Hiripublika

 

Urte bukaeran, Legebiltzarrak Nekazaritza eta Elikagaigintza Polítikarako Legea onartu zuen (Abenduaren 23.ko 17/2008 Legea). Lege berri honetatik, blog honen eremurako (hiria eta lurraldea) adierazgarri gertatzen diren atalak azpimarratuko ditugu. Horrela, eta hasteko, Zioen Azalpenean, Nekazaritza jarduna sektore estrategikoa dela aldarrikatzen da “bertako lurralde eta ingurumen-kudeaketaren erdigune baitira; erantzukizun inplizitua jartzen dute Administrazioaren bizkar, gune eta jarduera horrekiko politika iraunkortasun-irizpideen arabera egin behar da eta”. Azken urteotan, sektoreak izan duen gainbehera, eskualde batzutan ia-ia desagertzera ere heldu da, botere publikoetatik egon den noraeza penagarria izan delako (emaitzek eta egungo egoerak esaten dute dena). Kinka larri honetan eragile negatiboak izan direnak ere aipatzen dira, “nekazaritza-guneak hirigintzaren, azpiegituren eta industriaren eragina eta esku-hartzeak jasaten ditu, eta, horren ondorioz, nekazaritza-jardueraren ekoizpen-baliabide nagusi gisa eta euskal landa-eremuaren elementu egituratzaile gisa duen funtzioa ahultzen ari da pixkanaka”. (pixkanaka ¿?).

 

Legearen II Titulua, nekazaritza lurraren estrategiari buruzkoa da, eta aurretik ere 1990 urteko Lurralde Antolamenduaren Legeak aurreikusten zuen nekazaritzaren balore estrategikoa berresten du. 4/1990 Legeak, jada orduan ere, Lurralde Antolakuntzarako Artezpideak arautzean, bere gutxieneko edukieraren barruan (6 artikulua) nekazaritza balore altuko lurrak zehaztearena zegoen, hain zuzen ere hiri hedapenaren presiotik babesteko. 1997 urtean onartu ziren Lurralderako Arteztarauak, Ingurune Fisikoaren Matrizea diseinatzerakoan, Nekazal Lurren babes eremua sortu zuten, eta ondorioz, udal hirigintza plangintza guztietan, derrigorrez lur sailkapen hau zehaztu beharra dago. Gauza da, Lege berri honek, agian askorentzat zentzugabea edo hutsala zen lur sailkapen mota honi, lege indarreko berrespen bat eman diola, ze “interes sozialekotzat” izendatzen ditu (16.1 art)

 

Baina benetan aipatzeko berrikuntza, nekazal lurren jabegoari dagokion funtzio soziala arautzea da. Horrela, 9 artikuluan, ustiategiko titularren betebeharren artean nekazaritza lurrak gutxiegi erabilita ez edukitzea agertzen da, eta ondoren, betebeharren hori urratzen bada (20 art), administrazio publikoak, esku hartzera behartzen ditu. Eta azken urratsean lursailaren erabilera funtsa publiko bateri laga beharko dio:

 

21. artikulua.- Lurraren erabilera nekazaritza-lurren funtsei lagatzea.

(.....)

 

2.- Landa-lursail edo -finka batek ez du betetzen lurraren erabileraren funtzio soziala, baldin eta lursail edo finka hori bi urtez segidan egon baldin bada gutxiegi erabilitako lurren inbentarioan (20. artikuluan, nekazaritza-lurrari buruzkoan, ezarritakoa).

 

3.- Deklaratzen bada landa-lursail edo -finka batek ez duela betetzen lurraren erabilearen funtzio soziala, lursail edo finka hori kokatuta dagoen ustiategiko titularrak nahitaez laga beharko dizkio lursailok, hamar urterako gutxienez eta hogeita hamar urterako gehienez, nekazaritza-lurren funtsei, baldin eta lur horien jabea bada.

(....)

 

Azken muturrera eramanda, gutxiegi erabiltzen duen jabeari 104 artikuluan isuna jartzea ere aurreikusita dago.

 

Dena dela, araudi hau ez da inola ere, gure inguruan indarrean dagoen lehena ezta zorrotzena ere. Andaluzian, 1984 urtean onartu zen bertako nekazaritzaren eraberritzerako legea (Ley 8/1984 de Reforma Agraria), eta hurak ere nekazal lurren gutxiegizko erabilera arautzen zuen, baina lurren desjabetzea planteatzen zuen, ordea. Eskuineko alderdiek, lege hau Auzitegi Konstituzionalera eraman zuten, baina erantzun bezala, lurraren jabegoaren funtzio sozialaren doktrina ezartzeko balio izan zuen epaia atera zen (37/1987 epaia) epaia hemen, eta ondorioz zentzu honetako araudiaren erabateko legezkotasuna ezarri zen , behin betiko (hemen ere, norbaitek, jabego eskubide sakrosantuaren kontrako urratzea dela eta zantzuka hasteko tentazioa izango balu… hor abisua).

 

Asuntoa izango da legalitate formaletik, guzti hau benetako zuzenbide erreala bihurtzea, eta hor dago nekazari gazteak eta lurrik gabekoak sektorera sartzeko presio legitimoa egiteko aukerazko helduleku paregabea, legeak horrela bermatzen du eta. Galdera da, ea arduradun diren erakunde publikoak (nekazaritza sailak) benetan sinetsita dauden bide honi abiada emateko, eta kultura honetan lurraren jabegoari eman izan zaion eduki extra-legalari buelta emateko; eta bestetik, hirigintza garapenekin bat-batean aberasteko irudikapenak bazterrera zokoratzeko borondaterik ba ote dagoen. Legean zehar “koordinazio” hitza aipatzen da sarri, baina ez al da garaia, erakundeen jardunari “koherentzia” exigitzeko? Ba horixe da galdera, ze sektore estrategiko honen etorkizuna kinka horretan egongo da… gu izango ote gara nekazaritza likidatuko duen lehen herrialdea ?

 

Izenburuan aipatutako bi hitz horiek, Estatu Batuetako urbanistikan erabiliak dira, bertan eman izan da lehenengoz eta modu sakonagoan, hiriaren mugagabeko barreiatze prozesua, eta ondorioz, bertan hasi dira eredu horren eragin okerrak ikusten.Urban Sprawl prozesu honek, honako ezaugarriak ditu:

- Dentsitate baxuak, hirigunearekin alderatuta, eta beraz lurzoruaren kontsumo maila handia.

- Eremuen espezializazioa, eta ondorioz, lurzoruaren erabileren eta hiri funtzioen sakabanatzea.

- Lurraldearen zatiketa eta jarraipenik gabeko guneak, garapen urbanoen arteko hutsuneen sorreran oinarrituta.

- Ibilgailu pribatuarekiko menpekotasuna, barreiatzeak inposatuta.

- Hirigune historiakoaren gainbehera, sakabanatutako zentro-gune berrien azaleratzea eta garapen urbanoen arteko uniformekeri handia.

- Tokien pribatizazioa, eta honekin batera ekipamendu eta zerbitzu publikoetan desorekak.

Urban Sprawl honen irudi topikoa, famili bakarreko etxe sorta barreiatuak osatutako eremu zabalak izango lirateke. Orain gutxirarte, Estatu Batuetako filmetako paisai desurbano arruntekin identifikatzen genituen, baina, dagoeneko konturatu gara berton ere honelako etxegintza produktuak nolako arrakasta izan duten, eta gure paisaian gero eta zabalduago dagoela. Horretaz gainera, aipatutako eragin okerrak ere hasi gara nabaritzen: 1990-2000 urte bitartean Erkidego Autonomoan lurzoruaren artifizializazioa 52 km2 tan handitu da, eta honek %20 ren hazkundea suposatu izan du… hamar urteko epe laburrean !!!. Bestelako kostu ekonomiko eta sozial asko eragiten ditu garapen eredu honek, horretan oso erakusgarria da Sierra Club Elkarte estatubatuarrak bere analisiari jarritako izenburua: The dark side of the american dream.

Nabaritzekoa baita, giza osasunean ere zer nolako kalteak sorrarazten dituen aztertzen dituzten analisiak bai Kanada zein Estatu Batuetako osasun zerbitzu publikoek egindakoak.

