tarterik.

4.- Babeseko Sailkapen hori aldatu nahi baldin bada, urbanizagarri bihurtzeko, modu arrazoitu eta egokian justifikatu beharko da, babes hori jaso zuenean ez zirela benetako balioak existitzen edo gerora desagertu egin direla, eta guzti hau, onargarri diren xede juridikoen ondorioz bakarrik gertatu bada (por causas jurídicamente atendibles).

 
Egitan, Epai hau gogoan edukitzeko horietakoa bada (hemen epaia osorik)

Noizbehinka, Jaurlaritzako Etxebizitza sailak, nolabaiteko “globo zunda” deitzen diren horietakoen artean jakinarazi ditu, bazuela etxebizitza duin bat izateko hiritarrok Konstituzio bidez dugun eskubidea bermatuko luken Lege egitasmo bat. Aspaldi honetan baina, zokoratuta edo duela ematen du (agian denek agintaldia bukatutzat ematen ari direlako, edo). Bada Lege aurre-egitasmo horren testu artikulatu bat bueltaka gune batzuetan, Etxebizitza Sailburuordeak bere blogean du argitaratua, besteak beste, eta hona ere esteka bidez ekarri nahi izan dugu. Aurreproiektuaren testua

 Aurre egitasmoan nabaritu daitezken arautze saioak honako hauek lirateke:

 - Etxebizitza premia duen hiritar orok, eskubidea izango luke etxebizitza duin bat izateko eskubidea bere Udalaren bitartez gauzatzeko exijitzeko (6 artk).

 Beraz, honek esan nahi du, Udalak etxebizitza politika sozialen lehen arduradunak bihurtzen direla ( 5 eta 12 artk). Beraz, hirigintza plangintzarako beti eskatu duten autonomia horri, eta orain EEA-ko 2/2006 Hirigintza Legeak onartu diena (7.000 biztanletik gorako Udalek eurek ematen diete plangintzari behin betiko onarpena), hiritarren aurreko erantzukizunaren zama dakar bueltan.

 - Eskubide hau bermatzeko epemuga bat jartzen da: 2012 urtea. Epemuga hori gaindituta, eskubidea gauzatu ezean, hiritarrak epaitegietara jo dezake.

- Eskubide unibertsal hau benetan bideratzeko, Herri Administrazioek Etxezibitza Zerbitzu  Publiko berri bat sortzen dute (14 artk) eta Udalek behartuta daude alokairura bideratutako etxe parke publiko bat sortzera ( 23 artk), nahiz eta Kohesio Sozialaren ardura osoa Erakunde Publiko guztien artean banatzen den.

 - Etxebizitzen erabilera antisoziala arautzen da, eta modu berezian hutsik dauden etxeak (89 artk eta hurrengoak).

 
Lege egitasmo honen testua irakurrita, Europa mailan jada indarrean diren norabide antzeko beste Lege batzuk ekarri digu gogora. Honekin esan nahi dugu, noizbait aurkezpen ofiziala izaten baldin badu, “erradikalegitzat” hartuko luketen horiek euren legegintza kultura eza, edo bestela, fede txarra utziko luketela agerian.

Horrela, politika sozial honetan, aitzindaritzat hartu daiteke Eskoziako legebiltzarrak 2003 urtean onartu zuen “Homelessness Act” (etxegabeziaren legea). Lege honek, berrikuntza bezala, Herri Administrazioari “emaitza lortzeko betebeharra” ezartzen zion. Beraz ez zen adierazpen huts bat, eta horrela, derrigortasun honen ondorio bezala, epaile baten aurrean eskubidea exijitzeko prozedura bermatu zen, lehen aldiz.

Baina deigarriena, Eskoziako Gobernuaren konpromisoa aurrekontuetan nola nabarmendu zen jakitean agertzen da. Legea indarrean sartu zenetik, hurrengo hiru urtetan zehar, bertako Barne Produktu Gordinaren % 1,5 inbertitu du etxebizitza politika sozialetan.

Eskozian, Alderdi ezkertiarrek bultzatuta onartu bazen Lege hau, paradoxikoki, lerro nagusietan antzeko den beste lege bat onartu zen 2007 urtean Frantziako Estatuan, eskuina gobernuan zela. Villepin gobernu-buruak, eta hiri nagusien suburbia txiroetan eman ziren istiluen ondoren, etxebizitza eskubidea bermatzen zuen legea bultzatu zuen, baita. Frantziako Legean, Gobernuari 2008 urtea jartzen zaio epe muga bezala, premia larrian daudenei eskubidea benetan gauzatzeko, eta bestelakoei 2012 urterako burutu beharko die. Horrela, mugaren bestaldean, etxebizitza eskubidea, osasuna eta hezkuntza eskubideen parean jarri da. Are gehiago, berriki, epaile batek, jada, gobernua errudun epaitu du, langabezian zegoen ama baten kasuan, eta behartu egin du legean bermatutakoa betetzera.

Europatik zeharkako errepaso honekin amaitzeko, Espainiar Estatuan bertan ere, Katalunyan zehazki, igaro zen Abenduan bertako Parlament-ak, hemen azaldu ditugun antzerako Legea onartu zuen (Abenduak 28.ko 18/2007 Legea).

Beraz, propaganda ofizialak Konbergentziaz hitz egiten digunean, eskubide hau ere lerroburuetan agertarazi beharko luke.

Aipatu dugun Euskal Autonomi Erkidegoko Lege aurre-egitasmo hau, hori berori baino  ez da oraindik ere: aurre-egitasmo izateak, esan nahi du, oraindik ez dela Etxebizitza Sailetik atera, alegia, ez duela Gobernu Kontseiluaren oniritzia (eta susmo osoa dago ez dela sekula aterako). Dena dela, egi gordina modu autokritikoan onartuta, gizarte zibila deitzen dena modu oso ahulean agertzen zaigu; eta edozein politika sozialetan gertatzen den modura, premian dauden guztiek ezinbestekoa den bultza egin ezean…. kontrako interes taldeak nagusi …. beti.

Informazio-formazio gehiago adibidez  hemen "kepasakonlakasa"

Azken urteotako posmodernismo urbanistikoak, pentsamendu korronte horri dagokion bezala, kontzeptu eta kategorien nahasmena ekarri digu gurera ere. Horren adierazle izan da, Hiriaren Birgaitze bezala aurkeztu izan zaiguna (Bilboko “urrezko etorbidea” adibide) eszenatoki ertzi batetan eginiko arkitektura espektakulua baino ez da izan (Situazionistak sortutako “espektakuluaren gizartea” esanahian); ez baitu Hirian benetako krisian dauden eremuetan eraginik izan.

