Lagun zaharrak eta adiskide berriak

1980ko hamarkada. Europako Ekonomia Elkartea. Paradisua. Ahots kritiko gutxi: Stuart Holland[1], tartean. Nahiko ikasi genuen:  paradisua banku handientzat eta enpresa handientzat zen[2]. Ortodoxiak paradisua bultzatu zuen. Baita EHn ere, hala Iparraldean nola Hegoaldean.

2000ko hamarkada. MMT, hots, DTM. Paradisua? Ez, mila esker! Ahots berri interesgarriak: Warren Mosler[3], Randall Wray[4],… Etengabeko ikasketa[5].

Modern Money Theory, hots, Diru Teoria Modernoa da marko teorikoa, marko praktikoa lan bermeko programa[6] den bitartean. Tartean idolo batzuk deuseztatu dira[7] eta moneta (dirua, alegia) zer den ikasi dugu[8].

Bidea argi dago. Segi dezagun bide horretatik.


[2]  Lan garrantzitsuenetarikoa: Uncommon Market, 1980. Holland-ek segitu du kritikatzen. Hona bi etsenplu: http://varoufakis.files.wordpress.com/2011/12/the-us-new-deal-and-resolving-the-eurozone-crisis-dec-2011.pdf; http://www.levyinstitute.org/pubs/pn_11_03.pdf.  

[5] Ikus http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia, batez ere eta bereziki 2010eko urtarriletik aurrera.

[6]  Ikus Wray-ren http://neweconomicperspectives.org/2012/03/mmp-blog-42-introduction-the-the-job-guarantee-or-employer-of-last-resort.html eta hurrengo sarrerak. (Laster blog honetan arituko naiz programa horretaz.)

[7]  Hona hemen urtetan zehar ortodoxiak gurtu duen idolo baten inguruko zipriztinak: http://www.slideshare.net/MitchGreen/did-greenspan-blow-it.

UEU-ko hitzaldia


Politika arloan, Joseluis Txillardegiren[1] omenez eta oroimenez, hona emango dudan hitzaldiaren muina:


          http://es.scribd.com/doc/80211024/Euskal-Herria-Paleolitikotik-independentziara-DTM-ren-bidez


          http://es.scribd.com/doc/82163704/Euskal-Herria-independentziaranzko-bidean-1


          http://es.scribd.com/doc/82879512/Euskal-Herria-independentziaranzko-bidean-2


          http://es.scribd.com/doc/85946583/Euskal-Herria-independentziaranzko-bidean-3


          http://es.scribd.com/doc/89682592/Euskal-Herria-independentziaranzko-bidean-4


          http://es.scribd.com/doc/91632460/Euskal-Herria-independentziaranzko-bidean-5


(Bidean segituko dugu, noski.)


Ez adiorik.


joseba



Eurolandiako zor guztiarekin bukatzeko metodorik zuzenena (2)


Goazen urratsez urrats.


Monetaren ABCa


Monetaren, alegia diruaren estatu-teoria:


1)  Moneta edo dirua ez da gauza material bat, aktibo-pasibo bat baizik[1].


2)  Moneta bati estatuak ematen dio balioa, zergapetzearen bidez. Estatuak aukeratzen du zein monetatan ordaindu behar diren zergak. Hots, beraren moneta propioan.


3)  Estatu subirano batek bere moneta propioa jaukitzen du. Berak nahi eta behar duen beste moneta jaulkitzen du (inflazio arazorik gabe, gaur egungo baldintzetan).


4)  Estatu horrek bere moneta debaluatu ahal du, kasu, esportazioak areagotzeko.


5)  Estatu horrek politika fiskal apropos bat martxan jar dezake.


6)  Moneta hori, beste monetekin batera, flotatu egiten da.


7)  Kontuz moneta ‘lokalekin’. Galdera hauxe da: zeinek ematen dio balioa moneta lokal horri?


Mosler-en proposamena


Zer gertatzen da Mosler-en proposamenarekin[2]?