Eredu honen arrazoiei, eta arrakastari heltzerakoan, beti aipatzen da, batez ere, gizartearen “irudikariaren” aldaketen barruan ikusi behar dela: Baina beste analista batzuk, ordea, aginte publikoek zer nolako sustatze lana egin duten azpimarratzen dute, azkenean, “gizarte ingenieritza” proiektu oso bat aztertu daitekela. Horrela, Estatu Batuetara bueltatuz, “amerikarraren ametsa” deitutako irudikapen hori, 1930 hamarkadan hasi zen, Gobernuak famili bakarrerako etxeak erosteko maileguak errazten hasi zenean, red linning deituriko estrategia erabiliz, eremu bilduetarako etxe-auzoetan erosteko eskakizunei ezezkoa emanez, alegia. Gero 50 hamarkadan beste oinarrizko erabaki bat hartu zen: autobide sare osoa doanekoa bihurtzea, garraio publikoaren alde egin ordez. Beste alde batetik, 30 hamarkadan, ibilgailu eta petrolio arloko enpresa nagusiek, batera, National City Lines deituriko enpresa sortu zuten, eta urte gutxiren buruan, 45 hiritako tranbia eta trolebus konpainia erosi zituzten… berehala ixteko. 1949 urtean, General Motors eta beste batzuk, “konspirazio” akusaziopean isuna jaso zuten, baina 5.000 dolarrekoa. Ordurako kaltea egina zegoen dagoeneko: 1947 urtean, langilagoaren %40ak erabiltzen zuen garraio publikoa, 1963 urtean aldiz %14ak, eta gaur egun ez da %5 ra heltzen.

Frantziako Estatuan ere, bertako aginte publikoek, 70 hamarkadan, etxebizitza politikan hasi zuten norabide aldaketa nabarmendu daiteke. Pierre Bourdieu soziologoak aztertu du politika aldaketa hau, aurreko urteetan alokairu sozialera zuzendutako etxebizitza politika sendoak, gands ensambles deiturikoen hiri trinkoaren eredutik jauzi egin zuenean. Giscard D´Estaing lehendakariaren garaietan hasi zen alokairura zuzendutako politika publiko historikoa baztertzen, eta ordez, famili bakarrerako etxebizitzak eraikitzea suspertzeko, enpresak jaso zituzten pizgarri fiskalak, eta pertsonek etxe horiek erosteko mailegu malguak jasotzen. Garai horretan hasi zen gaur egun Lapurdik duen egungo itxura urbano hori hartzen, Hendaia-Baiona korridorea deitu izan zaiona, edo beste ikuspegi batetik esanda, basque-chaletez jositako aldiriko paisaia.

Hegoaldean beranduago hasitako fenomenoa dugu urban sprawl-eko hau, bertoko suspertze ekonomikoa berantiarragoa izan delako. Baina bideratze estrategia oso antzekoa izan da, azken urte hauetako mailegu hipotekario malguek izan duten boom-a ez da kasualitate hutsa izan, aipatutako ereduen pasarte berri bat baizik.

Europa osora zabaldutako fenomeno kaltegarria da jada urban sprawl deituriko hau, baina oharkabean pasa izan dena. Horrela salatu berri du, nork eta erakunde ofiziala den Europako Ingurumen Agentziak, 2006 urtean kaleratutako txosten batetan. Izenburua bera oso deigarria da: “Hiri barreiatzea Europan: bazterrean utzitako erronka” "Urban sprawl in  Europe: the ignored chalenge"

Eta orduan zer? Ba al dago bestelako eredurik?, ba honetan ere Estatu Batuetara joko dugu. Bertan sortua da Smart Growth (garapen azkarra-intelegentea) kontzeptua eta mugimendua ere. Ideak, New Urbanism pentsamendu korrontetik datoz, hiriaren plangintza publikoa lehentasun bezela ezartzen duena. Paradoxa badirudi ere, eredu honek, guk berton izan dugun hiri historikoaren ezaugarriak aldarrikatzen ditu: etxebizitza maila eta eredu desberdinak sustatu, lurzoruaren erabilpen mistoak, mugikortasun eusgarrirako oinarriak ezarri,… azken baten hiri hitzetan laburbiltzen dena: hiri trinkoa – urbanoa-berdea.

Zentzu honetan adibide oso deigarria da, Portland hirian, eta era zabalagoan Oregon Estatuan, 90 hamarkadatik hona bideratu izan den hiri plangintza eredua. Agindu bat oso azpimarragarria bihurtu da, hiri bakoitzak bere plangintza diseinatzerakoan, “urban growth boundary” deiturikoa ezarri behar du, derrigorrez. Hau da, hiriaren zabalgunea aurretiaz mugatu behar da, hiria eta landalurra eremuen arteko bereizketa ezartzen da.

Euskal Urbeak, beraz, analisi eta auto-azterketa sakona egin beharko lioke bere buruari. Etengabeko zabalgunea, jada, homologaezina da nazioartean.

Krisialdi baten sartu garela eta diote… gauza berria balitz bezala. Ba bueno…. azken urteotako autosatisfaksion gizen horri astindu ederra emateko balio beharko digu, batez ere, eta blog honen xedeari dagokionean, hiri eredu eraberrituetarako benetako urratsa behingoz emateko.

 

Egoera hauetan benetako arriskuan geratzen ohi direnak, udalerri txikiak izaten dira. Arrazoi zerrenda luzea eman daiteke, hala nolako komenientziazkoak… eta askotan geldi eta itxaroten geratzeko erraz –errazegi- baliagarri direnak. Gure udalen inertzia beti antzerakoa izan da: Foru Aldundi edota Jaurlaritzatik etorritako ideia eta sormenen etorriari itxarotea, eta guztietan, haiengandiko menpekotasun finantzarioari aitzakia bilatuz. Ematen du, tradizionalki izan dugun Estatu eredu zentralista eta bertikal bera , guretzako ere errepikatu eta ezarri dugula.

 

Oraingo post honetan, Udalek, euren hiri proiektu desberdinak aurrera ateratzeko, Europar Batasunaren mailan dauden finantza eta elkarkidetza aukerak argitzen saiatuko gara. Mezu argi batekin: ba dira aukera zabalagoak Foru eta Jaurlaritzako finantzazio eskabide guneetatik at, eta zuzenean Udala-Europa harremana sortzen delarik, ez da bitartekorik (….ezta oztoporik).

 

A) LIFE Fondoak (esteka hemen)

 

Hasteko LIFE + deritzon Fondoak hartuko ditugu. Ematen du, Fondo hauek naturguneak edota animali eta landare espeziekin bakarrik dutela zerikusia, baina ez, izaera urbanoa duten egintzetarako ere zuzenduta dago. Fondo hau, hiru ardatzetan banatzen da: LIFE Natura eta Bioaniztasuna (hau da propio naturarako), LIFE Informazioa eta Komunikazioa, eta LIFE Ingurumen Politika eta Gobernantza. Azken honen bitartez (aurreko programan Life Ingurumen izena hartzen zuen soilik), Hiri Ingurumena eta Bizitza Kalitateari buruzko Estrategia Tematikoa lantzen da. Hemen proiektuen datu base interesgarria aurkitu daiteke.

 

LIFE + Fondo hauen artean, badago bat adierazle ona dena, udalerri txiki batek landua, eta gainera 2007 urteko “best project” multzoan aukeratua izan dena. Les Presses izeneko, 1.700 biztanledun herri bat, Gironan dagoen Garrotxa eskualdean. Bertan “Pedra Tosca parkea” izenburupean, aitzinean nekazal eremu bat izandakoa, azken urteetan eraikin informal eta txabolak alde batetik eta zabortegi klandestinoaren gune bihurtua zen, Olot hiriaren periferia urbanoak hartua. LIFE Proiektuaren xedea, eremua bera baso izaerara lehengoratu eta eskualdeko aisialdirako eta ingurumen hezkuntzarako, 26 hektareako “parke eszeniko” bat antolatzea izan da.