Arkitektura eszenatoki hauen ondorena dator orain, antzemanda marketin instituzionalaren horrenbesteko aipamena jaso izan duten esku-hartze arkitektonikoak, agerian utzi dituztela hiriguneek gaur egun dituzten sakoneko arazoak: gizarte bereizketa eta bazterketa, etxebizitzaren garestitzea, ingurumen eta osasun publiko arazoak,… Estalki ederrenak ere ezin ditu oinarrizkoak diren arazoak sekula ezkutatu. Izan dira urte hauetan “markadun” arkitekturaren zarataren pean entzunarazi nahi izan diren ahots kritikoak, baina gor-itsuarena egin beharra zegoen, bizi genuen erakustaldi hauen aurrean “aldeanoa” zelako traban ibiltzea.

Azkenean, krisi egoerak gainezka egin du, ezinbestean. Hori da hain zuzen ere, modu kritikoan Leipzig-eko Gutun honek nabarmendu nahi duena. Gutuna (Charter ingelesez originalean), Alemaniak Europar Batasunaren lehendakaritza bere esku zuen sei hilabetekoan landu zen, eta Leipzig Hirian sinatu zuten Estatuetako ordezkariek (2007/05/24).

Gure Hiriak babestu, sendotu eta garatzen jarraitzeko garapen iraunkorraren hiru dimentsioak izan behar dira kontuan: aurrerabide ekonomikoa, gizarte oreka eta ingurumen osasungarria. Bestela, epe luzera, “Hiriek ezin dute gizarte garapen eta hazkunde ekonomikoaren bultzatzaile izan, ez badira gai hiri barruko eta inguruko gizarte oreka mantendu, kultura aniztasuna babestu eta ingurumen eta hirigintza kalitate maila altu bat ezartzeko ”.

Gure artean gauzatzeko alderik zailena, Gutunak ezartzen dituen Erakundeen arteko, eta bertako kide direnen erantzukizun maila exijitzea izango da. Gutunak, Gobernu maila desberdinen arteko elkarkidetza jartzen du kezka nagusi bezala, eta adi, zeren, pertsona arduradunen beharrezko prestakuntza profesionalari ere eragitera heltzen delako !!!

Gutunak, bi ardatz nagusitan sakontzen du, eta ikusiko dugunez hemen nagusitu den ereduak (arkitektura esku-hartze soilarena), beste norabide kontrajarri batetik garamatza. Gauza izango al gara azken urteotako inertziak berbideratzeko ?:

Gutunak bi ardatz nagusi eta zazpi ekintzarako estrategia ezartzen ditu:

1.- Hiri garapenaren politika integratuaren ikuspegiak gehiago erabili.

Zer esan nahi du honek?, ba kontutan izan behar direla, une berean eta ekitate zentzu batean, koordinatu beharreko espazio, sektore eta epeei dagozkien arloak. Ezin da bakarrik hiri barnea aintzat hartu, edo hobeto esanda hirigune handiak bakarrik. Hiria, bere inguruko landa eremuarekin, eta hiri txikiekin, berdintasun maila baten oinarritutako lankidetza batera lotu behar da.

Hiri politika integratu hau, hurrengo estrategia hauetan gauzatu behar da:

a) Kalitate bikaineko espazio publikoak sortu eta sendotu.

b) Azpiegitura sareak modernizatu, energia eraginkortasuna hobetzearekin batera.

Arlo honetan, oinarrizkoa da, hiriaren espazioaren plangintza egoki batetik hastea, hiriguneen hedapen erotua ekidatuz, eta horretarako lurzoru horniketaren eta espekulazioaren hazkundearen kontrol estua ezarri behar da. Zentzu honetan, eredugarri gertatzen da, hiri eremuan erabilpen anitzak elkarrekin ezartzea (etxebizitza, lantokiak, merkataritza, zerbitzuak).

c) Berrikuntza ekintzaileak eta hezkuntza politika.

2.- Hiriaren osotasuna hartuz, gabezian dauden auzoei arreta berezia eskaini behar zaie.

Hiriek bizi duten arazo nagusia, bertan gertatzen diren desoreka sozio-ekonomikoak dira. Gainera ez badira sasoiz bideratzen, desoreka hauek, bazterketa soziala eragiten dute. Gizarte kohesioa eta integrazio soziala lortzeko helburuan, etxebizitza politika sozialak ezinbestekoak dira.

Helburu hau lortzeko, hurrengo ekintzarako estrategiak ezartzen dira:

a) Ingurumen fisikoa, hau da, eraikinen egoera, osasuna, eraginkortasun energetikoa… hobetzeko estrategiak bilatu.

b) Hiri mailako ekonomia eta lan politikak sendotu. Zentzu honetan, suspertu egin behar dira gizarte ekonomia eta hiritarrari zuzendutako zerbitzu publikoak.

c) Hezkuntza eragilea eta gazteei zuzendutako heziketa politikak.

d) Hiri garraio publiko eraginkor eta eskuragarria sustatu.

 

Gure Hirigintzaren azken urteotako historia, erabateko hazkundekerian eroritako kronika bat da, hirigune berrien eraketan zentratuta. Gaur egun aldiz, hirigintza, garapen eusgarria edo iraunkorraren betebeharretara lotu behar da, hazkunde horren eraginak murriztuz, eta dagoen hiriaren birgaitzearen aldeko apustua eginez. Europar Batasuna norabide horren alde egiten ari da, adibidez, Europako Lurralde Estrategiaren bitartez, edo oraintsuago Hiri Ingurumenaren gaineko Arloko Estrategiari buruz Batzordeak prestatu duen Jakinarazpenean, eta Europako Hiri Iraunkorrei buruzko Leipzig-eko Gutuna.

Azken tendentzia, hiribilduaren aldekoa da, eta urbanizazio sakabanatuaren arriskuak azpimarratzen ditu: ingurumen kalteak, gizarte bazterketa eta energia, eraikuntza eta azpiegituren eguneratzeak sortzen dituen ekonomi kostuak. Lurzorua, gainera, aktibo ekonomikoa izateaz gainera, natur baliabidea da, urria eta berritu ezina. Ikuspegi honetatik, landa-lur osoak du aintzat hartzea merezi duen ingurumen balore bat, eta lurzoruaren liberalizazioa ezin da lur-sailkatze neurrigabeko batetan oinarritu, aldiz, beharrizan ekonomiko eta sozialei bere neurrian erantzungo dion erantzukizun osoz egindako lurzoru hirigarriaren sailkatzea da bidea. Hiri lurzoruak, eraikitako hiriak alegia, badu ere bere ingurumen balorea, kultur sortze kolektibo bezala, eta etengabe eraldatuz doana, eta horrenbestez, haren gaineko plangintzak birgaitzea eta erabilpen anitza sustatu behar du.

Aurreko bi pasarte hauek ez dira literatura urbanistiko hutsa, Estatuko Lurzoruari buruzko 8/2007 Legearen Zioen Azalpenetik hartuta daude. Bere aldetik., EAE-ko Lurzoru Legeak ere, bere Hirigintzaren Oinarrien artean, lehena, Garapen Iraunkorrarena ezartzen du. Hiri-garapenerako irizpide bezala, lurzoruaren okupazioa eusgarria izan behar dela ezartzen du, hortaz, “hazkundeari ekin aurretik, lehentasuna izango du beti lurrak birgaitzeko eta leheneratzeko lanak, berriz erabiltzeko moduan egon daitezen. Horrela, batetik, gune urbanoak barreiatu eta sakabanatzeko joera baztertuko da; bestetik, lurraldeak bere oinarrizko funtzioari eutsiko dio; eta bestetik, erabilerak eta jardunak era askotarikoak izanik, espazioan egokiro uztartuko dira, jendea ahalik eta gutxien mugiaraziz” (3 art).