Eszenario berria honelakoa izanen da:


a)  Alemaniako euroak marko berri bilakatuko dira, Frantziako euroak libera, Espainiako euroak pezeta, eta abar. Jakina denez, monetaren estatu-teoriaren arabera, estatuak, hots, zergapetzeak ematen dio balioa monetari. Eszenario berrian zergapetzea pezetatan gauzatzeak pezeta berriari ematen dion balioa. Gauza bera Frantzian liberarekin (eta, noski, beste estatu guztietan moneta desberdinekin).


 


b)  Estatu soil batean euroak iraun izateak esan nahi du estatu horretan eurotan zergapetzen dela, hortaz, euroaren balioa ez dela zero. (Nahiko izango litzateke Europar Batasuneko estatu kide soil batean euroak irautea, euroaren balioa zero ez izateko.)


 


c)  Baldin eta estatu guztietan (gure kasuan, Espainiar eta Frantziar estatuetan ere), moneta propioak erabiltzen badira zergapetzeko, orduan eta soilik orduan, eurotan izendaturiko zor guztiak zero izango lirateke, zeren euroak ez baitu balio zergapetzeko, hots, euroaren balioa zero dela.


 


Oharrak:


 


1)  EBko estatu guztiak ez dira moneta jaulkitzaileak moneta erabiltzaileak baizik. Moneta jaulkitzaile bakarra EBZ da.


 


2)  Baldin eta EBko estatu kide guztietan ez bada euroa onartzen zergatzeko, orduan estatu guztietan euroaren balioa zero da, baita EKZ-ko ‘euroak’ ere. Zertarako jaulki balio zero daukan moneta?


 


Abantailak:


 


a)  Estatu bakoitza (Espainia, Frantzia, balediko Euskal Errepublika independentea ere), subiranoa da, bere moneta (pezeta, libera, euskoa) jaulkitzen du eta bere moneta erabiltzen du. Beraz, bere  subiranotasun monetarioa berreskuratzen du. (EH lehen aldiz bere historian subiranoa izango litzateke. Hortaz, ahantz euskal estatuari buruzko istorio aspergarri guztiak.) Orain EBn ez dago horrelako subiranotasunik.


b)  Estatu desberdinen arteko transakzioak eta merkataritza osoa nazio monetario subiranoen artean gauzatzen dira, kasu, Islandian eta Suedian gaur egun gertatzen diren atzerritar transakzioen antzera. (Apropos aipatu ditut bi nazio monetario subirano horiek!)


c)  Estatu bakoitzean politika fiskal apropos bat eta inolako atzerritar eraginik gabekoa martxan jar daiteke.


d)  (Hurrengo batean ukituko dut baina) lan bermeko[3] programa bat martxan jar daiteke, estatuaren langabeziari aurre egiteko eta inolako inflaziorik gabe.


 


Oharra: Beste aldetik, estatua subiranoa izateak ez du bermatzen monetaren funtzionamendua ongi ezagutzea. Etsenpluak nonahi: AEBak, Kanada, Britainia Handia, Australia,… Islandia, Suedia. Estatu guzti horiek subiranoak dira baina MMT-tik (DTMtik) oso urrun daude,  alegia, monetaren funtzionamendua ulertzetik urrun.


 


Oztopoak:


Bat eta bakarra: gai ote dira EBko estatuak eurotik alde egiteko, denak eta batera, gaurko EBtik alde egiteko, euroa uzteko eta lehengo monetetara itzultzeko?


Zaila, oso zaila. Interes gehiegi daude hori ez gertatzeko, ez aipatzeko politikarien eta ekonomialarien ezjakintasun itzela.


Eta Alemania? Gai izango dira alemaniarrak daukaten aparteko abantaila alboratzeko?


Duda:


i)       Duda: banku zentral batek, berak jaulkitzen duen moneta batean, mailegu bat luzatu dio pertsona bati. Pertsona horrek berrordaindu behar du mailegua. Horrek monetarako eskaria sortzen du, nahiz eta zergak, moneta horretan, ez izan inoiz ez gehiago ordainduak izan.


ii)     Erantzuna: ez, ez dago inolako eskaririk. Moneta baterako zerga biltzea bukatzen denean, moneta horren balioa zero da, nahiz eta ordaindu gabeko zorra egon.



[1]  Aspaldian aritu gara horretaz. Berriki oso ongi esplikatu du, berriz ere, Randall Wray-k ABC hori: http://www.economonitor.com/lrwray/2012/04/19/does-chairman-bernanke-know-squat-about-money/.