 

Edo beste proiektu interesgarri bat, Italiako iparraldean, herri txiki ugari dituen eskualde batetan, nola antolatu duten garraio publiko sistema original bat. Beti esaten da, garrio publiko sare bat ekonomikoki errentagarri izateko masa kritiko handi bat behar dela ezinbestean, bada, proiektu honek, antza bestelako sistemak ere landu daitezkeela demostratzen saiatzen da.

 

B) FEDER Fondoak: INTERREG, URBAN,..

 

FEDER izenburu orokorraren azpian hainbat Fondo sorta dago. Adibidez, INTERREG deritzonak, bere hirugarren ekitaldia bukatu berria dute, eta hauen helburua EB.ko Estatuen muga artean dauden eskualdeetan jardutea da, bi kapitulutan daude banatuta.

 

Beste fondo bat, URBAN deritzona da, honek ere bigarren ekitaldia osatu berri du. Bere lehentasunen artean, hirien bizi kalitatea legoke, eraikinak eraberritu, gune berdeak sortu, eta baita kutsadura urriko garraio publikoak eta energia berriztagarriak sustatzea. Euskal Herriko proiektu batzuk sartu dira fondo hauen babespean: Bilbao La vieja auzoa, edo Barakaldo, Pasaia eta Iruñeako alde zaharra eta Erroxapea auzoko biziberritze proiektuak. Baina honek ez du esan nahi udalerri edota eskualde industrial zabaletara bakarrik zuzenduta daudenik. Horrela, gogoratzekoa da baita, hiri txikiago batetan ere, Biarritzen, La Negresse auzoan, fondo hauen bitartez proiektu bat aurrera atera zela: 8 hektarea hartzen zituen “erreserba natural bat etxe bloke tartean” deritzona. Hemen ere degradazio urbano argirantz zeraman tendentzia bateri buelta eman, eta auzotarren bizi kalitatearen hoberako, gune berde bat berreskuratu zen.

 

Beraz, azken gogoeta bezala, udalerri ertain eta txikiak euren hiri hobekuntzarako edota degradazio arriskuan dauden auzoak aurrera ateratzeko asmorik baldin badute, finantziazio bideak badira. Gainera udalerrian bertan proiektua burutu eta gauzatzeko ahalmena da oinarrizkoena, gero, ez hain urruti eta ez hain arrotz diren Europako fondoetara aurkeztea bada… eta adibideak ugari dira. Ez da beti, bertoko goi erakundeetara eta sarritan ama-ordezkoaren talantea izaten duten sailburuengana derrigorrez eskean joatea. Europako Batzordearen beraren estatistiken arabera, fondo hauetara aurkezten diren ia %40, udal erakundeak izaten dira, udal txikiak ere barne…. hemen eman ditugu gertuko adibide erreal pare bat. Txikia ere, ondo landua bada, kontutan hartzen dela Bruselan.

Elkarte Autonomoko hiri eta herrietan, Lurralde Antolamendurako Arteztarauen arabera 69 Alde Zahar daude zenbatuta. Haietatik, 53-k baino ez dute babes eta birgaitzerako aldarrikapen eta plangintzarik. Horretaz gainera, hiri historikoaren eremutik aruntzago ere, gure etxebizitza parkea zahartzen ari da. Batez beste, etxe eraikinen % 40-ak edo, 50 urtetik gora dituzte. Errealitate hau, eta etorkizunera begira behar den hirigintza estrategia, gure hirietako biziberritzea alegia, Legeetan argi eta nabarmen ageri zaigu; baina, ardatz politikoak, adierazpenetan baino, benetako konpromisoetan aztertu behar dira. Honek, azken finean erakundeen aurrekontuetara garamatza.

Beraz aztertu dezagun Jaurlaritzak, noraino betetzen dituen 2/2006 Lurzoru Legean zehar hirien biziberritzearen alde egiten dituen zentzuzko adierazpenak. Horretarako, etxebizitza politika ikertuko dugu, eta zehazki diru aldetik zein pisu duen biziberritzeak, etxe berrien eraikitzearekin alderatuta. Hola, 2008 urterako Etxebizitza Sailak onartu zituen Aurrekontuetara joko dugu.

Hasteko, 2002-2006 urte bitarterako diseinatutako Etxebizitza Plan Orokorra laburbiltzerakoan ematen dituen datuak nabarmenduko ditugu.

Sustapena	191.000 milioi €
Biziberritzea	32,4 milioi €
Lurzoru erosketa	21,9 milioi €

Beraz, lehen datuek ematen diguten argazkiak erakusten du, Jaurlaritzaren etxebizitza politikaren pisu nagusia etxe berrien sustapenera zuzentzen dela.

Sakonerago joanda, argitu behar da Biziberritze politikarako bideratutako diru honen barruan, diru laguntzei dagokien zatia, 11,4 milioitan geratzen dela. Orduan, diru kopuru hau ikusita (txikia edozelan ere), zergatik ote da? Ez dagolako birgaitzeko eskabiderik? Ez horixe…. 2008rako Aurrekontuetan bertan egiten den analisiak bestelakoa erakusten du, eta testua literalki ekarrita:

“Etxebizitza birgaitzeko beharra duten familien portzentajea % 17koa da. Emaitza hori ikusita, euskal familiek azken urteetan adierazitako mota horretako beharra areagotu egin dela esan daiteke, eta aztertutako aldi osoko (1996-2006) portzentajerik altuena erregistratu da oraingoan.

 (…) Etxebizitzaren birgaitze beharra eta eskaria kopuru absolutuetan adieraziz, 134.780 familietan antzeman da beharra.

 Orduan, beharrizana badagoela badaki Jaurlaritzak, eta gainera zenbat eta zaharkituagoa etxe-parkea, orduan eta beharrizan zabalagoa ageriko da etorkizunean ere. Baina diru kopuru gehiena etxe berrien sustapenera bideratzen da, nahiz eta jakina izan sustapena oso erritmo motelean egiten dela eta lortutako emaitzak inoiz ez direla publizitatutako asmoetara heltzen.

 Beraz, nola mozten du Jaurlaritzak beharrizan objektiboa (134.780 familia) eta babesgarriaren arteko lerroa? Ba, diru sarrera indizea oso baxua ezarrita (21.000 €):

(…) Amaitzeko, ezin dugu ahaztu birgaitzeko beharra duten familien % 38k aitortu dutela urtean 21.000 eurotik beherako sarrera gordinak dituztela, hortaz, segmentu babesgarria 51.200 kasutara murrizten da.”

Beste modu batera esanda, beharrizanen % 62a diru laguntza publikoa lortzeko eskubidetik kanpo uzten du.

 Hurrengo taulan ikusi daiteke, noraino baztertzen den birgaitzea eskatzen duen hautagia, eta aldiz, ze aldea dagoen babes ofizialeko etxe baterako hautagaiekin, eta baita, prezio libreko etxe baten eroslearekin:

eskaria mota	Familiaren urteko gehienezko diru sarrera
Babes ofizialeko etxea erosi	35.000 €
Prezio tasatuko etxea erosi	45.000 €
Prezio libreko etxea erosi	33.000 €
Etxea/eraikina eraberritu	21.000 €

Taula honetako datuei, beste bat ere gaineratu behar zaie, hain zuzen ere, eskaera mota bakoitzak zein diru laguntza jasotzen duen. Horrela ikusiko dugu benetan, zein politikak duen lehentasuna Jaurlaritzarentzat, eraikitze prozesu berriak edo hiri historikoaren birgaitzeak.

Horrela, Babes Publikoko Etxebizitzen politika, azken finean diru laguntza publikoaren politika da: etxe barri bat, merkatuko prezioan erosi beharrean, diru publikoz lagundutako eta araututako prezio baten erosteko “zortea” da. Jaurlaritzak 2008.ko Ekainean argitaratutako txosten batetan, prezio libreko etxe baten prezioa/m2, etxe tipo batetan, 3.315,70 €/m2 neurtzen zuen. Aldiz, Babes Ofizialeko Etxe baten prezioa 1.334,70€ (-1.981 €/m2), eta modalitate berriko Prezio Tasatuko Etxeen kasuan (legez BOE x 1,7 gehienez), 2.269 €/m2 (- 1.046,7 €/m2).