Hirigintzaren Eusgarruitasun edo Iraunkortasuna

 

EAE	Nafarroa	Estatua
3 art	4 art.	2 art

 


Estatuko Legeak, bere 15 artikuluaren aginduz, Hirigintza Planeamendua Ingurumenaren gaineko Eraginaren Azterketa osatzera behartzen du, hau da Apirilaren 28.ko 9/2006 Legeak ezartzen duen prozedura. EAE-n 183/2003 Dekretuak arautzen du, baina halabeharrez gaurkotu egin beharko da (noizko auskalo….), ze Estatuko Legeak helburu eta araudi zorrotzagoa ezartzen ditu. Adibidez, oso garrantzitsua eta Europar Batzordeak eta Auzitegi Nagusiak orain arte sarri exijitu dutena (2001/42/CE Arteztarauak horrela aurreikusten zuelako) , “Zero Alternatiba” delakoa ere neurtu egin beharko da (hau da, plangintza eta egitamua ez gauzatzearena).

Gainera, hiri plangintza berri bat onartzeko dokumentazioaren barne, urbanizazio berri horren ondorioz sortu edo ezarriko diren azpiegitura berriak Udal Ogasun Publikoari eragingo dioten kostuaren Memoria landu beharko da. Amaitzeko, nobedade nabarmena izango dena, Elkarte Autonomoko Legediak ezarri behako duen epemugan (zain dagoen beste enkargu bat Jaurlaritzan), Udalek, euren hirigintza plangintzaren burutze mailaren jarraipenari buruzko txostena aurkeztu beharko dute, ingurumen eta ogasun-ekonomiaren iraunkortasuna neurtuz. 

Baina dena dela, ez da ahaztu behar, Oinarri eta Azterketa hauek Legearen zehar duten garapen urria, eta azken finean oraindik ere orokorregi lantzen direla, eta erabaki organoen diskrezionalitatea eremu zabalegietan mugitzen dela.

Ordea, honek ez du esan nahi, Legearen alde hauek eraginkorrak ez direnik, eta urratu ezkero, ezin direnik auzi-bidean defendatu. Jurisprudentziaren doktrina da, Hirigintza arloan Udalek diskrezionaltasun eremu bat dutela, baina Auzitegi Konstituzionalak ere finkatua du, aukera desberdinen arteko hautatze ahalmen hau, epaitegi eta auzitegien legalitate kontrolpean sartzen dela. Arlo teknikoetan sartzeak dakarren zailtasunak, ezin duela hirigintza plangintzaren eskumena, Konstituzioaren 24 artikuluko berme judizialaren oinarrizko zereginetik kanpo utzi. Hautatze diskrezionalaren eremuak, arbitrarietatean du bere muga; Konstituzioaren 9 art eta Herri Administrazioen Araubidearen 30/1992 Legearen 41 artikuluen aginduz, erabaki arbitrarioak legez kanpokoak bait dira edozein kasutan.

Hortaz, Plangintzaren bitartez hautatzen diren hiri-ereduak beti izan behar dira arrazoituak, eta Legean bertan idatzita dauden Oinarriak ezartzen dituzte eskumen eremu horren mugarriak. Aipatu ditugun, bai bertoko zein Europa mailako Erabakiak, Gutunak, Estrategiak… Udalen hautatzeko ahalmena norabidetu egiten dute, ezinbestean; gero eta zailagoa gertatzen da Eusgarritasun edo Iraunkortasun Oinarri hauetatik aldentzen den hiri-eredu hautaketa bat legalitate barruan arrazoitzea. Auzitegi Gorena aspaldi hasi zen Udal Plangintzak indargabetzen, adibidez, Plangintzaren Memoria oso eskasa aurkeztegatik, edota alternatiba desberdinak ez aztertzeagatik,…hain zuzen ere diskrezio-hautatze vs arbitrarietate doktrina hau aplikatuz.

Hiri ereduen Iraunkortasunari buruzko irizpide, adierazle,… neurgarriak zenbat eta zehatzagoak bihurtu orduan eta nabarmenago gertatuko dira arbitrarietate hutsean diseinatutako hiri eredu eutsi ezinak. Blog honetako aurreko artikulu baten, Kataluniako Dekretu baten aipua egin genuen, hiri hazkunde berriak sortaraziko luketen mugikortasun premiak neurtzera behartzen zuena, oso adierazle neurrigarriak aurreikusita. Hori da bidea, hirigintza eusgarri-iraunkor baterako, azken finean hiri bizigarriak antolatzeko, hiri-ingurumena eta bizi kalitatea eskutik batera doazela aintzat hartzea, alegia.

Hirigintzaren Hamar Aginduei buruzko artikulu sorta honekin jarraituz, Udal Hirigintza Plangintzak, sozial arlotik aintzat hartu behar dituen aginduak eta bete behar dituen helburuak aztertuko ditugu, oraingo honetan. Arlo sozialean, dudarik gabe, hiritarron oinarrizko eskubidea den etxebizitza duin eta irisgarri bat izateko helburua gauzatzea dago, eta baita ere ahaztu gabe, Aginte Publikoek espekulazioari aurre egiteko duten betebeharra.

 
1) Etxebizitza duin, egoki eta irisgarria izateko eskubidea gauzatzeko ahalmenak

Konstituzioaren 47 artikuluak, hiritar guztioi etxebizitza duin, egoki eta irisgarri bat izateko eskubidea onartzen digu, eta Aginte Publikoei (beraz, hiru aginteak deitzen ditu- Legebiltzarra, Exekutiboa eta Judiziala-) eskubide hori gauzatzeko agindua ematen die.

Lurzoruaren politika publikoak hartu izan du bere gain orain arte eskubide hau gauzatzeko ahalbideak jartzea, eta hor dago, orain arteko porrotaren gakoa. Beste politika publikoak ez bait dute inolako ardurarik hartu; alderantziz, justu kontrako politikak bideratu dituztela baieztatu daiteke: politika fiskalaren kasua, edo larriagoa oraindik, ekonomi sustapenerako politikak beti hartu du auzitan Hirigintzatik “eskuartze eta araudi” gehiegi jartzen zitzaizkiola ”lurraren merkatuari”.

Baina tira, oraingoz, goazen Lurzoruari buruzko legediak ze bitarteko eskaintzen dituen.