 

 

 

 

Eurolandiako zor guztiarekin bukatzeko metodorik zuzenena (1)

Warren Mosler-en proposamen berria[1]:


Europar Batasuneko estatu kide guztiak eurotan zergapetzen geldituko badira eta beren moneta propioetan zergapetzen hasiko, euroaren balioa zero izango da. Eta eurotan izendaturiko  estatu desberdinetako gobernu-zor guztiak baliogabetuko dira, baita eurotan izendaturiko beste zor guztiak ere, beraz zorra desagertuko da.


Errazegia?  Bai, baina egiazkoa.


Dakienak badaki, ez dakienak baleki.


Ekonomia zientzia, gobernu subiranoa, helburu publikoa eta MMT (hots, DTM)


Zientzia sozialak ez dira neutro. Ezinezkoa da. Eta Ekonomia zientzia aurrerakoi ala atzerakoia izan daiteke. Ekonomia ortodoxoak ez dauka zerikusirik MMT-rekin, DTM-rekin.


 


Ezaguna dugunez, gobernu subirano batek ezin du bere dirurik ahitu. Berak nahi duen beste diru propio sor, jaulki dezake. Dena konputagailu teklatuari dagokio eta nahi dugun beste diru lor dezakegu.


 


Beste aldetik, gobernua erabil dezakegu helburu publikoa lortzeko, eta berau aurrerapen progresiboa da, dudarik gabe.


 


Noski, helburu publikoa ulertzeko hainbat modu daude. Eta helburu publiko hori lortzeko bideak ere, desberdinak izan daitezke.


 


Gainera, lortuko dugun edozein hobekuntza ez da inoiz nahikoa izango, hobekuntza eta aurrerapen batek beste aurrerapen bat lortzera garamatza, eten gabe. Ez dago azken punturik.


 


Hortaz, zer egin lezakeen gobernuak da galdera nagusia.


 


Ekonomiaren alde monetarioa oso garrantzitsua da, Marx, Veblen edo eta Keynes-ek erakutsi ziguten moduan. Produkzio monetario modernoa ikertzerakoan diruarekin egiten dugu topo.


 


R. Wray-k dioenez, DTM berez da aurrerakoia[1], eta horrela aldarrikatu behar dugu.


 


Are gehiago, Wray-k Marx eta Engels-en testu ‘sakratu’ bat proposatzen digu, kapitalismoaren bilakaera ulertu ahal izateko, Manifestu Komunistaren zati bat[2].


 


Testu hori orain dela 160 urte idatzi zuten. Oda marxiar honetan enpresariaren ahalmena azaltzen da garbi.


 


DTM ez da marxiarra, baina onartzen du kapitalismoaren potentzia: kapitalismoa “has created more massive and more colossal productive forces than have all preceding generations together.”


 


Kapitalismoa sistema nahiko sendoa da, nahiz eta eskariaren gabeziak eduki edo eta finantza krisi periodikoak jasan. Keynes-ek ohartu zuen moduan, kapitalismo modernoak eskari agregatuaren gabezia, desberdintasun gehiegi eta langabezia jasaten ditu. Hori dela eta, politika oso beharrezkoa da, hornikuntzaren aldeko neurriak lortzeko, ‘merkatu libre’ eta ‘ikustezinezko esku’ mitoetatik kanpo.


 


Izan ere, blog honetan ikusi dugun moduan,  gobernu diru laguntzarik gabe, ekonomia kapitalista zor-deflazio prozesu batean sar daiteke, zeinak ez baitu soilik ekonomia suntsitzen baizik eta politika faxista arriskutsuak askatu. Alta, horrelako diru laguntzen bidez, ekonomia burbuila handiagoetara bultzatzen da, helburu publikoa erabat baztertuz.


 


Baina, beste era batera jokatuz, gobernuaren gidatzearekin helburu publikoa askoz hobeto lor daiteke, etengabeko eta amaigabeko prozesu batean. Horixe erakutsi digute DTM-koek.









[2]  Hona testua: Meantime the markets kept ever growing, the demand ever rising. Even manufacturer no longer sufficed. Thereupon, steam and machinery revolutionized industrial production. The place of manufacture was taken by the giant, Modern Industry; the place of the industrial middle class by industrial millionaires, the leaders of the whole industrial armies, the modern bourgeois.