Laburbilduz, 80 m2-ko etxe tipo baten kasuan, BOE bat “zortean” tokatzen zaionari, 158.480 €-ko “dirulaguntza” ematen zaio (prezio librea eta BOE-ren arteko prezioaren diferentzia), eta Prezio Tasatuko batetan 83.736 €.

Aldiz, prezio libreko etxe bat erosteko laguntzak arautzen dituen Dekretuaren arabera, dirulaguntza, eta Alde Historiko batetan badago kokatuta etxe hori, prezioaren % 6-ra heldu daiteke, eta gehienez 9.015 € (zure diru sarrera 21.000 €-tik beherakoa bada) edo 3.606 € (33.000 €-tara heltzen direnentzako).

Baina, eraberritze obrak egiteko, ikusi dugunez 21.000 €-ko diru sarrera da langa, eta maila horretara heltzen ez direnek bakarrik jaso dezakete diru laguntza, eta kopurua gainera, eta obra nagusiak deitzen diren horietarako bada (eraikineko fatxada, eskailerak, zerbitzu orokorren berriztatzea…) gehienez 5.500 €-koa izango da.

Beraz, datu hauek erakutsita, argi geratu da, etxebizitza politikaren lehentasuna BOE berrien estatistikak loditzea dela, horrek izaten duen zarata mediatikoaren puzte efektua bilatu nahiaz, gainera. Itzalean geratzen dira, aurrekontuak diseinatzeko unean, hiri eta herrietako Alde Zaharrak biziberritzearen aldeko hitz multzo guztiak.

Gure hirietako Alde Zaharren ikuspegi soziourbanistiko azkar bat eginda, berehala nabarmentzen da, bertan zelako giza multzoak bizi diren: bertako betiko pentsiodun agure zaharrak, azken BOE zozketan zorterik izan ez duten gazteak, eta etorkinak. Iruzkin soziologiko hau kontutan hartuta, argi dago, laguntza publiko zuzena eta zabala behar duten jendea dela, baina etxebizitza politikak ez diela laguntza askorik emango, eta ondorioz, beraien esku geratu dela biziberritzearen ekimen ekonomikoaren zati nagusia. Errealitate hau da, benetan Alde Zaharretan gertatzen ari den degradazio prozesuaren ardatza eta zergatia… publizitate gutxirako eman dezake (BOE bloke berrien zozketa, giltza emate, …eta bestelakoekin alderatuta) eta hori da hain zuzen ere, gure Alde Zaharren kondena: ez baldin badago “tajada” mediatikoa ateratzeko aukerarik, ez dago dirua bideratzeko agindurik.

 

 

Hirigintza Plangintzak, lurraldearen antolamendu integrala osatu behar duela sarritan adierazi dugu blog honetan. Aldiz, plangintza egileek arkitektura morfologiaren marapiloetan zentratu dira nagusiki, Urbanistika bera, jakituria esparru baten mugatu nahian, arkitekturarena alegia. Baina aspaldi honetan, kontzeptuen dialektikan baino ez bada ere oraindik, Hiria, Sistema modura analizatzeko ikuspegia nagusitzen ari da. Horrela, adibidez, hiriaren mugei buruzko eztabaida sortu da, eta hiriguneak bere inguruarekin “eraikitzen” dituen menpekotasun, zerbitzu, elkarkidetza,… modu desberdinetako erlazio motak aztertzen hasi da.

Ohizko Hirigintza eskola tradizionalarentzako, Hiriaren mugetatik at dagoena, “hiri erreserbarako eremuak” baino ez dira, hau da, bihar edo etzi, hiriak bere zabalguneak ezartzeko aurreikusita zituen eremuak. Honen ondorioz, lur eremu honek bere izendegian ere, hirigunearekiko menpekotasuna adierazten du: Lurzoru Urbanizaezina. Urbanizaezintasun hau, dena dela ere, denporan zehar eta hirigunearen interesen arabera, aldagarria zen sailkapena izatera mugatu zen: gaur sailkapen hori jasotzen zuen eremua, bihar bertan, urbanizatze prozesura erakarri litzeteke, besterik gabe, bere funtzio bakarra hori baino ez delakoan.

Lurralde estrategia mota honek, eta zehazki gurea bezalako hiritartze dentsitate altuko herrialde batetan, euskal-urbearen gailentzea ekarri dezake epe laburrean.

Aldiz, beste Hirigintza eskola bat ere hasi da bere diskurtsoa sendotzen. Urbanistika, ikuspegi holistiko batetik lantzen duena, alegia, eta Hiria eta Lurraldea Sistema osatu bat bezala analizatzen dituena (oroitzapena hemen, Javier Garcia Bellido handiari eta bere “Coranomia” tesia). Ikuspegi integral honen ardatzen arabera, eremu bakoitzak bere zeregin berezkoak lituzke Lurralde Sisteman, eta zentzu honetan, Landa-Lurrak ingurumen zerbitzu ezinbestekoak ekoizten ditu (ura, elikagaiak, bestelako lehengaiak,…) eta hiriaren insumo kutsakorrak birziklatu (airea, bionaiztasuna, paisaia, aisialdia,…) Beraz, Urbanistikaren dialektikan, Lur Urbanizaezina sailkapenaren esanahi mugatutik, Landa-Lurra kontzepturanzko ibilbidea sustatzea proposatzen du.

Urbanistikaren arlo juridikoak ere bere ekarpenak egin ditu norabide berdinean, eta, Auzitegi Gorenak oraintsu (2008 urtean) eman duen epai bat nabarmenduko dugu, honako honetan. Epai honen txostengileak jarri duen arreta kontutan hartuta, batez ere zentzu bereko Auzitegi Nagusi beraren aurreko epaien aipamen zehatza egiterakoan, esan daiteke, Landa-Lurra kontzeptu juridiko-urbanistikoaren aldeko doktrina finkatzen duen mugarri baten aurrean gaudela.

Epaia, Balear Irletako helegite bat hartzen du aintzat (edo aitzakiatzat), eta Auzitegi Gorena azken hamarkada honetan finkatzen joan den jurisprudentzia zerrendatua eguneratzen du. Laburbilduta, Landa-Lurraren doktrina honen adierazleak honako hauek lirateke:

1.- Urbanizaezina sailkatua dagoen eremu baten sailkapen aldaketak (urbanizagarri bihurtzeko) berebiziko arrazoitzea eskatzen du. Eremu horrek dituen ingurumen, nekazal, paisaia… izaerako balioak babesteko irizpidea aldatzeko, zein garrantzidun interesa publiko gailendu behar den justifikatu beharra dago. Gainera, kontutan izanda, Legearen aginduz, hirigintza funtzio publiko bat dela, Herri Administrazioari dagokio erizpide aldaketa horretarako frogak aurkeztea.

2.- Babes Bereziko eremuetan (ekologia, ondare kulturala,… babesteko) plangintzaren arduradunek ez dute erabakimen askerik; aldiz, eremu horren ingurumen egitateak lotzen ditu sailkapen urbanistikoa ezartzerakoan.

3.- Plangintzagilearen “ius variandi” deritzonak, muga zehatzak ditu, hain zuzen ere, eremu horrek dituen ingurumen, nekazal edo baso balioak ezartzen dutena. Balio horiek badirela egiaztagarri den neurrian, lurzoru hori, derrigorrez Babes Bereziko Lurzoru Urbanizaezina bezala sailkatu beharko da. Esan daiteke, hiri-lurzoruarekin gertatzen den bezala, legez agindutako sailkapen bat dela, hau da, ez dagoela aukerarako tarterik.

4.- Babeseko Sailkapen hori aldatu nahi baldin bada, urbanizagarri bihurtzeko, modu arrazoitu eta egokian justifikatu beharko da, babes hori jaso zuenean ez zirela benetako balioak existitzen edo gerora desagertu egin direla, eta guzti hau, onargarri diren xede juridikoen ondorioz bakarrik gertatu bada (por causas jurídicamente atendibles).