Aspaldidanik ezaguna den teknika, Plangintzan ezarri beharreko estandarrena da. Hau da, Legearen aginduz, derrigorrez, Udal plangintzaren bitartez hiritartuko diren lurzoru sektore berrietan, sustapen edo babes publikodun etxebizitzak egiteko “gorde” beharreko eraikigarritasuna. Etxebizitza publikoen sustapenaren eskumena Elkarte Autonomoetara bideratuta dagoelarik, alde asko dago, bata eta besteen artean. Estatuko legediak, minimo bat jarri berri du: % 30; EAE-n eta Nafarroan, Legearen alde formaletik baino ez bada ere, kopuru horiek gainditzen dira.

 

EAE	Nafarroa	Estatua
% 75 lurzoru hirigarrian  % 40 finkatu gabeko hiri-lurzoruan (80 art)	% 50 (52 art)	% 30 ( 10 art)

Ñabardura interesgarri bat egin beharra dago, EAE eta Nafarroaren arteko estandar honen errealitatean. Horrela, Nafarroan, Udal guztiek dute etxebizitza publikorako estandar hau ezartzeko betebeharra, baina, EAE-n, aldiz, 3.000 biztanletik gorako Udalek baino ez daude Legez “lotuta”. Atentzioa deitzeko moduko bereizketa, batez ere, herri txikietan bizi direnentzat. Zein justifikazio sozial du EAE-n egiten den herri txikienganako bereizketa honek?

 
2) Lurzoru Ondare Publikoak

Legeak, etxebizitzaren gaineko eskubidea gautzeko aspaldidanik sortutako tresna bat da, (1976.ko Lurzoru legetik dator), baina agian, Udalengandik iruzur gehien pairatu duena ere izan da.

Legearen aginduz, Udal guztiek dute Lurzoru Ondare Publiko bat eratzeko agindua. Gainera, Ondare hau, Udalak dituen beste ondasun guztiengandik aparte eratu beharra dago, betetzeko helburu zehatzak bait ditu: nagusiki, babes publikodun etxebizitzak eraikitzea.

Zein ondasunek osatzen dute, Ondare bereiztu hau: Plangintzaren egikaritzean lortutako lursail eta eraikigarritasun eskubideak (gutxienez legez agindutako plusbalioaren % 10); erositako, trukatutako edo desjabetutako lurrak; Udalaren urteko aurrekontutik bideratu beharreko % 10, eta beste batzuk… Beraz, oinarria da, hirigintza ekimenetatik jasotako diru edo ondasun sarrerak, ezin direla Udalaren beste zeregin edo egitamu batzuetara desbideratu; hirigintza jarduera publikoak eragindako plusbalioak, lehentasunez, etxebizitza eskubidearen aldeko politikak egiteko berrinbertitu behar direla ( beste bigarren mailako helburu zilegi batzuk: hirian dauden degradatutako guneen birgaitze obrak, interes publikoko jarduera ekonomikoetarako lurzorua edo udal ekipamendu publikoak).

Epaitegiak sarritan jaso dituzte Ondare Publiko bereiztu honi, eta batez ere Legez ezarritako helburuei Udalak berak egindako iruzurren gaineko salaketak. Diru asko mugitzen da eta…

 

EAE	Nafarroa	Estatua
111 art eta hurren	223 art eta hurren	33 eta 34 art

3) Espekulazioaren aurkako neurriak

Lurzorua baliabide natural eta urria da, eta gainera, ekonomilari erratuen iritziaren kontra, inoiz ez da izango konpetentzia perfektua lortuko duen merkatua, beste arrazoi potoloen artean, “merkantzia” ezin delako garraiatu eta gainera, duen balioa, kokapenak berak ematen diolako. Hemendik helduta, baliabide urri baten balioa puzteko, gordetzea eta ez merkaturatzea da estrategia primarioetako bat.

Dena dela, azken urte hauetan, inoiz baino lurzoru gehiago urbanizatu eta etxe gehien eraiki arren, eta teoria ekonomiko guztien kontra, azken produktua (etxeak) inoiz baino gehiago garestitu da, aldi berean. Baina, adi, horrek esan nahi du, hurrengo menderako urbanizatzeko zegoena, 10-15 urtetan burutu dela, eta beraz, “baliabide erreserbak“ ikaragarri urritu direla; beraz, aurreikusi daiteke datozen urteotan hainbat eta hainbat udalerrietan, pendiza eraikiezinetara sartu aurretik, geratzen diren lursail eraikigarriekin kriston tentsio espekulatiboak gertatuko direla.

Lurzoru eraikigarrien gaineko espekulazio motak, bitan bereiztu daitezke, haien eremuari erreparatuta: bata, urbanizatuko diren lurretan eta bestea, hirigune historikoetan.

Legeak ezartzen du, Udal Plan Orokorrak bere garapenerako sekuentzia logikoa zehaztu behar duela, urbanizatu behar diren landei dagokienez, eta bestalde, jada hirigunean dauden orubeak eraikitzeko eta lehendik dauden eraikinak birgaitzeko epe mugak jarri behar dituela. Epe hauek igarota, jabeek ez baldin badute gauzatzen, Legeak jabego pribatuari erantsita dion funtzio sozialaren urratzea gertatzen da, eta ondorioz, Udalak badu ahalmena eta agindua (biak batera), ekimena beregain hartzeko. Udalak, beregain hartze hau, hiru modutan bideratu dezake: desjabetzea, derrigorrezko salmenta edo betearazpenerako esleipen administratiboa.

EAE	Nafarroa	Estatua
133, 189, 203 art	87, 105, 121 eta 177 art	31 eta 32 art

 

Bigarren artikulu honetan, informazio publikoarekin erabat lotuta dagoen beste aginduen atal bat aztertuko dugu, Hirigintzaren kudeaketa publikoan Legez egon behar den gardentasuna, alegia. Azken urteotan, ardura publiko honen inguruan ustelkeri sistema organiko larri bat eratu izan da, hain larri eta nabarmena, ze azkenean, erakunde publikoenganako konfiantza bera ere errotik astindu du.

Hirigintza Legedi berriak, nolabaiteko neurri zuzentzaileak ezartzen saiatu dira, eta aldi berean aurretik zeuden batzuk eguneratu; baina aurreko artikuluan azpimarratzen genuen bezala, arazoaren konponketa, ez da etorriko horrenbeste lege erreformatik, kudeaketa publikoan jarduteko prozedura irekiago eta partehartzaileagoak abian jartzetik baizik. Beraz, kudeatzaileen konpromiso etikoa da kinkan dagoena gaur egun.

Dena dela, aztertu ditzagun, arduradun publikoengandik gardentasuna erreklamatzeko legediak ematen dizkigun bitartekoak:

1.- Hitzarmen urbanistikoak

Hirigintza legediak eta planifikazioak, batez ere duten derrigorrezko publikotasunagatik, kudeatzaile askorentzat, lotesleegiak suertatzen ziren. Horrela, beste arlo publikoetan gertatu den bezala, Zuzenbide Publikoarengandiko ihesa prozesua areagotu da. Ihes, edo iskin egite honen paradigma, Alkate edo Zinegotzi-arduradunek, lurjabe eta sustatzaileekin sinatu dituzten hitzarmen urbanistikoak izan dira. Askotan, interesa publikoak jokoan daudenean, legez negoziatu ezinezko diren arloak ere negozio bihurtu izan dira. Honi, “mahai-zapiko hirigintza” deitu izan zaio (jatetxe karuetan sinatzen bait ziren hitzarmen mota hauek).