Modern industry has established the world market, for which the discovery of America paved the way. This market has given an immense development to commerce, to navigation, to communication by land. This development has, in its turn, reacted on the extension of industry; and in proportion as industry, commerce, navigation, railways extended, in the same proportion the bourgeoisie developed, increased its capital, and pushed into the background every class handed down from the Middle Ages.


…The executive of the modern state is but a committee for managing the common affairs of the whole bourgeoisie.


The bourgeoisie, historically, has played a most revolutionary part. The bourgeoisie, wherever it has got the upper hand, has put an end to all feudal, patriarchal, idyllic relations. It has pitilessly torn asunder the motley feudal ties that bound man to his “natural superiors”, and has left remaining no other nexus between man and man than naked self-interest, than callous “cash payment”. It has drowned the most heavenly ecstasies of religious fervor, of chivalrous enthusiasm, of philistine sentimentalism, in the icy water of egotistical calculation. It has resolved personal worth into exchange value, and in place of the numberless indefeasible chartered freedoms, has set up that single, unconscionable freedom — Free Trade. In one word, for exploitation, veiled by religious and political illusions, it has substituted naked, shameless, direct, brutal exploitation.


…The bourgeoisie has disclosed how it came to pass that the brutal display of vigor in the Middle Ages, which reactionaries so much admire, found its fitting complement in the most slothful indolence. It has been the first to show what man’s activity can bring about. It has accomplished wonders far surpassing Egyptian pyramids, Roman aqueducts, and Gothic cathedrals; it has conducted expeditions that put in the shade all former Exoduses of nations and crusades.


The bourgeoisie cannot exist without constantly revolutionizing the instruments of production, and thereby the relations of production, and with them the whole relations of society. Conservation of the old modes of production in unaltered form was, on the contrary, the first condition of existence for all earlier industrial classes. Constant revolutionizing of production, uninterrupted disturbance of all social conditions, everlasting uncertainty and agitation distinguish the bourgeois epoch from all earlier ones. All fixed, fast-frozen relations, with their train of ancient and venerable prejudices and opinions, are swept away, all new-formed ones become antiquated before they can ossify. All that is solid melts into air, all that is holy is profaned, and man is at last compelled to face with sober senses his real conditions of life, and his relations with his kind.


The need of a constantly expanding market for its products chases the bourgeoisie over the entire surface of the globe. It must nestle everywhere, settle everywhere, establish connexions everywhere.


…The bourgeoisie has subjected the country to the rule of the towns. It has created enormous cities, has greatly increased the urban population as compared with the rural, and has thus rescued a considerable part of the population from the idiocy of rural life. Just as it has made the country dependent on the towns, so it has made barbarian and semi-barbarian countries dependent on the civilized ones, nations of peasants on nations of bourgeois, the East on the West.


The bourgeoisie keeps more and more doing away with the scattered state of the population, of the means of production, and of property. It has agglomerated population, centralized the means of production, and has concentrated property in a few hands. The necessary consequence of this was political centralization. Independent, or but loosely connected provinces, with separate interests, laws, governments, and systems of taxation, became lumped together into one nation, with one government, one code of laws, one national class-interest, one frontier, and one customs-tariff.


The bourgeoisie, during its rule of scarce one hundred years, has created more massive and more colossal productive forces than have all preceding generations together. Subjection of Nature’s forces to man, machinery, application of chemistry to industry and agriculture, steam-navigation, railways, electric telegraphs, clearing of whole continents for cultivation, canalization of rivers, whole populations conjured out of the ground — what earlier century had even a presentiment that such productive forces slumbered in the lap of social labor?


We see then: the means of production and of exchange, on whose foundation the bourgeoisie built itself up, were generated in feudal society. At a certain stage in the development of these means of production and of exchange, the conditions under which feudal society produced and exchanged, the feudal organization of agriculture and manufacturing industry, in one word, the feudal relations of property became no longer compatible with the already developed productive forces; they became so many fetters. They had to be burst asunder; they were burst asunder.