 
Egitan, Epai hau gogoan edukitzeko horietakoa bada (hemen epaia osorik)

Noizbehinka, Jaurlaritzako Etxebizitza sailak, nolabaiteko “globo zunda” deitzen diren horietakoen artean jakinarazi ditu, bazuela etxebizitza duin bat izateko hiritarrok Konstituzio bidez dugun eskubidea bermatuko luken Lege egitasmo bat. Aspaldi honetan baina, zokoratuta edo duela ematen du (agian denek agintaldia bukatutzat ematen ari direlako, edo). Bada Lege aurre-egitasmo horren testu artikulatu bat bueltaka gune batzuetan, Etxebizitza Sailburuordeak bere blogean du argitaratua, besteak beste, eta hona ere esteka bidez ekarri nahi izan dugu. Aurreproiektuaren testua

 Aurre egitasmoan nabaritu daitezken arautze saioak honako hauek lirateke:

 - Etxebizitza premia duen hiritar orok, eskubidea izango luke etxebizitza duin bat izateko eskubidea bere Udalaren bitartez gauzatzeko exijitzeko (6 artk).

 Beraz, honek esan nahi du, Udalak etxebizitza politika sozialen lehen arduradunak bihurtzen direla ( 5 eta 12 artk). Beraz, hirigintza plangintzarako beti eskatu duten autonomia horri, eta orain EEA-ko 2/2006 Hirigintza Legeak onartu diena (7.000 biztanletik gorako Udalek eurek ematen diete plangintzari behin betiko onarpena), hiritarren aurreko erantzukizunaren zama dakar bueltan.

 - Eskubide hau bermatzeko epemuga bat jartzen da: 2012 urtea. Epemuga hori gaindituta, eskubidea gauzatu ezean, hiritarrak epaitegietara jo dezake.

- Eskubide unibertsal hau benetan bideratzeko, Herri Administrazioek Etxezibitza Zerbitzu  Publiko berri bat sortzen dute (14 artk) eta Udalek behartuta daude alokairura bideratutako etxe parke publiko bat sortzera ( 23 artk), nahiz eta Kohesio Sozialaren ardura osoa Erakunde Publiko guztien artean banatzen den.

 - Etxebizitzen erabilera antisoziala arautzen da, eta modu berezian hutsik dauden etxeak (89 artk eta hurrengoak).

 
Lege egitasmo honen testua irakurrita, Europa mailan jada indarrean diren norabide antzeko beste Lege batzuk ekarri digu gogora. Honekin esan nahi dugu, noizbait aurkezpen ofiziala izaten baldin badu, “erradikalegitzat” hartuko luketen horiek euren legegintza kultura eza, edo bestela, fede txarra utziko luketela agerian.

Horrela, politika sozial honetan, aitzindaritzat hartu daiteke Eskoziako legebiltzarrak 2003 urtean onartu zuen “Homelessness Act” (etxegabeziaren legea). Lege honek, berrikuntza bezala, Herri Administrazioari “emaitza lortzeko betebeharra” ezartzen zion. Beraz ez zen adierazpen huts bat, eta horrela, derrigortasun honen ondorio bezala, epaile baten aurrean eskubidea exijitzeko prozedura bermatu zen, lehen aldiz.

Baina deigarriena, Eskoziako Gobernuaren konpromisoa aurrekontuetan nola nabarmendu zen jakitean agertzen da. Legea indarrean sartu zenetik, hurrengo hiru urtetan zehar, bertako Barne Produktu Gordinaren % 1,5 inbertitu du etxebizitza politika sozialetan.

Eskozian, Alderdi ezkertiarrek bultzatuta onartu bazen Lege hau, paradoxikoki, lerro nagusietan antzeko den beste lege bat onartu zen 2007 urtean Frantziako Estatuan, eskuina gobernuan zela. Villepin gobernu-buruak, eta hiri nagusien suburbia txiroetan eman ziren istiluen ondoren, etxebizitza eskubidea bermatzen zuen legea bultzatu zuen, baita. Frantziako Legean, Gobernuari 2008 urtea jartzen zaio epe muga bezala, premia larrian daudenei eskubidea benetan gauzatzeko, eta bestelakoei 2012 urterako burutu beharko die. Horrela, mugaren bestaldean, etxebizitza eskubidea, osasuna eta hezkuntza eskubideen parean jarri da. Are gehiago, berriki, epaile batek, jada, gobernua errudun epaitu du, langabezian zegoen ama baten kasuan, eta behartu egin du legean bermatutakoa betetzera.

Europatik zeharkako errepaso honekin amaitzeko, Espainiar Estatuan bertan ere, Katalunyan zehazki, igaro zen Abenduan bertako Parlament-ak, hemen azaldu ditugun antzerako Legea onartu zuen (Abenduak 28.ko 18/2007 Legea).

Beraz, propaganda ofizialak Konbergentziaz hitz egiten digunean, eskubide hau ere lerroburuetan agertarazi beharko luke.

Aipatu dugun Euskal Autonomi Erkidegoko Lege aurre-egitasmo hau, hori berori baino  ez da oraindik ere: aurre-egitasmo izateak, esan nahi du, oraindik ez dela Etxebizitza Sailetik atera, alegia, ez duela Gobernu Kontseiluaren oniritzia (eta susmo osoa dago ez dela sekula aterako). Dena dela, egi gordina modu autokritikoan onartuta, gizarte zibila deitzen dena modu oso ahulean agertzen zaigu; eta edozein politika sozialetan gertatzen den modura, premian dauden guztiek ezinbestekoa den bultza egin ezean…. kontrako interes taldeak nagusi …. beti.

Informazio-formazio gehiago adibidez  hemen "kepasakonlakasa"

Azken urteotako posmodernismo urbanistikoak, pentsamendu korronte horri dagokion bezala, kontzeptu eta kategorien nahasmena ekarri digu gurera ere. Horren adierazle izan da, Hiriaren Birgaitze bezala aurkeztu izan zaiguna (Bilboko “urrezko etorbidea” adibide) eszenatoki ertzi batetan eginiko arkitektura espektakulua baino ez da izan (Situazionistak sortutako “espektakuluaren gizartea” esanahian); ez baitu Hirian benetako krisian dauden eremuetan eraginik izan.

Arkitektura eszenatoki hauen ondorena dator orain, antzemanda marketin instituzionalaren horrenbesteko aipamena jaso izan duten esku-hartze arkitektonikoak, agerian utzi dituztela hiriguneek gaur egun dituzten sakoneko arazoak: gizarte bereizketa eta bazterketa, etxebizitzaren garestitzea, ingurumen eta osasun publiko arazoak,… Estalki ederrenak ere ezin ditu oinarrizkoak diren arazoak sekula ezkutatu. Izan dira urte hauetan “markadun” arkitekturaren zarataren pean entzunarazi nahi izan diren ahots kritikoak, baina gor-itsuarena egin beharra zegoen, bizi genuen erakustaldi hauen aurrean “aldeanoa” zelako traban ibiltzea.

Azkenean, krisi egoerak gainezka egin du, ezinbestean. Hori da hain zuzen ere, modu kritikoan Leipzig-eko Gutun honek nabarmendu nahi duena. Gutuna (Charter ingelesez originalean), Alemaniak Europar Batasunaren lehendakaritza bere esku zuen sei hilabetekoan landu zen, eta Leipzig Hirian sinatu zuten Estatuetako ordezkariek (2007/05/24).

Gure Hiriak babestu, sendotu eta garatzen jarraitzeko garapen iraunkorraren hiru dimentsioak izan behar dira kontuan: aurrerabide ekonomikoa, gizarte oreka eta ingurumen osasungarria. Bestela, epe luzera, “Hiriek ezin dute gizarte garapen eta hazkunde ekonomikoaren bultzatzaile izan, ez badira gai hiri barruko eta inguruko gizarte oreka mantendu, kultura aniztasuna babestu eta ingurumen eta hirigintza kalitate maila altu bat ezartzeko ”.

Gure artean gauzatzeko alderik zailena, Gutunak ezartzen dituen Erakundeen arteko, eta bertako kide direnen erantzukizun maila exijitzea izango da. Gutunak, Gobernu maila desberdinen arteko elkarkidetza jartzen du kezka nagusi bezala, eta adi, zeren, pertsona arduradunen beharrezko prestakuntza profesionalari ere eragitera heltzen delako !!!