Legegileak, azkenean, eta hitzarmen urbanistikoen ondorioak sortu dituzten eskandaluei muga jarri nahian, modu berezian arautu izan ditu (bazegoen ere sakonago ekin eta arlo gutxi batzuetara mugatzea hitzarmenen ahalmena). Horrela, negoziatu daitekeenari muga jarri dio: hain zuzen ere, ezin da hitzarmen bidez onartutako plangintzaren aurkako edozer eman, eta bestalde, salbuespen edo dispentsak debekatuta daude. Amaitzeko, hau dena, jendaurrera ateratzeko, legearen aginduz, hitzarmena onartu aurretik informazio publikorako epea ireki behar da, aldizkari ofizialean egin beharreko iragarpenaren bitartez.

 

EAE	Nafarroa	Estatua
Xedapen Gehigarria	26 art	11 art

2.- Arduradun publikoen jardueraren gardentasuna

 
Hirigintzak eta higiezinen negozioak izan duten erlazio ustela, Udal mailan eman da ia osotasunean. Badira, jada, ahotsak hirigintza eskumen Udal zereginetatik ateratzeko eskatzen dutenak, eta Erkidego Autonomoetan zentralizatzea, kudeaketa modu hau errazagoa bait da kontrolatzeko. Oraingoz, Legegileak ez dira horrenbestera ausartu, baina, Udalen erregimena arautzen duen Legea (Ley 7/1985 Bases de Régimen Local) Estatuko Lurzoru Legearen Xedapen Gehigarrien bitartez aldaketa batzuk jaso ditu.

 
a) Plangintzari iruzur egiteko erabiliena izan den teknika, Plangintza berari zatikako aldaketak eranstea izan da (“rekalifikazio” famatuak). Jakina da, Plangintza Orokorraren onarpen prozesuak beti sortzen duela hiritarren ikusmina, baina, behin onartuta, zatikako aldaketei buruzko Aldizkari Ofizialetako iragarkiak ustekabean pasatzen direla. Ba , oraindik aurrera, Udalen Araudiari buruzko Legean, 70 artikuluari atal berri bat erantsi zaio: honen aginduz, lursail baten sailkapen urbanistikoaren aldaketa onartu aurretik, lursail horrek aurreko bost urteetan izan dituen jabeen zerrenda argitaratu behar da.

 
b) Alkateek eta Hirigintzaren ardura izan duten Zinegotziek urteotan emandako interesen nahastearen inguruko espektakulua mozteko asmoarekin, 75 artikulu berriak, pertsona horiek dituzten interesen arloko gardentasunerako neurriak ezartzen ditu. Horrela, Udal Idazkariaren ardurapean dagoen “Interesen Erregistroa” delakoaren araudia gaurkotzen da. Erregistro honetan Udal ordezkariek dituzten ondarea eta edozein motatako Elkarteetan dituzten partaidetzen adierazpen formala sinatu behar dute. Erregistro hau urtero eguneratu behar da, eta (oso garrantzitsua) jendaurrean argitaratu behar da. Bestalde, 75 artikulu honi, 8 atal bat gaineratzen zaio: Hirigintzaren arloko kudeaketa ardura duten udal ordezkariak (zinegotziak eta baita udal erakundeetako kudeatzaileak, zuzendariak,…) behin kargua utzita, hurrengo bi urteetan debekatua dute hirigintza, eraikuntza, edo zeharka bada ere gai horrekin zerikusia duen inolako jarduera profesionalik burutzea.

 
3.- Hirigintza Diziplina

Hirigintza Plangintzari betidanik egin zaion iruzurrik ohikoena, arau juridiko izaeragatik duen agintea ez betearaztea izan da. Berez, Hirigintza Legediak, eta aspaldidanik (1976 urteko Lurzoru Legetik) mota guztietako aginte emate, ardura argitze, prozedura, etabarreko … tresna eraginkorrak ematen zizkien Udal arduradunei. Hortaz, ez da legediaren hutsunea izan horrenbesteko lege hauste eta iruzur ahalbidetu duena, arduradunek haien erantzukizunei uko egiteko dagoen “kultura politikoa”, baizik (berriro ere interesen nahasketa eta ordezkatzea). Beraz, Lege berriek ez dituzte arlo honetan berrikuntza askorik ekarri, aurretik bazeuden tresna horiek, beraz orain ere eraginkorrak izaten jarraitzen dute, behin eta gauzatzeko “etika politiko” berri bat nagusitzen baldin bada. EAE.ko Lurzoru Legeak honela berretsi du ardura hau bere 204 artikuluan: “Udalak arduratuko dira Lege honetako xedapenak eta osatzeko eta garatzeko emandako arauak betetzea zaintzeaz, Legean ezarritako helburuak betetzeko eta aldarrikatutako printzipioak sustatzeko”, eta 2. atalean gaineratzen du, diziplinarako legeak emandako “ahalez baliatzeari ezingo zaio uko egin”…... hala bedi.

 

EAE	Nafarroa	Estatua
204 art eta hurren	189 eta hurren	ez dagokio arautzea

Aste Santua dela eta, gure blog honeri ere horrelako toke sakro bat emango diogu (alderantzizkoa bada ere) eta Hirigintzari, Legeak (ez jainkoak) ezartzen dizkion betebeharreko Hamar Aginduak argitzen saiatuko gara. Jakina da, bestelako Hamar Agindu hoiek kristauari bizitzan zuzentasunez jarduteko artezpideak bezela hartzen direla; ostera, demagun Hirigintzaren hamar hauek, udal arduradunei bere erantzunkizunean zuzentasuna zien den argitzeko balio dutela, eta bestalde, hiritarroi (banaka edo talde eragileetan) Legearen betearazpena exigitzeko argudioak eskaintzen dizkigutela.

Aginduok, modu sistematikoan eskainiko dira artikuluan zehar, aurkibide azkar eta erabilgarria izan nahi bait dute (teologia sakonik ikasi ez duen kristauari begira).

Aintzat hartuko diren Legeak (ebangelioak) : Estatuko Maiatzaren 28.ko 8/2007 Lurzoru Legea (BOE 2007-Maiatza-29) / EAE.ko Ekainaren 30.ko 2/2006 Lurzoru eta Hirigintza Legea (EHAA 2006-uztaila-20) / Nafarroako Abenduaren 20.ko 35/2002 Lurralde Antolamendu eta Hirigintza Legea (BON 2002-Abendua-27)

Aginduak, Legearen ikuspegitik lau ataletan sailkatu daitezke:

- Hirigintza Partehartzailea.