 




 

Zientzia, matematika, ekonomia eta independentzia

 

Zientzia, matematika eta gizarte zientziak bereizi behar dira. Euskal Herrian, alta, sorginkeriatan bizi dira bat baino gehiago[1].

 

Orain independentzia eta matematikari dagokie nahasketa.  Eskoziari (eta EHri) buruzko  fantasiazko eredu matematiko batek zenbait bazter astindu ditu[2].

 

Zilegi bekit kanpoko lekukotasuna ekartzea. Izan ere,  BBC-n zenbait iritzi artikulu azaldu dira Eskoziaren egoeraz. Hona aurreko modeloari erantzuten diona[3]: “Eskoziaren etorkizuna ez datza ekuazioetan, haren boto emaileen bihotzetan eta buruetan baizik.”  Gauza bera esan daiteke Euskal Herriaz, noski.

 

Irizpide bitxien artean, hauxe dateke nabarmena: Eskozia independentearen monetari buruz galdetua izatean, John Swinney-k, Eskoziako Gobernuko finantza ministroak libera esterlinarekin segitzea proposatu du[4].

 

 

 

Are okerragoak dira Jim Mather-ek, Eskoziako Enpresa ministro ohiak egin dituen adierazpenak, besteak beste, Nazioarteko Moneta Funtsa eta Mundu Bankua goraipatuz[5].

 

Zer esaten da EHn Eskoziari buruz? Ba ote dago iritzi kritikorik? Non? Non bultzatu da eztabaida minimo bat Eskozian proposatzen diren neurri ekonomiko eta monetarioei buruz?

 

Esan dezadan garbi:

 

 

 

(i)     Politikoki oso interesgarria da Eskozian gertatzen ari dena. Bera Europan baitago, gu bezala.

 

(ii)    Ekonomikoki Eskoziak zenbait hutsune dauzka, eta erabakitzeko funtsezko gai batzuk: monetaren eta politika fiskalaren menpekotasuna, tartean.

 

 

 

Susmatzen dudana hauxe da: aspaldian bezalaxe, hemen, alegia EHn, beldur ikaragarria diogu eztabaidari, kritika sendo eta zabalari.

 

 

 

Noiz arte?

 


 

 

 

 

Moneta jaulkitzaileak eta moneta erabiltzaileak

Espainiar estatua eta frantziar estatua moneta erabiltzaileak dira, euroa erabiltzen dutelako. Jaukitzaile independentea (sic) Europar Banku Zentrala (EBZ) da.

Hortaz,  (bi estatu horien artean eta menpean kokaturik egonda), EH euro erabiltzailea da, ez jaulkitzailea. Eta Europar Batasunaren (EB) barnean, EH politikoki independentea izango balitz, bere euskal Banku Zentralarekin, zeina EBZ-ren adarra izango bailitzateke, EHk segituko luke euro erabiltzailea izaten, ez euro jaulkitzailea.

Gauza bertsua gerta liteke Eskozian, baldin eta etorkizun hurbilean politikoki Eskozia independenteak berea ez den libera esterlina moneta propiotzat hartuko balu. Eskoziak libera esterlinaren erabiltzailea bilakatuko litzateke, ez moneta propioaren jaulkitzailea.

(Quebec ere moneta erabiltzailea da, dolar kanadarrarena, moneta jaulkitzailea Kanada bera izanik.)

Randall Wray-k, berriz ere, argitu du afera[1].

Europak esperimentu berri bat martxan jarri zuten. Izan ere,  Europako Batasun monetarioan sartzeko, onartu zuten herrialde kideek beren moneta utzi behar zutela eta euroa onartu. Politika monetarioa EBZ-k markatzen du. Beste Europar Batasuneko Banku Zentral ‘nazional’ guztiak ez dira independenteak, gutxi gorabehera AEBetako estatu ezberdinetako Federal Reserve bankuen antzerakoak dira, azken horiek AEBetako Banku Zentralaren, hots, Federal Reserve delakoaren, subsidiarioak direlarik.

Diferentzia bat dago, hala ere. AEBetako estatu desberdinetako banku zentralek barneko politika fiskala errazten dute, bankuen arteko eta bankuen eta estatuen gobernuen arteko konpentsazio medioak hornituz. Aldiz, EBn politika fiskalak estatu ezberdinen esku segitzen du. Hau da, EBn politika fiskala moneta politikatik kanpo dago.