Gutunak, bi ardatz nagusitan sakontzen du, eta ikusiko dugunez hemen nagusitu den ereduak (arkitektura esku-hartze soilarena), beste norabide kontrajarri batetik garamatza. Gauza izango al gara azken urteotako inertziak berbideratzeko ?:

Gutunak bi ardatz nagusi eta zazpi ekintzarako estrategia ezartzen ditu:

1.- Hiri garapenaren politika integratuaren ikuspegiak gehiago erabili.

Zer esan nahi du honek?, ba kontutan izan behar direla, une berean eta ekitate zentzu batean, koordinatu beharreko espazio, sektore eta epeei dagozkien arloak. Ezin da bakarrik hiri barnea aintzat hartu, edo hobeto esanda hirigune handiak bakarrik. Hiria, bere inguruko landa eremuarekin, eta hiri txikiekin, berdintasun maila baten oinarritutako lankidetza batera lotu behar da.

Hiri politika integratu hau, hurrengo estrategia hauetan gauzatu behar da:

a) Kalitate bikaineko espazio publikoak sortu eta sendotu.

b) Azpiegitura sareak modernizatu, energia eraginkortasuna hobetzearekin batera.

Arlo honetan, oinarrizkoa da, hiriaren espazioaren plangintza egoki batetik hastea, hiriguneen hedapen erotua ekidatuz, eta horretarako lurzoru horniketaren eta espekulazioaren hazkundearen kontrol estua ezarri behar da. Zentzu honetan, eredugarri gertatzen da, hiri eremuan erabilpen anitzak elkarrekin ezartzea (etxebizitza, lantokiak, merkataritza, zerbitzuak).

c) Berrikuntza ekintzaileak eta hezkuntza politika.

2.- Hiriaren osotasuna hartuz, gabezian dauden auzoei arreta berezia eskaini behar zaie.

Hiriek bizi duten arazo nagusia, bertan gertatzen diren desoreka sozio-ekonomikoak dira. Gainera ez badira sasoiz bideratzen, desoreka hauek, bazterketa soziala eragiten dute. Gizarte kohesioa eta integrazio soziala lortzeko helburuan, etxebizitza politika sozialak ezinbestekoak dira.

Helburu hau lortzeko, hurrengo ekintzarako estrategiak ezartzen dira:

a) Ingurumen fisikoa, hau da, eraikinen egoera, osasuna, eraginkortasun energetikoa… hobetzeko estrategiak bilatu.

b) Hiri mailako ekonomia eta lan politikak sendotu. Zentzu honetan, suspertu egin behar dira gizarte ekonomia eta hiritarrari zuzendutako zerbitzu publikoak.

c) Hezkuntza eragilea eta gazteei zuzendutako heziketa politikak.

d) Hiri garraio publiko eraginkor eta eskuragarria sustatu.

 

Gure Hirigintzaren azken urteotako historia, erabateko hazkundekerian eroritako kronika bat da, hirigune berrien eraketan zentratuta. Gaur egun aldiz, hirigintza, garapen eusgarria edo iraunkorraren betebeharretara lotu behar da, hazkunde horren eraginak murriztuz, eta dagoen hiriaren birgaitzearen aldeko apustua eginez. Europar Batasuna norabide horren alde egiten ari da, adibidez, Europako Lurralde Estrategiaren bitartez, edo oraintsuago Hiri Ingurumenaren gaineko Arloko Estrategiari buruz Batzordeak prestatu duen Jakinarazpenean, eta Europako Hiri Iraunkorrei buruzko Leipzig-eko Gutuna.

Azken tendentzia, hiribilduaren aldekoa da, eta urbanizazio sakabanatuaren arriskuak azpimarratzen ditu: ingurumen kalteak, gizarte bazterketa eta energia, eraikuntza eta azpiegituren eguneratzeak sortzen dituen ekonomi kostuak. Lurzorua, gainera, aktibo ekonomikoa izateaz gainera, natur baliabidea da, urria eta berritu ezina. Ikuspegi honetatik, landa-lur osoak du aintzat hartzea merezi duen ingurumen balore bat, eta lurzoruaren liberalizazioa ezin da lur-sailkatze neurrigabeko batetan oinarritu, aldiz, beharrizan ekonomiko eta sozialei bere neurrian erantzungo dion erantzukizun osoz egindako lurzoru hirigarriaren sailkatzea da bidea. Hiri lurzoruak, eraikitako hiriak alegia, badu ere bere ingurumen balorea, kultur sortze kolektibo bezala, eta etengabe eraldatuz doana, eta horrenbestez, haren gaineko plangintzak birgaitzea eta erabilpen anitza sustatu behar du.

Aurreko bi pasarte hauek ez dira literatura urbanistiko hutsa, Estatuko Lurzoruari buruzko 8/2007 Legearen Zioen Azalpenetik hartuta daude. Bere aldetik., EAE-ko Lurzoru Legeak ere, bere Hirigintzaren Oinarrien artean, lehena, Garapen Iraunkorrarena ezartzen du. Hiri-garapenerako irizpide bezala, lurzoruaren okupazioa eusgarria izan behar dela ezartzen du, hortaz, “hazkundeari ekin aurretik, lehentasuna izango du beti lurrak birgaitzeko eta leheneratzeko lanak, berriz erabiltzeko moduan egon daitezen. Horrela, batetik, gune urbanoak barreiatu eta sakabanatzeko joera baztertuko da; bestetik, lurraldeak bere oinarrizko funtzioari eutsiko dio; eta bestetik, erabilerak eta jardunak era askotarikoak izanik, espazioan egokiro uztartuko dira, jendea ahalik eta gutxien mugiaraziz” (3 art).

Hirigintzaren Eusgarruitasun edo Iraunkortasuna

 

EAE	Nafarroa	Estatua
3 art	4 art.	2 art

 


Estatuko Legeak, bere 15 artikuluaren aginduz, Hirigintza Planeamendua Ingurumenaren gaineko Eraginaren Azterketa osatzera behartzen du, hau da Apirilaren 28.ko 9/2006 Legeak ezartzen duen prozedura. EAE-n 183/2003 Dekretuak arautzen du, baina halabeharrez gaurkotu egin beharko da (noizko auskalo….), ze Estatuko Legeak helburu eta araudi zorrotzagoa ezartzen ditu. Adibidez, oso garrantzitsua eta Europar Batzordeak eta Auzitegi Nagusiak orain arte sarri exijitu dutena (2001/42/CE Arteztarauak horrela aurreikusten zuelako) , “Zero Alternatiba” delakoa ere neurtu egin beharko da (hau da, plangintza eta egitamua ez gauzatzearena).

Gainera, hiri plangintza berri bat onartzeko dokumentazioaren barne, urbanizazio berri horren ondorioz sortu edo ezarriko diren azpiegitura berriak Udal Ogasun Publikoari eragingo dioten kostuaren Memoria landu beharko da. Amaitzeko, nobedade nabarmena izango dena, Elkarte Autonomoko Legediak ezarri behako duen epemugan (zain dagoen beste enkargu bat Jaurlaritzan), Udalek, euren hirigintza plangintzaren burutze mailaren jarraipenari buruzko txostena aurkeztu beharko dute, ingurumen eta ogasun-ekonomiaren iraunkortasuna neurtuz. 

Baina dena dela, ez da ahaztu behar, Oinarri eta Azterketa hauek Legearen zehar duten garapen urria, eta azken finean oraindik ere orokorregi lantzen direla, eta erabaki organoen diskrezionalitatea eremu zabalegietan mugitzen dela.

Ordea, honek ez du esan nahi, Legearen alde hauek eraginkorrak ez direnik, eta urratu ezkero, ezin direnik auzi-bidean defendatu. Jurisprudentziaren doktrina da, Hirigintza arloan Udalek diskrezionaltasun eremu bat dutela, baina Auzitegi Konstituzionalak ere finkatua du, aukera desberdinen arteko hautatze ahalmen hau, epaitegi eta auzitegien legalitate kontrolpean sartzen dela. Arlo teknikoetan sartzeak dakarren zailtasunak, ezin duela hirigintza plangintzaren eskumena, Konstituzioaren 24 artikuluko berme judizialaren oinarrizko zereginetik kanpo utzi. Hautatze diskrezionalaren eremuak, arbitrarietatean du bere muga; Konstituzioaren 9 art eta Herri Administrazioen Araubidearen 30/1992 Legearen 41 artikuluen aginduz, erabaki arbitrarioak legez kanpokoak bait dira edozein kasutan.