- Hirigintzaren Kudeaketa Garden

- Hirigintza Soziala

- Hirigintza Eusgarria

 

1.- HIRIGINTZA PARTEHARTZAILEA

Orokorrean, Hiritarren partehartzearen erretorika, nonhai agertzen ari da aspaldi honetan. Erretorika hau, baina, gero nekez gauzatzen da benetako politika desberdinen jardunbideetan. Dena dela, badira Legez ezarritako lehenegoko urratsak, gehienetan Europar Batasuneko beste Estatu aurreratuago batzuk bultzatuta. Horrela sortu zen adibidez, Aharus-eko (Danimarka) Hitzarmena 1998 urtean, gero Europar Batasuneko Arteztarau bihurtu zena, eta azkenik, berton ere, Lege izatera heldu dena (27/2006 Estatuko Legea . BOE 2006-uztaila-19).

Hirigintza eta Ingurumen politikak dira, demokrazia zuzeneranzko ibilbide hasi berri honetan, lege bidezko urratsak gauzatu dituztenak, eta hiritarrei heldulekuak eskeintzen dizkietenak.

1.- Informazio Publikoa

Lehenengo eta oinarrizkoena den eskubidea, batez ere beste guztiak ahalbidetzeko, informazio osoa eskuratzeko eskubidea da. Horrela, indarrean dagoen osatzen agiri, plano eta dokumentu guztiak publikoak izateko Agindua:

EAE	Nafarroa	Estatua
9 eta 89. art.	8. art	4. art

2.-Partehartze Zuzena ¿?

Partehartze zuzenaren kontu hau, oraindik oso murriztua dago. Legegileak, parte hartzearen eskubide hau oraindik ere, erabakitze prozeduratik kanpo uzten du. Hirigintzaren mahaian, ordezkaritza instituzionala baino ez da ezertzen, eta ordez, hiritarrak, adin txikikoei dagokien bezela, apartean jarduten dira, bide paralelo batetan. Horrela, partehartzearen eskubidea izendatu ostean, bere edukia zehaztu egiten da: alegazioak aurkeztera mugatzen da, eta aurreko garaietako hizkuntza baten esanda, “entzunaldirako tramitea” betetzera.

 

EAE	Nafarroa	Estatua
9 eta 108. art	8. art	4. art

Dena dela, EAE-ren kasuan, Udaleko Osoko Bilkuraren ate blindatu hori zeozer irekitzeko abagadunea eskeintzen da. Alde batetik, 7000 biztanletik gorako udalerrietan, 2/2006 legearen aginduz, “Udal Plangintzarako Aholku Batzordea” deritzona eratu behar da (109 artikulua). Batzorde honen osaketan bermatu egin beharko da, kiden artean, auzo-elkarte eta ingurumenaren babesaean ari diren erakundeen ordezkariak egongo dirala (110 art). Udalak, edozein plangintza mota onartu aurretik, Batzorde honen aurrean azaldu beharko du, eta haren txostena loteslea ez bada ere, aintza ez hartzeko zergatia argitu beharko du.

Batzorde honen eraketa eta araudia onartzeko eskumena, Udalak berak du. Egungo egoera ikusita, argi ikusten da zer nolako “talantea” duten gure Alkate eta Zinegotziek, ze, EUDEL-en webgunea egiaztatu daitekenez, Legea indarrean sartu zenetik urte ta erdi igarota, EAE-n 19 Udalek baino ez dituzte Batzordeok eratu.

Hirigintza arloan, Demokrazia Zuzena errealitate bihurtzeko, beste aukera askoz ere egiazkoa, Plangintza Orokorra herri kontsulta bitartez onartzea da. Aukera hau, 108.b) artikuluan aurreikusten da. Baina, aurreko artikulu baten kritikatu genuen, 108.b) artikulu honek, herri kontsulta hau deitzeko ezartzen duen baldintza makurra: “herritarren artean eztabaida larriak” daudenean bakarrik aurreikusten duelako.

Beraz, ematen du, Euskadi moderno honetan, parte-hartze zuzenaren bitartez jarduteko eskatzea, aurretik, eztabaida larriak eragitea eskatzen duela, ezinbestean…. hau da marka !!!

3.- Akzio Publikoa

Egitate bat da, azken bolada honetan, herritarrek, politika publikoetan eragina lortzeko bilatu duten bide zuzenena, ia bakarra delako, akzio publikoaren bidetik jardutea izan da, nahiz eta auzibideko prozedurak oso motelak gertatu (gehienetan epaia ateratzen denerako salatu nahi zen lege haustearen kalteak ia lehengoratu ezinak dira).

Hirigintza arloko akzio publiko hau, jada, 1976 urteko Lurzoru Legean (Konstituzio aurrekoa) ere agertzen zan. Baina ordutik hona ez du garapen nabarmenik izan, eta orduko testu antzerakoa erabiltzen dute Lege modernoak:

 

EAE	Nafarroa	Estatua
8. art	9. art	4. art

Kontutan izanda, auzibidera jotzeko arazo nagusia diru kostua izaten dela; eta bestalde, auzotarren edo ekologista taldeek, ez dutela interes patrimonial zuzenik holako auzietan, eta aldiz intersa orokorrak direla helburu, beharrezkoa da Doako Asistentzia Juridikoa arautzen duen Estatuko 1/1996 Legea, horretarako egokitzea. Lehen aipatutako 27/2006 Legeak (Aarhus Legea), bere 23 artikuluan, ingurumenaren defentsan aritzen diren talde eta erakundeei eskubide hori zabaltzen die (beraz hor aukera bat), baina, egunorokoan, Administrazio Publikoek baliabide ekonomikoak jarri behar dituzte, eskubide hori benetako izan dadin. Ardura hau, Autonomi Elkarteetako Justizia Sailei dagokie. 

Oraingo honetan, beste blog baten berri ematera gatoz, izena bera ere esanahi argigarriduna: Urbanismo Patas Arriba. Bertan, egunero Estatu sosoko egunkarietan kontra-hirigintzarekin zerikusia duten berriak eskegiten dira: espekulazioa, uztelkeri publikoa, iruzurrak, eskubide urraketa,….. Oso ikuspegi zabala eta aldi berean larria eskeintzen du, horrela, berri guztiak batera eta erreskadan izatea. Benetan ausnartu daiteke hirigintzaren sistema publikoa krisi larrian dagoela, ezin da jarraitu esaten uztelekeri kontuak, kasu isolatuak direnik, edota okerbideak neurri apal batetan baino ez direla burutzen,…

Hirigintza izuen zerrenda honetatik beste ondorio bat atera daieteke, hau ere larria, Zuzenbide Estatua ez dela kapaz nonahi pizten diren “sute” hauek ekiditeko eta bere kasuan zigortzeko. Uztelkeri publikoa, sistemikoa dela baieztatu daiteke, alegia, Hirigintza antolatzen duen lege sisteman bertan dagoela mamua: lurren sailkapen urbanistikoa agintari publiko multzo itxi batek monopolizatzen du (kudeaketa ez da batere gardena), eta eragiketa horrek bapatean sorrarazten duen plusbalia ia osoa (%90) lursailaren jabeak eskuratzen du.