(Gauza bera gertatuko litzateke Eskozian, baldin eta independentea izango balitz eta libera esterlina erabiliko balu.)

EBko  estatu kide bakoitza moneta erabiltzailea da, ez moneta jaulkitzailea. Eurotan zergapetzen dute eta eurotan gastatzen dute, baita eurotan izendaturiko zorra jaulkitzen dute.

Beste aldetik, EBko herrialde kideen arteko zor arazoak gutxitzeko, estatu kide bakoitzak adostu du aurrekontu defizitean eta zor jaulkitzean murrizketak onartzea, lerro nagusiak hauxek izanik: estatu bakoitzeko gobernuaren aurrekontuaren defizitak Barne Produktu Gordinaren (BPG) %3a baino txikiagoa izan behar du eta gobernuaren zor metatua BPG–ren %60 baino gutxiagokoa. (Izatez, EBko ia herrialde kide guztiek arau hori bortxatu dute.)

Jakina denez, 2007z geroztik, Grezia, Portugal Irlanda, Espainia eta Italiak zor arazo handiak jaso dituzte. Merkatuek haien interes tasak maila altuagora bultzatu dituzte arazoak okertuz. Europako Batasun monetarioa behartuta egon da EBZ-ko (eta are Nazioarteko Moneta-Fondoko, NMF-ko) maileguak hornitzeko. Are AEBetako Fed-ek dolarrak maileguz eman zizkien Europar Batasuneko hainbat banku zentrali.

Ondorioz, zorra zeukaten herrialdeak austeritate neurri gogorrak hartzera behartuak izan dira, gastuak moztuz, gobernu enplegatuak kaleratuz edo haien soldatak murriztuz, zergak areagotuz.

Hortaz, zein da, kasu, Greziaren eta Japoniaren arteko desberdintasuna?

Giltza honetan datza: Greziak, EBn sartu zenean, bere moneta subiranoa baztertu zuen eta onartu atzerritar moneta dena, euroa alegia.

Japoniak bere zorrak zerbitzatzen dituenean, balantze orrietako sarrerak konputagailuko teklatu-kolpearen bidez egiten ditu. Ezin da inoiz teklatu-kolpetan ahitu, berak nahi duen beste yen sor dezake. Ezin da inoiz erori nahigabeko ordaintze ezean.

Gobernu subirano batek, hots, bere moneta propioa jaulkitzen eta moneta hori erabiltzen duen gobernuak, beti dauka aukera ordainketa guztiak egiteko. Noski, horrek Altxor Publikoaren eta Banku Zentralaren arteko kooperazioa behar du, segurtatzeko banku-kontuak interesekin kreditatuak izaten direla. Baina merkatuek uste izaten dute gobernu subiranoak bere obligazioak beteko dituela.

Egoera erabat ezberdina da EBko kideentzat.

Lehendabizi, Fed AEBetako gobernutik baino askoz independenteagoa da EBZ, EBko estatu kideetatik.

Fed AEBetako Kongresuaren menpe dago, printzipioz. EBZ formalki EBko edozein estatutako gobernutik independentea da.

Fed-ek egindako edozein operaziok segurtatzen du beti AEBetako Altxor Publikoarekin kooperatzen duela Kongresuak onarturiko ordainketa guztiak AEBetako gobernuak gauza ditzan.

Fed-ek AEBetako gobernu zorra erosten du, behar denean, banku kideek nahi dituzten erreserbak hornitzeko. EBZ-ek debekatuta dauka EBko edozein estatu kiderekin horrelako kooperazioa gauzatzeko.

Adi:

EHn  Eskozia independentearen eredu ekonomiko eta monetarioa ‘inportatu’ nahi duten oro hausnarketa minimo bat egitera behartuta egon beharko lirateke. Bestela, independentzia politikoaren izenean porrot monetario handia ere ‘inportatuko’ lukete.

Ea ikasiko duten!


Eredu nazionalak

 

Erakunde eta instituzio gutxi daude EHko maila nazionalean. Daudenak, hala ere, aparteko erreferentziadun dira eta eragin handia daukate: Ikastolak, AEK, Berria, UEU, …. Gutxi, baina garrantzi handikoak.