Hortaz, Plangintzaren bitartez hautatzen diren hiri-ereduak beti izan behar dira arrazoituak, eta Legean bertan idatzita dauden Oinarriak ezartzen dituzte eskumen eremu horren mugarriak. Aipatu ditugun, bai bertoko zein Europa mailako Erabakiak, Gutunak, Estrategiak… Udalen hautatzeko ahalmena norabidetu egiten dute, ezinbestean; gero eta zailagoa gertatzen da Eusgarritasun edo Iraunkortasun Oinarri hauetatik aldentzen den hiri-eredu hautaketa bat legalitate barruan arrazoitzea. Auzitegi Gorena aspaldi hasi zen Udal Plangintzak indargabetzen, adibidez, Plangintzaren Memoria oso eskasa aurkeztegatik, edota alternatiba desberdinak ez aztertzeagatik,…hain zuzen ere diskrezio-hautatze vs arbitrarietate doktrina hau aplikatuz.

Hiri ereduen Iraunkortasunari buruzko irizpide, adierazle,… neurgarriak zenbat eta zehatzagoak bihurtu orduan eta nabarmenago gertatuko dira arbitrarietate hutsean diseinatutako hiri eredu eutsi ezinak. Blog honetako aurreko artikulu baten, Kataluniako Dekretu baten aipua egin genuen, hiri hazkunde berriak sortaraziko luketen mugikortasun premiak neurtzera behartzen zuena, oso adierazle neurrigarriak aurreikusita. Hori da bidea, hirigintza eusgarri-iraunkor baterako, azken finean hiri bizigarriak antolatzeko, hiri-ingurumena eta bizi kalitatea eskutik batera doazela aintzat hartzea, alegia.

Hirigintzaren Hamar Aginduei buruzko artikulu sorta honekin jarraituz, Udal Hirigintza Plangintzak, sozial arlotik aintzat hartu behar dituen aginduak eta bete behar dituen helburuak aztertuko ditugu, oraingo honetan. Arlo sozialean, dudarik gabe, hiritarron oinarrizko eskubidea den etxebizitza duin eta irisgarri bat izateko helburua gauzatzea dago, eta baita ere ahaztu gabe, Aginte Publikoek espekulazioari aurre egiteko duten betebeharra.

 
1) Etxebizitza duin, egoki eta irisgarria izateko eskubidea gauzatzeko ahalmenak

Konstituzioaren 47 artikuluak, hiritar guztioi etxebizitza duin, egoki eta irisgarri bat izateko eskubidea onartzen digu, eta Aginte Publikoei (beraz, hiru aginteak deitzen ditu- Legebiltzarra, Exekutiboa eta Judiziala-) eskubide hori gauzatzeko agindua ematen die.

Lurzoruaren politika publikoak hartu izan du bere gain orain arte eskubide hau gauzatzeko ahalbideak jartzea, eta hor dago, orain arteko porrotaren gakoa. Beste politika publikoak ez bait dute inolako ardurarik hartu; alderantziz, justu kontrako politikak bideratu dituztela baieztatu daiteke: politika fiskalaren kasua, edo larriagoa oraindik, ekonomi sustapenerako politikak beti hartu du auzitan Hirigintzatik “eskuartze eta araudi” gehiegi jartzen zitzaizkiola ”lurraren merkatuari”.

Baina tira, oraingoz, goazen Lurzoruari buruzko legediak ze bitarteko eskaintzen dituen.

Aspaldidanik ezaguna den teknika, Plangintzan ezarri beharreko estandarrena da. Hau da, Legearen aginduz, derrigorrez, Udal plangintzaren bitartez hiritartuko diren lurzoru sektore berrietan, sustapen edo babes publikodun etxebizitzak egiteko “gorde” beharreko eraikigarritasuna. Etxebizitza publikoen sustapenaren eskumena Elkarte Autonomoetara bideratuta dagoelarik, alde asko dago, bata eta besteen artean. Estatuko legediak, minimo bat jarri berri du: % 30; EAE-n eta Nafarroan, Legearen alde formaletik baino ez bada ere, kopuru horiek gainditzen dira.

 

EAE	Nafarroa	Estatua
% 75 lurzoru hirigarrian  % 40 finkatu gabeko hiri-lurzoruan (80 art)	% 50 (52 art)	% 30 ( 10 art)

Ñabardura interesgarri bat egin beharra dago, EAE eta Nafarroaren arteko estandar honen errealitatean. Horrela, Nafarroan, Udal guztiek dute etxebizitza publikorako estandar hau ezartzeko betebeharra, baina, EAE-n, aldiz, 3.000 biztanletik gorako Udalek baino ez daude Legez “lotuta”. Atentzioa deitzeko moduko bereizketa, batez ere, herri txikietan bizi direnentzat. Zein justifikazio sozial du EAE-n egiten den herri txikienganako bereizketa honek?

 
2) Lurzoru Ondare Publikoak

Legeak, etxebizitzaren gaineko eskubidea gautzeko aspaldidanik sortutako tresna bat da, (1976.ko Lurzoru legetik dator), baina agian, Udalengandik iruzur gehien pairatu duena ere izan da.

Legearen aginduz, Udal guztiek dute Lurzoru Ondare Publiko bat eratzeko agindua. Gainera, Ondare hau, Udalak dituen beste ondasun guztiengandik aparte eratu beharra dago, betetzeko helburu zehatzak bait ditu: nagusiki, babes publikodun etxebizitzak eraikitzea.

Zein ondasunek osatzen dute, Ondare bereiztu hau: Plangintzaren egikaritzean lortutako lursail eta eraikigarritasun eskubideak (gutxienez legez agindutako plusbalioaren % 10); erositako, trukatutako edo desjabetutako lurrak; Udalaren urteko aurrekontutik bideratu beharreko % 10, eta beste batzuk… Beraz, oinarria da, hirigintza ekimenetatik jasotako diru edo ondasun sarrerak, ezin direla Udalaren beste zeregin edo egitamu batzuetara desbideratu; hirigintza jarduera publikoak eragindako plusbalioak, lehentasunez, etxebizitza eskubidearen aldeko politikak egiteko berrinbertitu behar direla ( beste bigarren mailako helburu zilegi batzuk: hirian dauden degradatutako guneen birgaitze obrak, interes publikoko jarduera ekonomikoetarako lurzorua edo udal ekipamendu publikoak).

Epaitegiak sarritan jaso dituzte Ondare Publiko bereiztu honi, eta batez ere Legez ezarritako helburuei Udalak berak egindako iruzurren gaineko salaketak. Diru asko mugitzen da eta…

 

EAE	Nafarroa	Estatua
111 art eta hurren	223 art eta hurren	33 eta 34 art

3) Espekulazioaren aurkako neurriak

Lurzorua baliabide natural eta urria da, eta gainera, ekonomilari erratuen iritziaren kontra, inoiz ez da izango konpetentzia perfektua lortuko duen merkatua, beste arrazoi potoloen artean, “merkantzia” ezin delako garraiatu eta gainera, duen balioa, kokapenak berak ematen diolako. Hemendik helduta, baliabide urri baten balioa puzteko, gordetzea eta ez merkaturatzea da estrategia primarioetako bat.

Dena dela, azken urte hauetan, inoiz baino lurzoru gehiago urbanizatu eta etxe gehien eraiki arren, eta teoria ekonomiko guztien kontra, azken produktua (etxeak) inoiz baino gehiago garestitu da, aldi berean. Baina, adi, horrek esan nahi du, hurrengo menderako urbanizatzeko zegoena, 10-15 urtetan burutu dela, eta beraz, “baliabide erreserbak“ ikaragarri urritu direla; beraz, aurreikusi daiteke datozen urteotan hainbat eta hainbat udalerrietan, pendiza eraikiezinetara sartu aurretik, geratzen diren lursail eraikigarriekin kriston tentsio espekulatiboak gertatuko direla.