Orain de la gutxi, Hirigintzari buruzko Lege berriak onartu dira, bata Elkarte Autonomoan (Elkarteen mailako berantena) eta bestea Estatu osorako legea. Biak, ala biak, heuren hitzaurretan aipatutako arazoei aurre egiteko neurriak ezartzea dute asmo eta xede, baina sistema beraren zutabeak ez dira aldatu nahi izan. Europar Batasunaren barruan, hirigintza sistema paradoxiko eta anakronikoena bezela geratu da gurea: ezin ulertu daiteke, funtzio publiko bat dena – Hiriaren ekoizpena- (eta publiko izaten jarraitu behar duena, noski), gero, kudeaketarako unean, lurraren jabe pribatuen eskuetan uztea (historia aurre-industriala ematen du). Gure legeetan eta politiketan aldaketa asko egin dira (latzak batzuk), Europar Batasunarekin homologazioa lortzeko agindupean, ba, Hirigintza arloan ere badaude gurea baino askozaz zentzuzkoagoak eta dudarik gabe emaitzetara begiratuta, hirigintza sistema “bikainagoak” (modako hitz bat erabiliz).

Ez dugu aldaketa sakonetarako beldurrik izan behar, ezta? Bada, goazen hirigintzan ere bikaintasunaren bila… nortzuk jarriko lituzkete oztopoak ??

hemen esteka: Urbanismopatasarriba

Hiri Globala, kontzeptua 90 hamarkadan hasi zen entzuten. Izena bera azalerazten hasi zena, Saskia Sassen hiri-soziologoa izan zen (Global City. 1991). Ekonomi globalizatu baten sartuta geundela ikusita, sistema ekonomiko berri horrek, bere oinarrietara hobeto egokitzen zen erakunde sistema bat behar zuen. Horrela, Estatu-Nazio sistema poilitiko ohikoa, industri ekonomi sistema sustatu zuena, ez zen eszenatoki berrirako aproposena, ekonomia sistema berria estatu eta nazioz gaindikoa bait da. Estatu-Nazioak definizioz arautzeko monopolioa adierazten du, eta aldiz, hiriaren gobernuan, elkarkidetzatarako harremanak errazago eratu daitezke- Urban Regime-.

Hiri Globala zein den definitzerakoan, Sassen-ek ezaugarri jakin batzuek azpimarratzen ditu: Erakunde globalen agintzaritza bilgunea, telekomunikazio azpiegiturak, Erakunde globalei zerbitzu emateko gai diren enpresa espezializatuak (publizitate agentziak, abokatu bulegoak, …), finantza zentru garrantzitsua, post-fordismo prozesuetako enpresa berritzaileak, gobernuen politikan eragina duten eragileak eta amaitzeko, baina beharrezko baita, saldu nahi diren zerbitzu eta produktuentzako nahiko merkatu.

Sistema global honek, sarearen forma hartzen du. Sarea sistema honek, halabeharrez, bere barnean, ierarkia bat inposatzen du: badaude, hiri zentralak eta beste batzuk periferikoak. Ekonomia Globalaren oinarria eta garapena finantza fluxuak egituratzen dute. Ondorioz, fluxu hauen inguruko informazioa, aginduak, transakzioak… zentru jakin batzuetan biltzen dira. Nodo abizena hartzen duten hiri zentralak dira benetan Hiri Globalak; besteak, sarearen zerbitzura jartzearen ordainean, Hiri Globalizatuak bihurtzen dira. Honela, autore nagusien arabera, benetako Hiri Globalak New York, Londres eta Tokio lirateke, eta apur bat zabalduta, baita Los Angeles, Miami, Paris, Amsterdam eta Shangai.

Beraz, 90 hamarkadako garai horretan hasten gara, gure artean ere, entzuten “Hirien Sistema” bezala ezagutu dugun lurralde antolaketa eredu berria (gogoratzen, Elkarte Autonomoko Lurralde Artezpideak -DOT- erizpide hau bereganatzen dute). Ordutik aurrera, hiriak, Sare Globalean duten kokapena eta ierarkia maila hobetzen saiatzen dira: hirien arteko lehiakortasuna. Lehia honen barruan ulertu daitezke, horren erabiliak diren esamoldeak: lurraldearen abagune berriak bultzatu beharra, etab….

Lehiakortasun zorrotzago baten bila doan lasterketa honetan, Hiri Globalizatuek, besteen aurrean bereizketa “eraikitzen” saiatzen dira. Horretarako, bitarteko guztiak irentsiko dituen hiriaren irudiaren eta profilaren egokitze beharrera lerrotzen dira. Firma Globalak kontratatzen dira (garesti, oso garesti), Sarearen zentroaren atentzioa erakartzeko asmoz. Baina David Harvey-k ondorioztatu duen bezela, epe luzera, lortu nahi zen bereizketa hori ezerezean geratzen da, firma global horiek bere produktuaren estandarizaziora jotzen dutelako (Gehry edo Calatravaren obrak munduan nonahi aurkitzera heldu da urte gutxitan). Jordi Borja-k artikulu honetan, eta Bartzelonari buruz, zera galdetzen du: merezi ote izango du, hirien arteko lehiakortasunaren hobetze horretan gastatu diren dirutzak? azkenean erabilgarritasun efimero baterako baino balio izango ez duten azpiegitura, eraikin, etabarretarako….?

Beste artikulu honetan, (Fabio Duarte eta Clovis Ultramari) hausnarketa hau urrutirago joaten da (edo sakonerago). Ikertzaile hauen arabera, hirien arteko Ierarkia Global hori egonkorra da, hau da, ez dela aldakorra, ahaleginak eginda ere, Sareak, hiri bakoitzari bere zeregina ezarri diolako, sarearen beraren zerbitzura. Teoria hau behar bezela lantzeko, hazken hamarkadetan Joku Olinpikoak edo Expo Unibertsalak antolatu dituzten Hirien ibilibidea aztertzen dute. Ondorioa izenburutan: bapateko eta une laburreko izarraren dirdira, eta “gertaeraren” ostean, apur-apurreko apaltzea eta hasierako kokapenera itzultzea (Sareak emandako zereginenen araberakoa). Amaitzeko, galdera bat jartzen dute mahaian, ez ote da bada, hiri eredu propia baten inguruan bildu eta hura landu, performance global baten ustezko onuretan sinestu beharrean. Adibide bat: Brasil-en, badaude bi hiri ingurumen politiken arloan ezagunak egin direnak. Bata, Rio de Janeiro da, 1992 urtean Ingurumenaren gaineko Bilkura Internazionala ezagunaren egoitza izan zelako (Hiri Performance); eta bestea, Curitiba da, urtetan zehar hirigintza plangintza iraunkorraren eredu bezela ezagutzen dena (Hiri Eredua). Biak alderatuta, 1992 urteko hartaz gero eta jende gutxiago gogoratzen da, performance bera denboran hurbilago jaso duten beste hiri batzuekin konpartitu behar duelako (Kioto, Johanesburg, Bali). Aldiz, Curitiba-k urtetan zehar bere eredugarritasunaren lekukotasuna, Sarearen sistema horretan, mantendu edo agian zabaltzea lortu izan du.