Ekonomia mailan, EH osoari, maila estrategikoan, makroekonomian eta, batez ere, finantza arloan begiratzen dioten erakundeen hutsunea nabarmenegia da. Arrazoi eta kausen artean, garrantzitsuenetarikoa arlo horretan nagusia den ortodoxia neoliberala da, dudarik gabe.


Zer egin oinarrizko gabezia horren aurrean? Liburuak eta artikuluak plazaratzea? Hitzaldiak ematea? Debateak eta eztabaidak sortzea? Segur aski hori guztiori beharrezkoa da, baina ez nahikoa.


Oraindik (noiz arte?) nominalismoa da nagusi gure EHn: sozialismoa (hainbat adjektiborekin batera, noski), beste gizarte mota bat, beste eredu ekonomiko berri bat, beste X berri bat behar omen dugu, baina beti zehaztu gabe X hori nolakoa den, nola lor daitekeen.


Umezurtz gaude. Ezkerra edo dena delako hura erabat galduta dago hitzen zorabioan. Beste batzuek XII. edo XVI. mendeko paradisua aurkezten dute, edo ez dakit zein mendetako ‘estatua’ etengabe aipatzen dute, aspaldiko Leviathan munstro horiek irtenbideak bailiren. Ez, galdurik daude eta, to say the least, aspergarriak dira.


Zer egin? Gutxi gara, munduan ia deus ez. Baina gure historiatik datozkigun ezaugarri bereziei eta geureak direnei eutsi behar diegu: euskal genetika[1], euskara bera[2], besteekiko elkartasuna, …


Makroekonomia eta finantza arloa aztertzeko badaude, mundu zabalean zehar, teoria batzuk, ohiko hitzontzikeria ortodoxotik eta sasi ezkerkeria itogarritik kanpo. Modern Money Theory (MMT) delakoa da horietako bat, hots, Diru Teoria Modernoa (DTM). Autore batzuek markatu dute ildoa, alegia, DTM martxan jarri zutenak: AEBetan hasi zena Europara, Australiara eta Hego Ameriketara hedatuz doa. Liburuak, artikuluak, web orriak, konferentziak, hitzaldiak, bideoak eta jendaurreko eztabaidak gero eta maizago gertatzen dira, gero eta urrunago iristen dira. Bejondeigula!


Alta, zer egin daiteke EHn? Politikan agian inoiz baino argiago dugu bidea: dauden egoera desberdinetatik (Baskongadetatik, Nafarroatik eta Iparraldetik) hasi eta zazpiak bat lortzea, eta autodeterminazio eskubidea praktikan jarriz, independentzia politikorantz abiatzea.


Baina ekonomian eta gaur egun nagusi den finantza arloan, zer egin?


Eskozia ote da eredu ekonomikoa eta finantzarioa? Islandia agian? Zer egin hic et nunc, hemen eta orain?


Nola lor dezakegu subiranotasun monetarioa eta finantzarioa? Zein da bidea? Zer nolako praktika jarri behar dugu martxan?





 

Bankuak bermatzea ala independentzia?

 

Zenbat eta hurbilago egon Eskoziako erreferendumaren data, orduan eta datu eta adierazpen ekonomiko gehiago azaltzen dira.


 


Hona bi adierazpen interesgarri:


 


Lehena John Swinney-k egina, esanez independentziari buruzko eztabaidaren bihotzean ekonomia dagoela[1].


 


Datu batzuk ere plazaratu zituen: Eskoziak zergatan gehiago ordaintzen dio Britainia Handiari azken horretatik gastutan jasotzen duena baino[2].


 


Bigarrena Nicola Sturgeon-ek egina[3], esanez “Eskozia independente batek Britainia Handiko gobernuarekin lan egingo zukeen Eskoziako Royal Bank porrotetik salbatzeko”, zeren “Mundu errealean, jendea bateratzen baita bankuak bermatzeko.”


 


(Ongi uler bedi hau: bankua bermatzea, hots, bankuari diru publikoa ematea.)


 


Gainera, “Kontua da Eskoziako Royal Bank-eko burua eskoziarra dela, haren jardueraren %90 Ingalaterran dagoelarik.”