Lurzoru eraikigarrien gaineko espekulazio motak, bitan bereiztu daitezke, haien eremuari erreparatuta: bata, urbanizatuko diren lurretan eta bestea, hirigune historikoetan.

Legeak ezartzen du, Udal Plan Orokorrak bere garapenerako sekuentzia logikoa zehaztu behar duela, urbanizatu behar diren landei dagokienez, eta bestalde, jada hirigunean dauden orubeak eraikitzeko eta lehendik dauden eraikinak birgaitzeko epe mugak jarri behar dituela. Epe hauek igarota, jabeek ez baldin badute gauzatzen, Legeak jabego pribatuari erantsita dion funtzio sozialaren urratzea gertatzen da, eta ondorioz, Udalak badu ahalmena eta agindua (biak batera), ekimena beregain hartzeko. Udalak, beregain hartze hau, hiru modutan bideratu dezake: desjabetzea, derrigorrezko salmenta edo betearazpenerako esleipen administratiboa.

EAE	Nafarroa	Estatua
133, 189, 203 art	87, 105, 121 eta 177 art	31 eta 32 art

 

Bigarren artikulu honetan, informazio publikoarekin erabat lotuta dagoen beste aginduen atal bat aztertuko dugu, Hirigintzaren kudeaketa publikoan Legez egon behar den gardentasuna, alegia. Azken urteotan, ardura publiko honen inguruan ustelkeri sistema organiko larri bat eratu izan da, hain larri eta nabarmena, ze azkenean, erakunde publikoenganako konfiantza bera ere errotik astindu du.

Hirigintza Legedi berriak, nolabaiteko neurri zuzentzaileak ezartzen saiatu dira, eta aldi berean aurretik zeuden batzuk eguneratu; baina aurreko artikuluan azpimarratzen genuen bezala, arazoaren konponketa, ez da etorriko horrenbeste lege erreformatik, kudeaketa publikoan jarduteko prozedura irekiago eta partehartzaileagoak abian jartzetik baizik. Beraz, kudeatzaileen konpromiso etikoa da kinkan dagoena gaur egun.

Dena dela, aztertu ditzagun, arduradun publikoengandik gardentasuna erreklamatzeko legediak ematen dizkigun bitartekoak:

1.- Hitzarmen urbanistikoak

Hirigintza legediak eta planifikazioak, batez ere duten derrigorrezko publikotasunagatik, kudeatzaile askorentzat, lotesleegiak suertatzen ziren. Horrela, beste arlo publikoetan gertatu den bezala, Zuzenbide Publikoarengandiko ihesa prozesua areagotu da. Ihes, edo iskin egite honen paradigma, Alkate edo Zinegotzi-arduradunek, lurjabe eta sustatzaileekin sinatu dituzten hitzarmen urbanistikoak izan dira. Askotan, interesa publikoak jokoan daudenean, legez negoziatu ezinezko diren arloak ere negozio bihurtu izan dira. Honi, “mahai-zapiko hirigintza” deitu izan zaio (jatetxe karuetan sinatzen bait ziren hitzarmen mota hauek).

Legegileak, azkenean, eta hitzarmen urbanistikoen ondorioak sortu dituzten eskandaluei muga jarri nahian, modu berezian arautu izan ditu (bazegoen ere sakonago ekin eta arlo gutxi batzuetara mugatzea hitzarmenen ahalmena). Horrela, negoziatu daitekeenari muga jarri dio: hain zuzen ere, ezin da hitzarmen bidez onartutako plangintzaren aurkako edozer eman, eta bestalde, salbuespen edo dispentsak debekatuta daude. Amaitzeko, hau dena, jendaurrera ateratzeko, legearen aginduz, hitzarmena onartu aurretik informazio publikorako epea ireki behar da, aldizkari ofizialean egin beharreko iragarpenaren bitartez.

 

EAE	Nafarroa	Estatua
Xedapen Gehigarria	26 art	11 art

2.- Arduradun publikoen jardueraren gardentasuna

 
Hirigintzak eta higiezinen negozioak izan duten erlazio ustela, Udal mailan eman da ia osotasunean. Badira, jada, ahotsak hirigintza eskumen Udal zereginetatik ateratzeko eskatzen dutenak, eta Erkidego Autonomoetan zentralizatzea, kudeaketa modu hau errazagoa bait da kontrolatzeko. Oraingoz, Legegileak ez dira horrenbestera ausartu, baina, Udalen erregimena arautzen duen Legea (Ley 7/1985 Bases de Régimen Local) Estatuko Lurzoru Legearen Xedapen Gehigarrien bitartez aldaketa batzuk jaso ditu.

 
a) Plangintzari iruzur egiteko erabiliena izan den teknika, Plangintza berari zatikako aldaketak eranstea izan da (“rekalifikazio” famatuak). Jakina da, Plangintza Orokorraren onarpen prozesuak beti sortzen duela hiritarren ikusmina, baina, behin onartuta, zatikako aldaketei buruzko Aldizkari Ofizialetako iragarkiak ustekabean pasatzen direla. Ba , oraindik aurrera, Udalen Araudiari buruzko Legean, 70 artikuluari atal berri bat erantsi zaio: honen aginduz, lursail baten sailkapen urbanistikoaren aldaketa onartu aurretik, lursail horrek aurreko bost urteetan izan dituen jabeen zerrenda argitaratu behar da.

 
b) Alkateek eta Hirigintzaren ardura izan duten Zinegotziek urteotan emandako interesen nahastearen inguruko espektakulua mozteko asmoarekin, 75 artikulu berriak, pertsona horiek dituzten interesen arloko gardentasunerako neurriak ezartzen ditu. Horrela, Udal Idazkariaren ardurapean dagoen “Interesen Erregistroa” delakoaren araudia gaurkotzen da. Erregistro honetan Udal ordezkariek dituzten ondarea eta edozein motatako Elkarteetan dituzten partaidetzen adierazpen formala sinatu behar dute. Erregistro hau urtero eguneratu behar da, eta (oso garrantzitsua) jendaurrean argitaratu behar da. Bestalde, 75 artikulu honi, 8 atal bat gaineratzen zaio: Hirigintzaren arloko kudeaketa ardura duten udal ordezkariak (zinegotziak eta baita udal erakundeetako kudeatzaileak, zuzendariak,…) behin kargua utzita, hurrengo bi urteetan debekatua dute hirigintza, eraikuntza, edo zeharka bada ere gai horrekin zerikusia duen inolako jarduera profesionalik burutzea.

 
3.- Hirigintza Diziplina

Hirigintza Plangintzari betidanik egin zaion iruzurrik ohikoena, arau juridiko izaeragatik duen agintea ez betearaztea izan da. Berez, Hirigintza Legediak, eta aspaldidanik (1976 urteko Lurzoru Legetik) mota guztietako aginte emate, ardura argitze, prozedura, etabarreko … tresna eraginkorrak ematen zizkien Udal arduradunei. Hortaz, ez da legediaren hutsunea izan horrenbesteko lege hauste eta iruzur ahalbidetu duena, arduradunek haien erantzukizunei uko egiteko dagoen “kultura politikoa”, baizik (berriro ere interesen nahasketa eta ordezkatzea). Beraz, Lege berriek ez dituzte arlo honetan berrikuntza askorik ekarri, aurretik bazeuden tresna horiek, beraz orain ere eraginkorrak izaten jarraitzen dute, behin eta gauzatzeko “etika politiko” berri bat nagusitzen baldin bada. EAE.ko Lurzoru Legeak honela berretsi du ardura hau bere 204 artikuluan: “Udalak arduratuko dira Lege honetako xedapenak eta osatzeko eta garatzeko emandako arauak betetzea zaintzeaz, Legean ezarritako helburuak betetzeko eta aldarrikatutako printzipioak sustatzeko”, eta 2. atalean gaineratzen du, diziplinarako legeak emandako “ahalez baliatzeari ezingo zaio uko egin”…... hala bedi.

 

EAE	Nafarroa	Estatua
204 art eta hurren	189 eta hurren	ez dagokio arautzea