Gurera etorriaz, eta post honen izenburuari helduz, Bilbao-Gugenheim hau, ze izaera du benetan, beste Hiri Performance bat da edo benetako hiri antolamenduaren Eredu izango da ? Esango genuke, hiriaren zati bat Golden Mile antzeko baten bihurtzeak gehiago duela Performance izaeratik…. Eztabaida ireki beharra dago….

Artikulu honen lehenengo atalean, aldaketa klimatikoaren arazoa zela eta, agintari-erantzule publikoek hiritarroi egiten ziguten erantzukizun horren transferentzia kritikatzen genuen (kotxea larregi erabiltzen duzue eta !!). Ostera, aginte publiko beretik lurralde antolamendu eta hirigintza eremuetan hartzen diren erabaki arduragabeak jartzen genituen mahai gainean. Euskal herrian, garraio, hirigintza-lurralde antolamendu eta ingurumen politikak elkarri bizkarra emanda bizi dira (… eta horren erantzukizunak ?).

Aldiz, homologaziorako helburu dugun Europa aurreratuan, arlo honetako politikek bilatu behar duten integrazioa oinarritzat jartzen da, zentzuzko politika bat egin nahi bada. Adibide gisa, Europar Batzordeak, Europako Garraioari buruzko Liburu Zuria (COM.2001- 370) deituriko agiri batetan, eta azpititulu bezala zera argitzen zuena: “2010 urtera begira Europako garraio politika: benetako ordua”, honelako epaia botatzen zuen: “hiri antolamendua eta garraioaren arteko politika bateratuaren ikuspegi ezak, ibilgailu pribatuari ia monopolio osoa lortzea ahalbidetzen dio”.

Era berean, mundu akademikotik ere ehunka txosten, analisi eta tesietatik ere integrazio berbera eskatzen ari dira. Baten bat gomendatzeko, hona hemen, txosten bat: “Movilidad y planeamiento sostenible: hacia una consideración inteligente del trasnporte y la movilidad en el planeamiento y el diseño urbano” Julio Pozueta. ( eta egile beraren, mugikortasuna murrizteko hartu daitezken neurriei buruzkoa). Beste txosten bat hemen europa mailako adibide zehatzekin.

Europar Batasunean dauden ekimenei helduz berriz ere, egun abian dauden hiri antolamendu-garraio uztartutako politika dituzten 170 jardun-egoki zehatzak biltzen dituen SMILE proiektua da aipagarriena (smile-europe.org). Smile (irribarrea ingelesez…) proiektuak hiru oinarrizko ardatz ezartzen ditu: 1) hiria biltzea hiria zabaltzearen ordez; 2) espazioaren erabilpen mixtoa eta 3) garapen urbanistikoak garraio publikorako dauden azpiegituren inguruan gauzatu. Horretaz gain, ezinbesteko baldintza bat jartzen du: sektorearteko ekimenen koordinazioa zuzenduko duen antolaketa-erakunde bat sortzea, aurrekontuen gaineko hitzarmen ofizialak bertan barne direla. Proposamen ausartak ere egiten ditu, nagusiki, garraio-ingurumen- hirigintza sailak, denak bateratzea erakunde bakar baten (zergatik ez ?).

Gure artean, batzuentzat, eta segun eta zertarako, Europarekiko konbergentzia ez ei da horren premiazkoa. Aldiz, Estatu mailan, badira gure aurretik pauso ta erdi aurreratuago dabiltzanak: Katalunya, alegia. Hasteko, 2003. urtean, bertako Legebiltzarrak Mugikortasunari buruzko Legea atera zuen aurrera – ekainaren 13.ko 9/2003 Legea-. Lege honen helburu garrantzitsu eta esanahi sakoneko bat da, hiri eta ekonomi garapena eta mugikortasunari buruzko politikak uztartzea, eguneroko pertsonen eta merkantzien lekualdatzeak gutxitze aldera. Beraz, derrigorrezko mugikortasuna murriztea, hirigintza erabakiak horretara zuzenduz.

Lege honek, bere garapena izan du 2006 urtean, gobernuak onartu duen 344/2006 Dekretuaren bitartez. Dekretu honek, lurralde antolamendu plangintzak, hirigintza egitasmoak edo eraikitze proiektu zehatzak eragingo duten mugikortasuna eta haren eraginak aztertzera behartzen du. Azterketa hauek plan, egitasmo… edo delakoaren sustatzaileak landu beharko ditu eta aztertzeko xede zehatzak ezartzen dizkio araudiak (2 artikulua): a) jarduketa berriak eragingo dituen mugimenduen hazkundea kalkulatu, b) ikerketan bertan proposatu behar diren neurrien bideragarritasuna ebaluatu eta c) proposatutako neurriak 9/2003 Legeak bilatzen duen ereduaren aldaketarekin betetzea eta batez ere, garraio publikoaren nagusitzea bermatzea. Dekretuak zehaztasun tekniko asko ezartzen ditu, ez da beraz, asmoen irudikatzean geratzen den araudi posmoderno horietako bat. Adibide batzuk: a) (3. art) eraikuntza proiektu zehatzxak lotzen ditu ikerketa honetara eta ez idira neurri handiko operazioak bakarrik ( 5.000 m2-ra heltzen diren merkatalgune berriak, 500 langiletik gora bilduko dituzten lantegi edo industrigune berriak,…); b) (8. art) hirigintza plangintza baten kasuan eraikiko diren azalera, gauzatuko diren erabilpenak eta eraikigarritasun indizearen araberako eragindako mugikortasuna aztertu beharra; c) (11 eta 12 art) Ikerketak aurkeztu beharko duen dokumentazioa eta planoak, d) (15, 16 , 17 art) oinezkoentzako, bizikletak eta garraio kolektiborako Sareek izan behar dituzten neurriak, elkar konexioak, …. Eta amaitzeko, proiektuak eragindako mugikortasun hazkundeak eskatuko dituen inbertsioetan finantzaketan parte hartu beharko dute sustatzaileek.

 

Indarrean dagoen Araudia izateko oso kontutan izateko gertuko (geografikoki behintzat) adibidea da, hor dago. Beste gauza bat da, ze mailaraino ari den betetzen eta arduradun politikoek aginte publikoari ze neurritaraino eusten ari zaizkien, ze tentsioak seguru sortzen ari direla, eraikuntza, garraio etabarreko eragileen aldetik. Baina, Euskal-herrian ez dugu araudi honen parekoren baten zantzurik ere sumatzen…oso alderantziz hemen azpiegiturek jasotzen dituzte inbertsioek eta ez mugikortasun politikek. Aldaketarako adibideak hor daude….. beste eredu batzuk abian badirela errealitate bat da…