 


Eta errematatzekoa: “Eskoziako Royal Bank bermatu zen, ez banku eskoziarra zelako, Britainia Handiko finantza osoa bermatzeko baizik.”


 


Galdera batzuk:


 


Zein da afera: bankuak bermatzea ala independentzia?


 


Islandiak bermatu ote zituen bere bankuak?


 


Eta azken galdera:


 


Eskozia eredu ekonomiko eta finantzarioa ote Euskal Herrirako?





 




 

Euskal Herria: independentziaranzko bidean

 

Hona hemen link batzuk:


          http://es.scribd.com/doc/82163704/Euskal-Herria-independentziaranzko-bidean-1


 


          http://es.scribd.com/doc/82879512/Euskal-Herria-independentziaranzko-bidean-2


 


          http://es.scribd.com/doc/85946583/Euskal-Herria-independentziaranzko-bidean-3


 


Islandiak MMT (DTM) programa behar du


 


Askoz hobeto dago Islandia Irlanda baino[1], eta Grezia baino[2].  Baina ekonomia arloan MMT-k (DTM-k) azaltzen duena falta zaio Islandiari.


 


Izan ere, Islandiari DMT-ren (MMT-ren) oihartzuna, teorikoa eta praktikoa,  falta zaio[3].  Eta horren barruan, lan bermeko programa martxan jartzea.


 


(Jadanik aipatua dut[4]: Islandiak lanpostuak behar ditu.  Islandiak badauka bere banku zentrala, moneta propioa (koroa) eta gobernua subirano bat. Hortaz, DTM-koek proposaturiko lan bermea[5] martxan jar dezakete, interes-tasa haren BZren esku dagoelarik. Islandiak horrelako programa bat finantzialki babes dezake: gobernuak konputagailuaren  teklatu-kolpeekin gastatzen du, bankuen kontuak kreditatuz.)


 


Azken hitza, oraingoz


 


Oraingoz hauxe esan daiteke:


 


a)  Politikoki oso interesgarria izan da Islandian gertatutakoa.


 


b)  Islandia eredugarria da, demokrazia erabili duelako finantza kapital espekulatzailearen aurka.


 


c)  Islandiak moneta propioa dauka, beraz haren Banku Zentrala jaulkitzailea da. Estatua  subiranoa da.


 


d)  Estatu subiranoa izanik, politika fiskal propioa eraman eta martxan jar dezake.


 


Euskal Herriari dagokionez, 


 


(i) Eurogunetik irteteko badago estrategia zehatz bat, Mosler-en bidetik[6].  Eta Islandiaren etsenplua bere monetarekin, koroarekin, hortxe dago


 


(ii) Beste aldetik, balediko Euskal Herri independenteak badauka, eurogunean bertan baina EBZ azken baliabideko mailegu-emaile gisa arituz, beste irtenbide duin eta erraz bat[7].


 


Izan ere, EBZ, moneta (euroa) jaulkitzailea dena ez du mugatzen inolako diru-sarrerak. Euskara garbian, EBZ-ek,  euro jaulkitzailea izanik, ez du behar kanpotik (Txinatik, AEBetatik, Japoniatik, …) inolako diru laguntzarik. Berak nahi duen beste euro jaulki dezake.


 


Hortaz, EBZ-k EBko estatu desberdinei, kasu Espainia eta Frantziari (eta biharko Euskal Herri independenteari ere) euroak luzatu ahal dizkie, demografiaren arabera.  Horrek suposatuko lukete estatu horiek gai izango liratekeela, zeinek bere politikarekin, output eta enplegua sortzea, inflazio maila kontrolatu batekin. Estatu horiek (eta biharko EH errepublika independenteak), zeinek bere Altxor Publikoaren bidez, politika fiskal egoki bat martxan jar lezakete.


 


Horra hor, bada, irtenbidea.


 


Hortaz, euskaldunok badaukagu Islandiatik asko ikasteko, baita DTM-tik ere, noski.


 










[3]  Hona erremedioa, DTM-ren bidez: irakurri  blog honetan (http://www.unibertsitatea.net/blogak/heterodoxia/archive) 2009ko irailetik 2012ko martxorako dauden artikulutxoak. (Blogak segituko du.)